Analiza e javës - Kufijtë e normalizimit rajonal

Vlerësimi i prof. dr. Murat Yesiltas, Drejtor i Kërkimeve të Sigurisë pranë Fondacionit për Kërkime Politike, Ekonomike dhe Sociale (SETA) në Ankara në lidhje me procesin e normalizimit të marrëdhënieve në Lindjen e Mesme.

1748681
Analiza e javës - Kufijtë e normalizimit rajonal

Analiza e javës - Kufijtë e normalizimit rajonal

Prej disa kohësh po jetohet një proces normalizimi diplomatik në rajonin e Lindjes së Mesme. Pas një konflikti të gjatë, aktorët kryesorë të rajonit kanë përcaktuar një udhërrëfyes që kalon nga konflikti në diplomaci. Një normalizim i tillë filloi së pari gjatë periudhës së udhëheqjes së Trumpit, me Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) që u takuan me Izraelin nën Marrëveshjen e Ibrahimit. Më pas, me pjesëmarrjen e Bahrejnit dhe Marokut në këtë proces, normalizimi izraelito-arab u vendos në një kornizë më të gjerë.

Pranvera Arabe i tërhoqi vendet e rajonit në kampe të ndryshme ku ata luftuan njëri-tjetrin dhe dobësoi shumë vende, veçanërisht Sirinë, Libinë, Jemenin dhe Irakun. Fuqitë tradicionale të rajonit, përfshirë edhe Turqinë, Arabinë Saudite, Iranin dhe Egjiptin, kanë shpenzuar energjitë për të garantuar sigurinë e tyre. Shtetet e vogla të Gjirit si Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari gjithashtu janë rraskapitur gjatë këtij procesi. Edhe pse kërcënimet e drejtuara ndaj Izraelit diversifikohen dita-ditës, ai u pa si fituesi më i madh i këtij procesi. Nga njëra anë, vendet arabe janë të ndara dhe të dobësuara mes tyre, ndërsa dy rivalët e tyre kryesorë në rajon, Irani dhe Turqia, janë përfshirë në një luftë prokure për Sirinë. Tani po bëhen përpjekje për të hapur portën për një epokë të re.

Së pari një lëvizje e tillë ishte në mënyrë të befasishme midis Turqisë dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Të përballur me pothuajse çdo pengesë rajonale pas Pranverës Arabe, të dy aktorët zgjodhën përfundimisht pajtimin. Procesi i normalizimit mes Izraelit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe arriti kulmin së fundmi me vizitën e kryeministrit izraelit. Për herë të parë në histori, një kryeministër izraelit ka udhëtuar në Emiratet e Bashkuara Arabe. Pak përpara vizitës së Kryeministrit Bennett, Katari priti Presidentin turk Erdogan. Me këtë vizitë, që do të ruajë përmbajtjen strategjike të marrëdhënieve dypalëshe me vendin strategjik kritik të rajonit, ai vuri theksin në rëndësinë e Katarit për Turqinë. Një tjetër vizitor në Doha ishte Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed Bin Salman. Duke marrë parasysh përpjekjet e normalizimit midis Arabisë Saudite dhe Iranit dhe përpjekjet për normalizim midis Turqisë-Egjiptit dhe Turqisë-Izraelit, një periudhë e re pajtimi mund të shfaqet në rajon. Megjithatë, nuk do të ishte e drejtë të mbahen pritshmëritë e larta sepse ka disa arsye për këtë.

E para është se përpjekjet për normalizim janë shfaqur në një kohë të konkurrencës më të lartë globale. Në një kohë kur rivaliteti midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës (SHBA) dhe Kinës si dhe mes Rusisë dhe Perëndimit po zhvillohet drejt një konflikti gjithnjë e më të vështirë, mund të mos jetë e mundur që kaosi sistemik të reflektojë pozitivisht në rajon. Një aspekt tjetër në këtë kontekst është se Shtetet e Bashkuara kanë marrë tashmë një qëndrim që gjithnjë e më shumë po zhvendos vëmendjen te Kina, ndërsa  po e lë Lindjen e Mesme në fatin e vet. Edhe pse administrata Biden ka bërë deklarata ndryshe, ajo që ndodhi në Afganistan është një mësim për aktorët në Lindjen e Mesme.

Pika e dytë e rëndësishme është se çështjet në shkallë rajonale nuk janë zgjidhur ende. Vende të tilla si Libia, Libani, Jemeni dhe Iraku, veçanërisht Siria, janë ndër skenarët më të mundshëm për konflikt. Pra, është shumë herët për të thënë nëse konflikti ka përfunduar. Një çështje tjetër është mungesa e një konsensusi në frontin e luftës politike të konfliktit.

Çështja e tretë, por më e rëndësishme, mbetet një çështje e pasigurisë për politikën bërthamore të Iranit. Që bisedimet e Vjenës të japin rezultat, Teherani duhet të bëjë shumë lëshime. Çdo ditë që kalon që problemi nuk zgjidhet, ka gjithnjë e më shumë gjasa që Izraeli të rreshtojë Londrën, Uashingtonin dhe vijën e Gjirit për një zgjidhje ushtarake të Iranit. Rreziku që kjo mundësi të kthehet në një konflikt ushtarak do të thotë se klima e normalizimit për rajonin do të shkatërrohet plotësisht. Si rezultat, normalizimi është një proces edhe i detyrueshëm edhe opsional, por ende ka shumë dobësi.

Autor: Prof. dr. Murat YESILTAS



Lajme të ngjashme