Kun tahlili 24- qism

Suriyada AQSh homiyligida bosib olgan yerlarida so’zda mahalliy saylovlar o’tkazishni rejalashtirgan terror tashkiloti PKK/YPG, Turkiyaning keskin qarshiliklari ortidan so’zda saylovni keyinga surishga majbur bo’ldi.

2152946
Kun tahlili 24- qism

 

Turkiya PKKning saylov teatrini tarqatdi

Suriyada AQSh homiyligida bosib olgan yerlarida so’zda mahalliy saylovlar o’tkazishni rejalashtirgan terror tashkiloti PKK/YPG, Turkiyaning keskin qarshiliklari ortidan so’zda saylovni keyinga surishga majbur bo’ldi. Avvalroq 11 iyun kuni o'tkazilishi e'lon qilingan mahalliy saylovlar 18 avgustga ko'chirilgani ma'lum qilind.Terror tashkiloti Rakka, Dayr-az-Zo’r, Halab va Hasaka, Qamishli, Dayr-az-Zo’r, Rakka, Aynul Arab, Manbij va Afrin-Ash-Shehba va Tabqa  hududlarni  qamrab olgan saylovlar orqali qonuniylik uchun asos yaratish orqali xalqaro tan olinishiga intilayotgan edi.

SETA / Tashqi siyosat tadqiqotchisi Jan AJUNning ushbu mavzu bo'yicha bahosini taqdim etamiz...

PKKning Suriyadagi bo'linmasi PYD/YPG hozirda mamlakatning shimoliy va sharqiy mintaqalarida taxminan 50 ming kvadrat kilometr maydonni nazorat qilmoqda.

 Tashkilot unumdor qishloq xo'jaligi erlari va suv yo'llari, ayniqsa energiya resurslari ustidan hukmronlik qildi.

 Terror tashkiloti 2014-yildan beri DEASHga qarshi kurash niqobi ostida AQSh tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, himoya qilinmoqda.

 Hozirda mingga yaqin AQSh askari va ko'plab xususiy yollanma askar PKKni dalada himoya qilmoqda. Tashkilot esa bosqichma-bosqich siyosiylashib, oʻzini xalqaro miqyosda qonuniy aktyor va avtonom tuzilma sifatida koʻrsatishga harakat qilmoqda.

Shu sababli, u o'zining so'nggi mahalliy saylov kartasidan foydalanishga harakat qildi. Tashkilotning qonun chiqaruvchi organi deb ataladigan Suriya Demokratik Kengashi aprel oyida Oliy saylov komissariyatini tuzgan yangi saylov qonunini tasdiqladi.

Shundan so'ng, avvaliga 30 may mahalliy saylovlar uchun bashorat qilingan, keyin esa bu sana 11 iyunga ko'chirilishi bilan yangilangan.

Tashkilot rejasiga ko‘ra, 6 ta katta shahar, 40 ta shahar va 105 ta shaharchada saylov qutilari o‘rnatiladi. Saylovda ayrimlari ittifoq tuzgan 30 ta siyosiy partiya ishtirok etadi.

Bu hududlarga Jazira, Dayr-az-Zor, Raqqa, Furot, Manbij, Afrin-Shehba va Tabka kabi hududlar kirdi.

Biroq, SMDK kabi muxolif kurd guruhlari demokratik qonuniylikka ega bo'lmagan va PKK qurol kuchi bilan uyushtirmoqchi bo'lgan saylovlarni boykot qilishga qaror qildi.

 Arab qabilalari ham bayonotlar berib, bu so'zda saylovlarni tan olmasligini e'lon qildi. Demografik jihatdan PKK nazorati ostidagi hududlarning 80 foizi arablar, ba’zilarida esa turkmanlar yashaydi.

Kurdlar kichik bir qismini tashkil etsa-da, ularning katta qismi PKKga jiddiy qarshi.

Turkiyaning qarshi harakati

Oq uy Milliy xavfsizlik kengashi Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika koordinatori Brett McGurk, AQSh Markaziy qo'mondonligi (CENTCOM) homiyligida amalga oshirilgan PKK loyihasiga qarshi.

 Turkiyaning chegara osha harbiy amaliyotlari bu tuzilmaning davlatga aylanishiga to'sqinlik qilgan bo'lsa-da, Turkiya tomonidan tegishli kurash davom etmoqda.

Turkiya saylov teatri deb atalmish mavzuda juda qattiq pozitsiyani egallab, AQSh nazarida oʻz pozitsiyasini aniq ifodalaganidan soʻng,

PKKning AQSh bosimi ostida bir qadam orqaga chekingani va saylovlarni yana bir bor ortga surgani ko'rindi.

AQSh Davlat departamenti matbuot kotibi 30 may kuni bo'lib o'tgan matbuot anjumanida Suriyada o'tkaziladigan har bir saylov BMT Xavfsizlik Kengashining 2254-sonli rezolyutsiyasida ko'rsatilganidek o'tkazilishini aytdi. Suriya shimoli-sharqidagi hozirgi vaziyat adolatli, erkin, shaffof va inklyuziv bo'lishi kerak,Uni bu tarzda tashkil etishning iloji yo‘qligini va bu masala mintaqadagi turli aktyorlar bilan o‘rtoqlashganini bildirdi. Keyin kechiktirish to'g'risida qaror qabul qilindi.

Prezident Rajab Toyyib Erdo'g'an, 30 may kuni EFES-2024 mashg'ulotlarida bergan bayonotida:

“Terror tashkilotining referendum bahonasida mamlakatimiz va Suriyaning hududiy yaxlitligiga qarshi amalga oshirayotgan agressiv harakatlarini diqqat bilan kuzatib boryapmiz.

Yana Erdog’an, “Turkiya bo’lginchi tashkilotning Suriya va Iroqning shimolida, janubiy chegaralaridan tashqarida terror tashkiloti qurishiga hech qachon ruxsat bermaydi.

Fait accompli qarshisida oldin nima qilish kerak bo'lsa, shuni qildik.

 “Agar biz ham xuddi shunday vaziyatga duch kelsak chora ko’rishdan tortinmaymiz” deya tomonlarga aniq xabarlar berdi.

Terror tashkilotining milliylashtirish orzusi

Terror tashkiloti PKK/YPG tomonidan bir muddat oldin e'lon qilingan yangi ijtimoiy shartnoma (konstitutsiya) bilan Shimoliy va Sharqiy Suriya Muxtoriyati deb atalgan tashkilotning nomi 'Shimoliy va Sharqiy Suriya Demokratik Muxtor Boshqaruvi' deb o'zgartirildi.

Yangi ijtimoiy shartnoma e'lon qilinishi bilan Suriya Demokratik Kengashining (SDC) AQSh vakolatxonasi AQShdagi mashhur va samarali "Brownstein Hyatt Farber Schreck" lobbi kompaniyasi bilan kelishuvga erishdi.

Shartnomaning birinchi moddasi AQSh tomonidan “Shimoliy va Sharqiy Suriya Demokratik Muxtoriyati”ni rasman tan olishidir.

Tashkilot, bir tomondan, konstitutsiya deklaratsiyasi orqali Suriyada haqiqatda barpo etgan davlatiga konstitutsiyaviy asos yaratsa, ikkinchi tomondan, AQSh orqali xalqaro miqyosda tan olinishga intiladi.

Qolaversa, tashkilot bu ikki oyoqli tuzilmadan qanoatlanmaydi va uning tan olinishi va qonuniyligini ta'minlash uchun saylovlardan o'tmoqda.

Biroq Turkiya bu sa’y-harakatlardan xabardor va Suriyaning hududiy yaxlitligini himoya qilishga bel bog‘lagan.

SETA / Tashqi siyosat tadqiqotchisi

Jan AJUNning ushbu mavzu bo'yicha bahosini taqdim etdik.

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Aloqador xabarlar