Kun tahlili 40- qism

Ukraina inqirozi va Yaqin Sharqdagi normalashuv jarayoni Prezident Erdog’anning Suriyadagi yangi operatsiya haqidagi gaplaridan so’ng Suriya maydoni yana harakatlandi .

1837011
Kun tahlili  40- qism

Ukraina inqirozi va Yaqin Sharqdagi normalashuv jarayoni

Prezident Erdog’anning Suriyadagi yangi operatsiya haqidagi gaplaridan so’ng Suriya maydoni yana harakatlandi . Odatda "Suriyada operatsiya bo'ladimi?" o'rniga "Suriyada operatsiya qayerda o'tkaziladi?" savol kun tartibini egallay boshladi. Biroq Milliy xavfsizlik kengashining so‘nggi qarori boshqacha manzarani ko‘rsatdi. Kengash "Janubiy chegaramizdagi operatsiyalar" iborasini ta'kidladi. Xo'sh, bunday ibora nimani anglatadi?

SETA / Xavfsizlik tadqiqotlari direktori Muallif Prof. Dr. Murat Yesiltashning bu boradagi  fikr va mulohozasini e’tiboringizga hovala qilamiz...

O‘tgan yillarda Suriya yoki hali ham Iroqda olib borilgan harbiy amaliyotlar vaqt va makon jihatidan cheklangan va aniq maqsadni ko‘zlagandek ko‘rinadi. Misol uchun, "Panja- qulf " operatsiyasi Zap-Metina uchastkasida terrorchilarni " yo’q qilishga " qaratilgan. Maqsad yerni emas, terrorchini yo’q qilishdi . Suriyada esa xavfsiz hudud yaratish maqsadi birinchi o'rinda edi.

Ya’ni Turkiya chegarasidan terror harakatlarini olib tashlash va gumanitar sabablar bilan suriyaliklar uchun xavfsiz hudud yaratish maqsad qilingan edi.

Hozirgi bosqichda Iroq va Suriyada olib borilayotgan amaliyotlarning maqsad va vazifalari davomiyligida hech qanday o'zgarish yo'q. Biroq, MXK qarorida qo'llanilgan ifoda yangi usulga ishora qiladi, deyish mumkin.

"Janubiy qo'shnilarimiz" sifatida ifodalangan Iroq va Suriyada terrorchining keng jabhada sezgirligini kuzatish orqali strategik ta'sir va natijalarga erisha oladigan yangi harbiy tanlov mavjud. Shu nuqtai nazardan; Turkiyaning chegara xavfsizligi, terror unsurlarini manbalaridan olib tashlash, qoʻshimcha migratsiya toʻlqinlarining oldini olish – hatto qaytishga yoʻl ochish maqsadida xavfsiz hududlarni kengaytirish ham maʼlum. Shuning uchun ham bu maqsadlarga istalgan vaqtda, har qanday joyda, har qanday vosita bilan erishishga harakat qilinadi. Shunday qilib, moslashuvchan tushunish mavjud.

Xo‘sh, muammo tarafdori bo‘lgan davlatlar keng jabhada olib boriladigan qator operatsiyalarga qanday munosabatda bo‘lishadi? Shvetsiya va Finlyandiyaning NATO aʼzoligi bilan Ukraina urushi muhokama qilinayotgan bugungi kunda Turkiyaning xavfsizlik muammolariga quloq tutadigan Gʻarb dunyosi bor. Shu sababli, istamagan AQSh Makgurkga topshirilgan Suriya fayliga tormoz qo'yishni xohlashi mumkin. Biroq, geosiyosiy xavotirlar tufayli, nima uchun allaqachon Suriyada ekanliklarini so'ragan amerikaliklar 30 km masofa urg'uni oqlashlari kerak. Chunki u imzolagan hujjat bo‘yicha o‘z majburiyatini bajara olmadi.

Ruslar uchun vaziyat biroz boshqacha. Ma’lumki, u Moskvada vakolatxonasi bo’lgan PKK/PYDni Turkiya va AQShga qarshi bir dastagi sifatida qabul qiladi. Ruslar Suriyada o'z nazoratini saqlab qolish uchun cheklangan operatsiyalarga ko'z yumishi kerak, ammo keng ko'lamli operatsiyada Rossiyaparast Rejimning davom etishiga e'tibor qaratishlari kerak. Shu sababdan, Halab kabi muhim shahar markazlariga qarshi har qanday operatsiyaga qattiq qarshilik ko'rsatadigan Rossiyaning 30 km  masofaga  bo'lgan amaliyotlar haqida istaksiz bo'lsa ham shovqin ko'tarmasligini kutish kerak. Aks holda Ukraina tajovuziga qaramay ehtiyotkorlik bilan muvozanatlashgan Turkiya munosabatlari boshi berk ko'chaga kirib qolishi mumkin. Bundan tashqari, Turkiya bilan kelishuvga zid ravishda 30 km masofada  terrorchilarning mavjudligi va faoliyati ruslarning ovozini  chiqarmasligi  mumkin.

Eron biroz murakkab. Eronning PKK/PYD bilan kechgan dialogi Turkiya uchun bir tavakkaldir. Shu sababdan Eronning Iroqda ham, Suriyada ham so‘zlariga, harakatlariga e’tibor qaratish lozim.

Natija shunday: Iroq va Suriyada faolroq mavsumga kiryapmiz. Turli hududlarda bir vaqtning o'zida yoki bir-biriga o'xshash operatsiyalar yozgi davrning kun tartibida bo'ladi. Albatta, agar Rossiya va AQSh bilan olib borilgan diplomatik muzokaralar natija bermasa.

SETA / Xavfsizlik tadqiqotlari direktori Muallif Prof. Dr. Murat Yesiltashning bu boradagi  fikr va mulohozasini e’tiboringizga hovala qildik. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Tanlangan kalimalar: #Eron , #AQSh , #Rossiya , #PKK va PYD , #Iroq , #Suriya , #Turkiya , #Kun tahili

Aloqador xabarlar