Turkiya nazaridan yaqin sharq 45-qism

Arab dunyosida ikkinchi Arab Bahori bo'lishi mumkinmi?

606264
Turkiya nazaridan yaqin sharq 45-qism

28-Oktyabr kuni sodir bo'lgan hodisalar va ortidan uyushtirilgan norozichilik namoyishlari bizlarga 2010 yili Tunisda va undan keyin Arab dunyosiga tarqalgan qo'zg'olonlarni eslatti. Lekin 2011, Tunisning Sidi Bouz shahrida politsiya ko’chada bir narsalar sotgan Muhammed Buazizining arovasini musodara etgan edi. Qolaversa nafsoniyatiga tegadigan so’zlar ham sarf etgan. Buazzizi bu muolamalaga bardosh bera olmay o’zini yoqgan edi. Udan keyin Tunisda boshlagan hodisalar Arab dunyosida tezda tarqaldi. “non, adolar, ozodlik” va “bu tuzum o'zgarishi kerak” degan shiolar bilan xalq avtoritar rejimlarga norozichilik ko’rsatdi. Donyo ommaviy jamaotchiligida “Arab Bahori” sifatida bilingan bu hodisa ayrim davlatlarda boshqaruvchilarning almashishiga olib keldi.

Marokashda bir necha hafta ichida ro’y bergan hodisalar “Ikkinchi Arab Bahorimi?” savollarini tug’dirdi. 28 Oktyabr kuni barliqchi Muhsin Fikrining baliqlarini xavfsizlik kuchlari musodara etdi. Undan keyin Muhsin Fikri baliqlarni axlat moshinasidan olishga tashabbus etgan, biroq vosiqaning bosim kuchiga nuqtasida siqishib hayotini yuqotgan edi, Fikrining jonsiz badani bo'lgan tasfirlar ojtimoi mediada joy oldi, bu Marokashda o’nmiglab insonning namoyishlar uyushirishigaga sabab bo’ldi. Rabatda Marokash parlamenti oldida o’tkazilgan namoyishlarda ichki ishlar vazirining iste’foga chiqishi talab qilindi. Marokashli baliqchi Muhsin Fikri bilan Tunisli Muhammad Buazizi namunalari bir-biriga o’xshaydi. Bularning har ikkisi ham o’lkalarida qashshoq tabaqaning insonlari. Har ikkisi ham davlat xodimlari tomonidan pasga urilgan va ranjida qilingan kambag’al insonlar. Har ikkisining o’limi mavjud rejimlarning adolatsizligi, poraxo’rligi va insonlarning teng bo’lmaganini ko’rsatmoqda. Bunlarga qaramay Marokashdagi namoyishlarning hududda va o’lkada, 2010-2011 yilgi natijalarni kutish xato bo’ladi.

Avvalombor olti yil oldinga solishtirganda hozirgi kunda Arab siyosiy konyukturasida o’zgachaliklar mavjud. Arab qo’zg’olonlari Tunisdan tashqari og’ir natijalari bo’lishiga qaramay muhim omillardan biri. Arab Bahori maydonga kelgan o’lkalarning aksariyatida ijtimoi tabaqaga ijobiy javob berilmagan. Yaman, Liviya va Suriya qonli urush pamchasida. Misrda esa o’tmishdagi diktatorlarni qidirtgan bir harbiy rejim hukum surmoqda. Marokash jamiyati bu tajribadan yo’lda chiqib bunga o’xshash o’zgarishlarni istamasa kerak. Shuningdek siyosiy rejimlar muxoliflatni bartaraf qilish uchun favqulodda chora-tadbirlar olgan vaziyatda. Bu tadbirlar hududda ikkinchi Arab Bahorini olib keladigan xususiyatga ega. Masalaga Marokash jihatidan qaraganda, Marokash boshqaruvining bu kabi namoyishlarni tezda boshqarish mavzusida tajribali bo’lgani ko’rinmoqda. 2010-2011 yili ham bu mavzusidagi tajribasini ko'rsatgandir. 50 dan ziyod shaharcha va qishloqda uyushtirilgan namoyishlarda, rejim xalqning talabiga kam bo’lsa ham javob bergan. 

Qirol, o’tmishda bo’lgani kabi, davlat-jamiyat to’qnashuvlaridan chetda bo’lishda g’ayrat qildi. Mana shuning uchun Qrioliyat tashkilotining jamiyat huzuridagi an’anaviy ravishda qonuniyligini davom ettirishining ham ta’siri bor. Qirol o’zi tuzgan bir sistema orqali ommalar ustida keng ko'lamli ta’sirli bo’lishga davom etmoqda. Marokashdagi namoyishlar ikkinchi Arab Bahori xususiyati bo’lmasa ham, diqatga olinishi lozim. 2011 yili xalqning norozichiligida sabab bo'lgan kamchiliklar hanuz bartaraf qilinmagan. Shuning uchun jamiyatda hamon chuqur siyosiy, iqtisodiy va ijtimoi moammolarga qarshi kurash davom etmoqda. Rejim tomonidan olingan chora-tadbirlar esa yaraga malham bo’lish o’rniga uning ustini yopishga davom etmoqda. Bu masalalarga yechim topish uchun muvaffaqiyatsizlik bahs mavzusi.

 



Aloqador xabarlar