merkiziy asiya – xitay munasiwetliri

yawroasiyagha nezer - 73

1642631
merkiziy asiya – xitay munasiwetliri

merkiziy asiya – xitay munasiwetliri

 abdresul ishaqow

 2021-yili, 12 – may küni, xitayning shien shehiride, 2-nöwetlik xitay-merkiziy asiya tashqi ishlar ministirliri yighini ötküzüldi. yighingha, xitay, qazaqistan, qirghizistan, özbékistan, tajikistan we türkmenistan tashqi ishlar ministirliri qatnashti. yighinda, ikki tereplik munasiwetler, «bir belwagh bir yol» layihesi, «kowid – 19» yuqumigha qarshi küresh, afghanistanning nöwettiki weziyiti, rayonluq bixeterlik mesilisi muzakire qilindi. yighinda, xitay-merkiziy asiya munasiwetliride aldinqi orungha qoyulidighan 12 sahe békitildi. ikki yighin dairiside ikki tereplik uchrishishlarmu élip bérildi.

tashqi ishlar ministirliri yighinda, «kowid – 19» yuqumigha qarshi ortaq küresh qilish, eneniwi dawalash merkezlirining merkiziy asiya jumhuriyetliride köpeytilishi we tor arqiliq saghlamliq mulazimiti (yiraqtin dawalash xizmiti) ning ishqa kirishtürülüshi qatarliq mesililerde hemkarliq ornitishni qararlashturdi. bu yerde shuni izahlash hajetki, xitay bilen özbékistan birlikte «kowid – 19» waksinisi ishlepchiqarmaqta.

yighinda, béyjing hökümiti merkiziy asiya döletlirige tiransport saheside «yéshil karidor» berpa qilish teklipi sundi. bu teklip, tamozhna we baj tosalghulirini qolay yéngish jehettin nahayiti zor ehmiyetke ige. «kowid – 19» yuqumi mezgilide, xitay mehsulatlirining gherbke toshulushida, merkiziy asiyadin ötidighan tömür yol tiransporti muhim rol oynidi. xitay-merkiziy asiya tömür yolidin toshulghan yük,  2020-yili, aldinqi yilning oxshash mezgildikige sélishturghanda % 56 köpiyip, 517 ming kontéynérdin ashti. xitay qazaqistan arqiliq ishqa kirishtürgen tömür yol tiransportini köp xillashturup, qirghizistan we özbékistan arqiliq yéngi tömür yol liniyesi berpa qilishni pilanlimaqta.

yighin axirida, afghanistan, rayonluq hemkarliqini chongqurlashturush we «kowid – 19» yuqumigha qarshi küresh mesililiride ortaq bayanatlar élan qilindi. buningdin bashqa yene, merkiziy asiya-xitay tashqi ishlar ministirliri uchrishish formatsiyesi shekillendürüsh toghruluq kélishim layihesi imzalandi.

yaponiye, jenubiy koréye, yawropa ittipaqi we amérika qoshma ishtatliri hindistan we rusiye bilen, türkistan jumhuriyetliri «merkiziy asiya-xitay tashqi ishlar ministirliri yighini» gha oxshash formatsiyede yighinlarni ötküzmekte. türkistan jumhuriyetlirining birlikte heriket qilishi, özara munasiwetlirini kücheytishi we rayonluq ortaq menpeetlirini  qoghdash mesilisini chong döletler bilen téximu qolay hel qilishi jehettin, bu formatsiye ünümlüktur.

xitay merkiziy asiya jumhuriyetliri bilen bolghan munasiwetliride reqiblirining aldigha ötüp kétish üchün téximu konkrét qedemlerni tashlash yolini tallimaqta. mesilen, shiendiki yighinda, buningdin kéyin chaqirilidighan yighinlarda, chiqirilghan qararlarning ijra qilinishigha mesul muawin tashqi ishlar ministirliridin teshkil tapqan bir komitét qurush we tashqi ishlar ministirliqlirida, xitay-merkiziy asiya yighinlirigha mesul biyuro tesis qilish qarar qilindi. akadémiklar we mutexessisler heyetliri teshkil qilinishi we ular bilen dawamliq alaqe ornitilishi qararlashturuldi. qisqisi, terepler merkiziy asiya-xitay diplomatiye ministirliri yighinidin ünümlük paydilinishni könglige pükmekte.

melumatlargha qarighanda, rayon döletlirining eng chong soda shériki we eng chong krédit bilen teminligüchisi xitaydur. «xitay rayondiki tesir küchini iqtisad bilenla chekleydu» dep oylash xatadur. tajikistanda herbiy baza qurghan xitay, amérika qoshma ishtatliri afghanistandin esker chékindürgendin kéyin, bu rayondiki herbiy mewjudiyitini mustehkemleshni xalaydu. kungzi institutliri arqiliq rayondiki yumshaq küchini zoraytiwatqan xitay,  uzaq mezgilde her sahede merkiziy asiyaning eng chong shériki bolushni pilanlimaqta.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر