yawroasiyagha nezer - 02

moldowa pirézidénti igor dodonning enqere ziyariti.

yawroasiyagha nezer - 02

yawroasiyagha nezer - 02

türkiye awazi radiyosi: moldowa pirézidénti igor dodon, jumhur reis rejep tayyip erdoghanning 2018 – yilqi moldowa ziyaritige jawaben, 2019 – yili 30 – dékabir küni enqerede dölet ishliri ziyaritide boldi. shundaq qilip, her ikki döletning aliy derijilik bashliqlar sewiyesidiki ziyaretliri, kéyinki yilgha kéchiktürülmestin öz waqtida ishqa ashurulghan boldi.

bu ziyaretni muhim qilghan yene bir amil bolsa, moldowa pirézidénti bilen bash ministirining tunji qétim birlikte chet elde ziyarette bolushi idi. bu ehwal, moldowaning yuqiri derijilik rehberliri otturisidiki hemkarliqning yenimu yüksek sewiyege yétiwatqanliqini, hemde kishnéwning türkiyege nahayiti zor ehmiyet bériwatqanliqini körsitidu.

igor dodon we heyiti enqerede jumhur reis rejep tayyip erdoghan teripidin resmiy murasim arqiliq qarshi élindi. ayrim we heyetler ara uchrishishlardin kéyin, töt türlük kélishim imzalandi. moldowa heyiti türkiye büyük millet mejlisini ziyaret qilip, mejlis bashliqi mustafa shentop bilen körüshti. shentop uchrishishta, moldowa parlamént bashliqi zinayda grékéanini 2020 – yili aprélda ötküzülidighan «türkiye büyük millet mejlisi qurulghanliqining 100 – yilliqini tebriklesh paaliyetliri» ge qatnishishqa teklip qildi.

jumhur reis erdoghanning 2018 – yili öktebir éyida moldowagha ishqa ashurghan ziyaritidin kéyin, ikki terep munasiwetlirining istiratégiyelik munasiwetler sewiyesige yetküzülgenlikini éytish mumkin. enqere bilen kishnéw téximu yéqin we türlük qanallarning wasitisi arqiliq ikki tereplik hemkarliqni yenimu tereqqiy qilduruwatidu.

türkiye moldowadiki sélinmilirini ashurdi, ikki tereplik soda hejmini yükseldürdi. bultur 500 milyon dollargha yetken türkiye – moldowa otturisidiki soda omumiy sommisi, hemkarliqning qetiy irade bilen dawamlashturulushi netijiside, 5 – 10 yil ichide 1 milyard dollarliq nishangha yétishi mumkin.

aldinqi yildin étibaren moldowa bilen türkiye özara kimlik bilenla tamozhna éghizliridin ötüsh tüzümini yolgha qoyuwatidu. sayahet ishlirining rawajlinishige egiship, moldowaliq sayahetchilerning türkiyeni ziyaret qilishigha qolayliq yaritip bérish meqsitide bu tüzüm yolgha qoyulghanidi.

türkiye yéqin qoshniliri, dost hem qérindash döletler bilen yolgha qoyuwatqan kimlik bilenla tamozhna éghizliridin ötüsh tüzümini, yéngi döletler bilenmu ishqa ashurushi lazim. chünki, bu türkiyening rayonluq küch süpitide jezbidarliq merkezge aylinishida muhim rol oynaydu.

2019 – yili 30 – dékabir küni enqerede imzalanghan kélishimlerdin biri, yunus emre inistitutining moldowada shöbe échishini nishan qilidu. türkiye moldowadiki mewjudiyitini küchlendürüshke tirishiwatqan bir peytte, bu kélishimning imzalinishi nahayiti zor ehmiyetke ige.

enqerede ikki döletning ichki ishlar ministirliqliri qanun ijra qilish organlirining özara tejribe almashturushi we telim - terbiye hemkarliqi kélishimi imzalandi. bu kélishim aldimizdiki basquchta türkiyening zörür tépilghanda bixeterlik mesiliside moldowagha yardem bérishke atlinishining tunji qedimini teshkil qilishi mumkin.

rusiye, yawropa ittipaqi, ruminiye we ukraina bilen bolghan munasiwetlerde moldowa türkiyege nisbeten tengpunglashturghuchi ittipaqdash süpitide rol oynishi mumkin. shimaliy afriqa we ottura sherq rayonlirida mewjudiyitini zoraytqan türkiye, sherqiy yawropadimu özige yéqin ittipaqdash döletlerni qolgha keltürüsh wasitisi arqiliq rayondiki nopuzini kücheytishi mumkin. sani 200 minggha yétidighan gagawuz türkliri türkiyening moldowada téximu aktip rol oynishi jehettin muhim amildur.

bultur dékabir éyida gagawuziye élining aptonom rayongha özgertilgenlikining 25 – yilliqi tebriklendi. gagawuzlargha aptonomiyelik salahiyet bérilishide sabiq pirézidént sulayman demirel nahayiti zor tirishchanliq körsetkenidi. shunga, gagawuzlarmu, moldowaliqlarmu demirelni cheksiz iptixarliq tuyghusi ichide yad étidu. shuning bilen bir waqitta, 1990 – yillardiki sürkilishni diyalog arqiliq hel qilghanliqidin demirelge minnetdarliq tuyghulichini izhar qilishidu.

türkiyening gagawuziyediki eng paaliyetchan orgini türkiye hemkarliq we kordinatsiye idarisi bolup, bu organ gagawuziyeni öz ichige alghan moldowada hazirghiche 400 din artuq layiheni ishqa kirishtürdi.

pirézidént dodonning «enqerediki türkiye hemkarliq we kordinatsiye idarisining pütkül moldowada paal heriketke ötüshini ümid qilimiz» teriqisidiki bayanati, «türkiye bilen téximu zich hemkarlishishni, enqere bilen ittipaqdashliq munasiwetlirini yenimu mustehkemleshni xalaymiz» dégen uqumni bildürüshi mumkin. mana mushu angni chöridigen halda türkiyening moldowa hem gagawuziyege bériwatqan yardemliri üzlüksiz dawamlishiwatidu. mesilen, sehiye saheside her yili 10 gagawuz türkiyede dawalanmaqta, saghlamliq heptiliki dairiside türk doxturlar gagawuziyege bérip, bir hepte mulazimet qilmaqta. buningdin bashqa yene, türkiye sehiye ministirliqi gagawuziye éhtiyajliq bolghan matériyallarni gagawuziyege hediye qilmaqta.

türkiyening qurulush sahesining moldowadiki mewjudiyitimu yenimu yüksek sewiyege yetmekte. türkiye komratta köp meqsetlik tenterbiye zali qurulushini berpa qilmaqta.

komratta 2020 – yilining deslepki yérimida türkiye bash konsulxanisining échilishi pilanlanmaqta. türkiye hemkarliq we kordinatsiye idarisi, yunus emre inistituti, karxanichilar we meblegh salghuchilar bilen birlikte moldowadiki paaliyetlirining dairisi kéngeytishni nishan qiliwatqan enqere, sherqiy yawropadiki uzungha sozulidighan paaliyetlirinimu moldowa arqiliq ishqa ashuralishi mumkin.

2020 – yili moldowada pirézidént saylimi ötküzülidu. dodonning qaytidin namzat bolush éhtimalliqi nahayiti yuqiri bolup, enqerening kishnéwgha bériwatqan yardemliri we séliwatqan  mebleghliri dodongha nisbeten nahayiti zor ehmiyetke ige.

siyasiy kéngeshler hem aliy derijilik rehberler diyaloglirining öz waqtida we türi köpeytilgen halda dawamlashturulushi, moldowaning diplomatiye siyasitide türkiyege téximu köp ehmiyet bérishke bashlighanliqining ispatidur.


خەتكۈچ: kishnéw , enqere , ziyaret , dodon , erdoghan , moldowa

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر