әрменийәниң уруш җинайитигә мунасивәтлик доклат елан қилиниду

түркийә җәмийәт көзитиш идариси әзәрбәйҗанниң тағлиқ қарабағ районида әрменийә армийәсиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири тоғрисида доклат тәййарлиди.

1535028
әрменийәниң уруш җинайитигә мунасивәтлик доклат елан қилиниду

түркийә авази радийоси хәвири: түркийә җәмийәт көзитиш идарисиниң хадими шәрәф малкоч мушу һәптиләрдин башлап әрменийә армийәсиниң әзәрбәйҗандики уруш җинайити байан қилинған доклатни түркийә вә дунйадики мунасивәтлик идарә-органлар билән йавропа иттипақи дөләтлири парламентлириниң кишилик һоқуқ комитетилириға әвәтидиғанлиқлирини билдүрди.

у доклатни тәййарлаш җәрйанида, әзәрбәйҗанға берип әрменийә армийәсиниң һуҗумлирида зийанға учриған аһалиләр районлирини нәқ мәйданда тәкшүргәнликлирини әскәртти.

у: «әзәрбәйқанға барғинимизда, болупму уруш мәйдани сиртидики аһалиләр районлирини, гәнҗә, тәртәр, горанбой, ағдам һәтта баку әтрапидики башқурулидиған бомба һуҗумиға учриған җайларни тәкшүрдуқ. гәнҗә алдинқи сәптин онларчә километир йирақ болушиға қаримай әрменийәдин етилған башқурулидиған бомбилар чүшти. тәртәрму охшаш һуҗумларға учриди» деди.

у әрменийәниң һуҗумида 94 пуқраниң җенидин айрилғанлиқини, 414 пуқраниң йариланғанлиқини билдүрди. у мундақ деди:

«урушниң болмаслиқиқи үмид қилимиз, бирақ хәлқаралиқ қанунға асасән йоллуқ қоғдиниш вә шуниңға охшаш сәвәбләр түпәйлидин фиронтларда уруш чиқиши мумкин. қәстәнгә алдинқи сәптин 150-100 километир йирақлиқтики аһалиләр районлирини бомбардиман қилиш инсанийәткә хилап җинайәт һесаблиниду. бу йавропа кишилик һоқуқ шәртнамисидә бәлгиләнгән әқәллий һәқ-һоқуққа вә җәнвә шәрнамисигә хилап.»

у әзәрбәйҗандики тәкшүрүшлиридә һуҗумларниң зийанкәшликигә гуваһ болғанлиқлирини билдүрүп: «һуҗумлар нәтиҗисидә җенидин айрилған кишиләрниң йеқинлири вә йариланғанлар билән сөзләштуқ. вәйран болған мәктәпләрни вә өйләрни көрдуқ. ибадәтханиларниң бузғунчилиққа учриғанлиқини көрдуқ. муһитниң қандақ вәйран қилинғанлиқини, чәкләнгән қорал-йарағларниң қандақ ишлитилгәнликини көрдуқ. бу доклатта һәммиси байана қилиниду.

у йәттә бөлүмдин тәркип тапқан доклатта, «тағлиқ қарабағ мәсилиси», «нәқ җайни тәкшүрүш нәтиҗисидә қолға кәлгән байқашлар», «кишилик һоқуқ нуқтисидин урушни баһалаш» қатарлиқ темиларниң барлиқини қәйт қилди.

у: «әрменийә армийәсиниң һуҗумлири нәтиҗисидә җенидин айрилған пуқраларниң фотографлирини вә қәйәрдә шеһит қилинғанлиқини айрим-айрим тәкшүрдуқ. уруш җинайити өткүзгәнләрни, пуқраларни қәтли қилғанларниң, муһитқа бузғунчилиқ салғанларни, кечә саәт 01:00 дә бир йашлиқ кичик балиларни йаки йашанғанларни, уруш билән мунасивити болмиғанларни өлтүргәнләрни ениқлап, уларниң хәлқаралиқ сотта сотлиниши үчүн тиришчанлиқ қилдуқ. доклатни мушу һәптидин башлап түркийәдики мунасивәтлик идарә-орган вә тәшкилатлар билән дунйадики барлиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириға, кишилик һоқуқ қоғдиғучилириға әвәтимиз.  йавропа иттипақи дөләтлири парламентиниң кишилик һоқуқ комитетлириғиму әвәтимиз. әлбәттә, әзәрбәйҗанғиму әвәтип беримиз. инсанийәт вә кишилик һоқуқ үчүн мәсулийитимизни ада қилишқа тириштуқ. бундин кейинки ишлар, хәлқаралиқ идарә-органларға аит. бу җинайәтләрни өткүзгәнләрни, җәнвә шәртнамисиға, йавропа кишилик һоқуқ шәртнамиси вә дунйа кишилик һоқуқ хитабнамисиға хилаплиқ қилғанларни сотлаш, мунасивәтлик идарә-орган вә кишиләрниң мәсулийитидур. бизниң вәзипимиз, буларни йезип-хатириләштур» деди.

у әрменийә уруш җинайити өткүзгән болсиму, «өзидин һесаб соралмайду» дәп ойлайдиғанлиқини алаһидә тәкитләп, мундақ деди:

«улар унтуған бир нәрсә бар. һазирқи дунйа бурунқи кона дунйа әмәс. әзәрбәйҗанму бурунқи әзәрбәйҗан әмәс. түркийәму бурунқи кона түркийә әмәс. әрменийә бүгүнгичә өзигә йәл бәргәнләрни қоғдайду, дәп ойлайду. әмма бу доклат, әрменийәниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини сотлашқа дәлил болиду.»

у әрменийәниң 10-нойабир уруш тохтитиш иҗра қилинип чекингәндин кейин, ишғал қилинған җайларниң вәйранчилиқлириниң оттуриға чиққанлиқини қәйт қилди.

у: «шуша, ағдам, тәртәр вә кәлбәрҗәдә тарихқа қарши өткүзүлгән җинайәтләр бар. җамәләр чошқа қотанлириға айландурулупту. мусулманларниң қәбристанлиқлири вәйран қилинипту.  мушундақ болса боламду? хоҗалидики қәтлиамларниң сориқи қилинғанға охшаш, буларниңму сориқи қилиниду. мушундақ болғанда, һечким бундақ хаталиқларни өткүзүшкә җасарәт қилалмайдиған болиду» деди.

әрменийәниң алдинқи сәптин интайин йирақларда болған аһалиләр районлириниң һуҗум нишани қилинғанлиқи әскәртилгән доклатта: «әрменийә армийәси аһалиләр районлириға, мискәт бомбисиға охшаш чәкләнгән қораллар билән һуҗум қилип, пуқраларниң йашаш һоқуқиға хилаплиқ қилди. шундақла хәлқара кишилик һоқуқ қануни рамкисидиму уруш җинайити өткүзди» дегән әйибләшләр бар.

башқурулидиған бомба һуҗумиға учриған җайларниң фотографлири көз алдимизда тизилғанда, 3 миң 410 йүрүш бир қәвәтлик өй, 120 егиз қәвәтлик аһалиләр бинаси вә 512 хусусий ширкәтниң бузғунчилиққа учриғанлиқини көрүвалғили болиду.

һуҗумлар нәтиҗисидә йеқинлиридин айрилип қалғанларниң ейтқанлириму киргүзүлгән доклатта, гәнҗәдики бир өй зийарити тоғрисида мундақ дейилиду:

«һуҗумда ата-аниси вә һәдиси билән чоң анисидин айрилип қалған икки йашлиқ нилайниң һаммиси билән тонуштуқ. нилайниң һаммиси нилайниң анисиниң һамилдар икәнликини, нилайниң уларни ойлап тохтимай йиғлайдиғанлиқини вә анисини сорайдиғанлиқини дәп бәрди.»



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر