заваһири өлгәндин кейинки әлқаидә

күнтәртип вә анализ (50)

1866973
заваһири өлгәндин кейинки әлқаидә

заваһири өлгәндин кейинки әлқаидә

күнтәртип вә анализ (50)

(мурат йешил таш)

һөрмәтлик радийо аңлиғучилар! «күнтәртип вә анализ» намлиқ пирограммимизниң бүгүнки бөлүмидә сийасәт, иқтисад вә җәмийәт тәтқиқатлири фонди җәмийити «SETA» ниң директори шундақла йазғучиси дотсент доктор мурат йешил таш тәрипидин тәййарланған «заваһири өлгәндин кейинки әлқаидә» темилиқ анализни диққитиңларға сунимиз.

**** ****** ***** ****** ****

америка истихбарат тәшкилатиниң афғанистанниң пайтәхти кабулда әлқаидә рәһбири заваһирини битәрәп қилғанлиқи алдинқи һәптәниң муһим темилиридин бири болди. бу мәсилә 11-сентәбирдики һуҗум вә америка елан қилған йәр шари характерлиқ терорлуққа қарши күрәшкә мунасивәтлик һалда муназирә қилинди. әмма бу темини охшимиған җәһәтләрдин анализ қилиш вә заваһири даирисидә конкретлаштуруш, униң абстракт тәрипи вә арқа көрүнүши билән бирләштүрүш керәк.

әлқаидәниң һазирму актип йаки әмәслики даирисидә, заваһириға қилинған һуҗумниң тәшкилатқа зәрбә бәргәнликини пәрәз қилиш хата болуши мумкин. динни мәнбә қилған һалда инавәтлик һалға кәлгән идиологийәләрни шәхсләрдинму бәк, пикрий асаслири билән чүшүнүш лазим. илгири диндин озуқланған террорлуқни зарқави, бинладин, бағдади йаки қүрәйшиниң өлтүрүлүши билән ахирлаштурғили болмиди. ундақта заваһириниң йоқ қилинишиму башқичә бир әһвал пәйда қилмиса керәк.

11-сентәбирдики һуҗумдин кейин әлқаидәниң өзини арқа пиланға чекиши, иҗраийә тәшкилати болуштинму бәкрәк пикрий кеңийиш истратегийисини йолға қойиши диққәт қилишқа әрзийду. бу даиридә қоллиғучи, йетәклигучи вә башқурғучи бир аң билән охшаш болмиған радикал йүзлинишләрни маслаштуруш ролини ойнап кәлмәктә. әлқаидә тәшкилати 11-сентәбир вәқәсидин қолға кәлтүргән психологийилик орни билән башқа радикал тәшкилатларға илһам бәргән болуп, өзини пикри мәнбә салаһийитигә игә қилмақта. башқичә ейтқанда, өз-ара пикри тоқунуши болған вә асан айрилидиған һәрикәтләргә асаслиқ мәқситини әслитидиған түскә кирмәктә.

әлқаидәниң кәлгүсигә мунасивәтлик бир қанчә охшимиған амил бар. булардин бирси؛ әмдики рәһбәр болғучиниң қоллинидиған усулидур. мисирниң сабиқ алаһидә қисим хадими вә тәшкилатниң һәрбий һәрикитигә рәһбәрлик қилған сәйф әл адл тәтқиқатчилар, америка әмәлдарлири вә бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) ниң доклатидиму кейинки рәһбәр сүпитидә тилға елинмақта. америка ташқи ишлар министирлиқиниң издәп тутуш тизимликигә заваһириниң орниға адлни қойишиға қарита әлқаидәниң сүрийәдә турушлуқ қоллиғучилириниң телеграмма қаниаллирида, сәйф әл адлниң һазир иранда тутуп турулуватқанлиқи һәққидики учурлири башқа бир рәһбәрниң нәзәрдә тутулиши керәкликини тәқәзза қилмақта.

йәнә бир исм болса, б д т доклатида үчинчи рәтттә орун алған заваһириниң күйоғли шундақла әлқаидә тәшкилатиниң афғанистан-пакистан әмири вә ахбарат оргининиң мудири абдурахман әл мәғриби дәпму билинидиған муһәммәд аббатайдур.

иккинчи амил болса талибандур. талибан һәрикитиниң афғанистандики башқа гуруппиларни контроллуқ астида тутуп туриватқанлиқи мәлум. әймән әз заваһириниң әксичә, йеңи рәһбәрниң йавропа вә америка қитәлири билән бирликтә уларниң йеқин әтраптики җуғрапийилик орнлирини һуҗум нишани қилиши күчлүк еһтималлиққа игә. бу еһтималниң әмәлгә ешиши болса, йеңи рәһбәрниң әймән әззәваһириниң интиқамини елиш үчүн америкилиқларға қарши шиддәтлик вә тез инкас қайтурушқа сәвәб болидиған һәрбий сийасәтни йолға қойуш йаки мусулманлар йашайдиған җуғрапийәдә узун муддәт туруш вә мәвҗутлуқлирини афғанистан-пакистан районида бихәтәр шараитқа игә қилиш арзуси билән мунасивәтликтур.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر