украина киризиси барғанчә чуңқурлашмақта

күнтәртип вә анализ (22)

1769892
украина киризиси барғанчә чуңқурлашмақта

украина киризиси барғанчә чуңқурлашмақта

күнтәртип вә анализ (22)

(мурат йешилташ)

һөрмәтлик радийо аңлиғучилар! «күнтәртип вә анализ» намлиқ пирограммимизниң бүгүнки бөлүмидә сийасәт, иқтисад вә җәмийәт тәтқиқатлири фонди җәмийити «SETA» ниң хәвпсизлик тәтқиқатлири дириктори вә йазғучиси мурат йешилташ тәрипидин тәййарланған « украина киризиси барғанчә чуңқурлашмақта» темилиқ анализини диққитиңларға сунимиз.

***** ***** *******  ** ******

украина кризиси барғансири чоңқурлашмақта. америка билән русийә оттурисидики ахириқи музакирадинму тәләп қилинған нәтиҗә чиқмиди. русийәниң бихәтәрлик капалити тәлипигә американиң қандақ җаваб қайтурғанлиқи һазирчә ениқ әмәс. вашингитон һөкүмити москвадин мәктупниң мәзмунини хәлқара җамаәтчилик билән ортақлашмаслиқни тәләп қилди. буниң өзила оттурида йошурун бир содиниң барлиқини көрситип бериду. йәнә бир тәрәптин, русийәниң украина әтрапида һәрбий қисимларни топлаш һәркити пүтүн сүрити билән давамлашмақта. әгәр музакириләр мәғлубийәт билән нәтиҗиләнсә, русийәниң һәрбий қәдәм ташлайдиғанлиқи ениқ. лекин бу қәдәмниң даирисигә мунасивәтлик ениқсизлиқлар техичә сақлинип кәлмәктә.

украина кризисиниң нурғун охшимиған динамик тәрипи бар. бәлким бу динамик тәрипиниң әң муһими, кризисниң пәқәт украина биләнла чәклинип қалмаслиқи болиши мумкин. русийә вә ғәрб һәр иккиси кризисни йеңи геополитикилиқ һесаблишиш дәп қаримақта. соғуқ мунасивәтләр урушидин кейин русийә федератсийәсиниң аҗизлишишини бир пурсәт дәп қариған вә «очуқ ишик» сийасити даирисидә русийәгә қарап кеңәйгән шималий атлантик әһди тәшкилатиға җавабән әмдиликтә русийә ғәрбниң аҗизлиқини пурсәт билип йеңи һәрикәтләрни башлимақта. бу һәрикәт асаслиқи шималий атлантик әһди тәшкилатини русийәгә «йеқин җайлар» дәп аталған райондин узақлаштурушни мәқсәт қилмақта. бу русийәниң бихәтәрлики үчүн интайин муһим. ғәрбкә нисбәтән бу йавропаниң бихәтәрлик қурулмисиға қарши ташланған бир қәдәм. москваниң бихәтәрлик капалити гойа шималий атлантик әһди тәшкилатиниң әза дөләтләрни өз ичигә алған һалда русийәниң йеқин районидин чекинишини тәләп қимақта. бу тәләпни қобул қилиш йавропаниң бихәтәрлик қурулмисини қайта қуруп чиқишиға тоғра келиду дегәнлик болиду.

йәнә бир тәрәптин, ғәрбтә толуқ бир ортақ тонуш йоқ. германийәниң сийасити алаһидә диққәт қилишқа әрзийду. берлин һөкүмити украинаға қаритилған қорал йардимигә қарши турмақта вә русийәгә қарита «тинчландуруш» сийаситини йолға қойуш керәкликини оттуриға қоймақта. болупму тәбиий газ мәсилисидә русийәгә тайинидиған германийә, нато вә йавропа иттипақиниң русийәгә тутқан қаттиқ позитсийисиниму қоллимайдиғандәк қилиду. йәнә бир тәрәптин  франсийәму охшаш болмиған мәйдан тутмақта. америка хитайға бәкрәк мәркәзлишимән дәп, русийә тәһдитини төвән чағлап қалғандәк қилиду.

түркийә кризисниң техиму чоңқурлишип урушқа айлинип қалмаслиқи үчүн тиришмақта. украина билән русийә оттурисида мурәссәләштүргүчи болуш тәлипини оттуриға қойди. җумһур рәис әрдоғанниң 3-февралда украинада зийарәттә болуши мөлчәрләнмәктә. бу зийарәтниң асаслиқ мәқсити русийә билән уукраина оттурисидики кризисни һәл қилишқа қулайлиқ шараит йаритиштин ибарәттур. бирақ түркийәниң асаслиқ тутқан мәйдани һазирму ғәрб билән охшаш шәкилләнмәктә. бу һәқтә түркийә шималий атлантик әһди тәшкилатидин мустәқил һалда русийә билән сөһбәтләшмәйду. лекин җумһур рәис әрдоған кризисни пәсәйтиш үчүн қолидин кәлгиничә тиришмақта. чүнки қара деңиз райони түркийәниң бихәтәрлики вә муқимлиқи үчүн интайин муһим. русийәниң қораллиқ мудахилә қилиш еһтимали түркийәни биарам қилиду вә түркийә-русийә мунасивәтлиригә зийан салиду. шуңлашқа түркийәниң үчинчи йол тапалайдиған йаки тапалмайдиғанлиқи путинниң җумһур рәис әрдоғанниң чақириқиға қандақ җаваб қайтуридиғанлиқиға бағлиқ.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر