уруш босуғисида

күнтәртип вә анализ (21)

1766334
уруш босуғисида

уруш босуғисида

күнтәртип вә анализ (21)

(җан аҗун)

«күнтәртип вә анализ» намлиқ пирограммимизниң бүгүнки бөлүмидә сийасәт, иқтисад вә җәмийәт тәтқиқатлири фонди җәмийити «SETA» ниң ташқи сийасәт тәтқиқатчиси җан аҗун тәрипидин тәййарланған «уруш босоғисида» темилиқ анализни диққитиңларға сунимиз.

***** ** **** *** *** ****

русийәниң украинаға қарши узундин буйан давамлаштуриватқан бастуруш сийасити йеқинқи айларда һәрбий арилишишқа қарап йүзләнди. америка вә йавропа дөләтлириму қатнашқан бу җәрйанда еғир давалғушлар болмақта. һәрбий сәпәрвәрлик вә тәрәпләрниң әң йеңи байанлириға қарайдиған болсақ, чоң тоқунушниң башлинайла дәп қалғанлиқини көривалалаймиз.

путин нурғунлиған муһим геопотикилиқ мәсилиләрдә, болупму америка қатарлиқ ғәрблик актийорларға хирис қилип,  һәм аҗиз рәһбәрликтин, һәм мәвҗут сийасәтниң кәмчиликидин пайдиланмақта вә өзиниң тәсир даирисини давамлиқ кеңәйтмәктә. америка ташқи ишлар министири биллинкенму тәкитлигәндәк қәдәмму-қәдәм гойа йеңи совет иттипақи қурулмақта. украинадин грузийәгичә, сүрийәдин ливийәгичә болған муһим тоқунуш районлирида русийәгә қарши бир лагир шәклидә ғәрб дөләтлири җиддий сийасәтләрни йолға қоймақта.  болупму байдин дәвридә американиң  ибирәр сийасәт ишләпчиқиралмиғанлиқи, шуңа интайин аҗиз һалға чүшүп қалғанлиқи вә  пәйда болған бу бошлуқни русийәниң ахириғичә толдурушқа тиришиватқанли мәлум.

әслидә, украинада давамлишиватқан бу җәрйанму дәл мушу чоң рәсимниң изналиридур. путин кийевда өзигә тәһдит дәп қариған һөкүмәтни һәзим қилишни халимай, барлиқ амаллар билән украинани һуҗум нишани қилди. әмма украина түркийә, әнглийә вә полша қатарлиқ бир қанчә әһмийәтлик дөләтни һесабқа алмиғанда, ғәрб лагиридин җиддий қоллашқа еришәлмиди. америка байдин мәзгилидә бәргән вәдисини орундийалмиди, украинаға русийәгә қарши бихәтәрлик капалити берилмиди. бундақ әһвал шималий атлантик әһди тәшкилати вә америка билән үстәлдә олтурған русийәни техиму җасарәтләндүргәндәк қилиду. германийә болса, тарихий бир хаталиқ өткүзүп, оттура йол сийасити йүргүзмәкчи болмақта. гәрчә енергийәдә русийәгә тайинип қилиштәк чәклимә пайда қилидиған амиллар болсиму, әмма русийәниң таҗавузидин келип чиқидиған геополитикилиқ тәһдитниң тәсиригә әң көп учрайдиған дөләтләрниң бирси германийә болидиғанлиқида шәк йоқ.

әлвәттә, толуқ бир ишғалийәт һазирчә мумкин болмайдиғандәк қилиду, лекин русийә кийевдики һөкүмәтни интайин аҗизлаштуридиған шундақла донетсик вә қиримниң земин пүтүнлүкигә капаләтлик қилидиған шәкилдә һәрбий арилишишқа йүзләнсиму, һәйран қалғучилики йоқ. русийә йүзмиңлиған әскирини чеграда топлап, белорусийәгә истратегийилик һәрбий амилларни орунлаштурди, шундақтиму америка техичә һәрикәткә өтәлмиди вә пәқәтла иқтисадий ембарголардин сөз қилишни давамлаштурмақта. бу чоқум хатириләп қойушқа тегишлик бир әһвал. русийәниң һәрбий арилишиши ғәрб лагириниң русийәгә қаратқан позитсийәсини техиму қаттиқлаштуридиғанлиқи вә еғир иқтисадий ембарголарға дучар қилидиғанлиқи ениқ. лекин путинниң украина арқилиқ қолға кәлтүридиған геополитикилиқ вә истратегийәлик үстүнлики бу барлиқ бәдәлләргә нисбәтән йәнила толиму иштиһа  ачидиған һәләттә турмақта.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر