türkiye we ereb birleshme xelipilikining normallishishi

küntertip we analiz

1742564
türkiye we ereb birleshme xelipilikining normallishishi

türkiye we ereb birleshme xelipilikining normallishishi

küntertip we analiz (14)

(murat yéshiltash)

hörmetlik radiyo anglighuchilar! «küntertip we analiz» namliq pirogrammimizning bügünki bölümide siyaset, iqtisad we jemiyet tetqiqatliri fondi jemiyiti «SETA» ning xewpsizlik tetqiqatliri diriktori we yazghuchisi murat yéshiltash teripidin teyyarlanghan «türkiye we ereb birleshme xelipilikining normallishishi» témiliq analizini diqqitinglargha sunimiz.

***** ***** *******  ** ******

ereb birleshme xelipilikining emeliy rehbiri bolghan muhemmed bin zeyid el nehyanning türkiye ziyaritidin kéyin, nurghun küzetküchiler türkiye bilen paris qoltuqi döletliri munasiwitining kelgüsini muzakire qilishqa bashlidi. zeyidning türkiye ziyariti 2011-yildin béri oxshimighan lagérlarda orun alghan we keskin küresh qiliwatqan ikki dölet munasiwitining nöwette yétip kelgen basquchini körsitip béridighanliqi nuqtisidinmu alahide diqqet tartti. bu ziyarette terepler otturisida 10 milyard dollarliq soda we meblegh sélish kélishimlirining imzalinishi bolsa, munasiwetlerning kelgüsining namayendisi bolush alahidilikige ige. gerche yéqinqi on yilda ikki dölet öz-ara keskin siyasetlerni yolgha qoyghan bolsimu, emma iqtisadiy munasiwetliri bu keskinlikning selebiy tesirige uchrimighan bolghachqa bu qétimqi ziyaretning rayonning kelgüsi nuqtisidin tolimu muhim ikenliki melum.

ikki dölet bir mezgil dawamlashqan öz-ara yéqinlishish jehette bezi qedemlerni tashlighan idi. lékin héchkimmu normallishishning bundaq téz bolishini oylap baqmighan idi. bu yéqinlishishining arqisida ikki terep nuqtisidin bezi sewebler bar, elwette.

hemmidin muhimi bu ziyaret rayonluq we dunyawi özgirishning biwasite netijisi idi. amérikada baydin hökümitining tramp dewridiki ottura sherq we déngiz qoltuqi siyasitini özgertishi bolupmu ereb birleshme xelipiliki qatarliq paris qoltuqi döletlirini endishige saldi. baydin hakimiyet béshigha chiqa chiqmayla trampning ereb birleshme xelipiliki we seudi erebistangha sunghan «aq chek» siyasitini bikar qildi. uningdin bashqa yene baydin yadro siyasiti sewebidin tramp dewride irangha ishlitilitiwatqan «toluq bésim» siyasitidin waz kechti we bu ehwal irangha qarita ajiz  kélip qalghan paris qoltuqi döletlirini yéngi izdinishlerge mejbur qildi. buninggha qarita rayondiki döletler bashqa rayon döletliri bilen bolghan ziddiyetni azaytishni qarar qildi. uning üstige seudi erebistan bilen ereb birleshme xelipiliki otturisida melum mezgildin béri dawamlishiwatqan we yemen mesiliside téximu ochuq-ashkare otturigha chiqiwatqan kélishelmesliklermu ikki paris qoltuqi döletliri otturisidiki inaqliqni buzdi. tashqi siyasitide rialist we emeliyetchil bolghan ereb birleshme xelipiliki, bu ehwalni türkiye bilen yéqinlishishning pursiti dep qarap, rayondiki bashqa döletlerdin burunraq heriket qildi we türkiye bilen bolghan keskin diplomatiyesidin waz kéchip, normallishishqa qarap chong bir qedemni tashlidi. rayondiki normallishish dolquni qatargha bolghan qamal qilish siyasitining axirlishishi bilen bashlanghan idi, elwette.

 türkiye üchünmu normallishishning muwapiq asasi bar. chünki buni bir tereplime jeryan dep qarashqa bolmaydu. türkiyemu yéqindin buyan rayondiki ixtilapliq döletler bilen normallishishqa tirishiwatatti. gerche misir, israiliye we seudi erebistan bilen bezi ilgirileshlerni qolgha keltürgen bolsimu, emma téxiche toluq bir netijige érishelmigen idi. ereb birleshme xelipiliki bilen normallishish bashqa döletlerge sélishturghanda téximu téz boldi. türkiye bu jehette «ochuq diplomatiye» ning aldida tosalghu peyda qilishni tallimidi. chünki türkiye yéqindin buyan rayonda özige qarshi yüz bériwatqan qutublishishni buzup tashlashqa tirishmaqta idi. buni türkiyening mewjut mewqeside köp muresse qilmastin, grétsiye we jenubiy qibris etrapida shekilliniwatqan ittipaqni parchilash siyasitining bir qismi dep qarash kérek. ereb birleshme xelipiliki bilen bolghan yéqinlishish del mana shundaq bir mezgilde ishqa ashti.

hazir jawab tépishqa tégishlik asasliq soal, «bu normallishish paris qoltuqi döletliri bilen yéqinlishishini keltürüp chiqiramdu, yoq?»

shübhisizki, ereb birleshme xelipiliki bilen türkiyening liwiye, misir we süriye qatarliq mesililerde oxshimighan siyasiy chüshenchisi bar. biraq ereb birleshme xelipiliki bilen normallishish türkiyening misir we seudi erebistan bilen qoyuq alaqe ornitishini ishqa ashurishi mumkin, andin rayonluq jiddiyliklermu bir birlep hel bolishi mumkin. bu barliq ishlarning emeliylishishi üchün héch bolmighanda 2022-yilining birinchi peslini saqlashqa toghra kélidu.


خەتكۈچ: #küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر