rusiyediki dölet asasiy qanunigha tüzitish kirgüzüsh référandumi

yawro asiyaning küntertipi (28)

1451462
rusiyediki dölet asasiy qanunigha tüzitish kirgüzüsh référandumi

rusiyediki dölet asasiy qanunigha tüzitish kirgüzüsh référandumi

yawro asiyaning küntertipi (28)

abdiresul  isakow

«yawro asiyaning küntertipi» namliq pirogrammimizning bügünki bölümide, rusiyediki dölet asasiy qanunigha tüzitish kirgüzüsh référandumi üstide toxtilimiz.

***** ***** *** **** *** *****

2020 - yili 6 - ayning 25 - künidin 7 - ayning 1 -künigiche bolghan ariliqta rusiye fédératsiyeside asasiy qanungha tüzitish kirgüzüsh référandumi ötküzüldi. gerche omumiy xelq arisida awazgha qoyush waqti 7 - ayning 1 -küni dep békitilgen bolsimu, biraq yuqum sewebidin 25 - iyunda bélet tashlash bashlandi. bélet tashlashqa %65 saylighuchi qatnashti. rusiye merkizi saylam komitétining doklatigha qarighanda, omumiy xelq arisida awazgha qoyushqa qatnashqan rusiyeliklerning %77.92 i asasiy qanungha tüzitish kirgüzüshni qollighan. rayonlar boyiche putinning yéqin emeldarliridin ramazan qadirowning bashqurushidiki chéchiniye bilen dölet mudapie ministiri sérgéy shoyguning yurti tuwa eng yuqiri qollap bélet tashlighan aptonom jumhuriyetlerge aylandi. rusiye merkizi saylam komitétining bildürüshiche , référandumda éghir xilapliq qilish ehwalliri körülmigen.

référandum arqiliq asasiy qanunning 22 – maddisigha jemiy 206 tüzitish kirgüzüldi. référandumning eng muhim témisi shek - shübhisizki, wiladimir putinning ikki qétim pirézidént bolushigha yol échilishi boldi. rusiye parlaménti bilen birge pirézidéntning heq - hoquqlirimu référandumdiki özgirishler sayisida téximu kücheytildi.

bu özgirishlerning ichide, rusiye fédératsiyeside ruslardin qalsila eng köp sanliq bolghan türkiy xelqlerning kelgüsige munasiwetlik özgirishlermu bar, elwette. rusiye fédératsiyesining resmiy tili, döletning asasliq qurghuchi xelqi ruslar bolghanliqtin, rus tili bolidighanliqi asasiy qanunda alahide tekitlendi. rusiye fédératsiyesidiki türkiy xelqlerning, bolupmu az sanliqqa aylanghan we tili yoqulush xewpige duch kelgen türkiy xelqlerning tilini qoghdash téximu teske toxtaydighan boldi. emeliyettimu, char rusiye dewridin bashlapla rusiyediki türk yurtlirida rusche ishlitish bésimi omumliship kelmekte idi. döletning «qurghuchi xelqi ruslar bolghanliqtin» dégen sözning alahide tekitlinishinimu, fédératsiyediki milletler ara ittipaqliqqa hesse qoshidu, dégili bolmaydu.

yéqinqi yillardin buyan, rusiyediki bir qisim aptonom rayonlarni qoshna rayonlar bilen birleshtürüshke urunush mesilisi dawamliship kelmekte. bu qétimqi asasiy qanungha kirgüzülgen özgertishler bolsa, mezkur mesilige qarita rusiye hökümitining qedimining tézlishige muhim asas bolushi mumkin. bu sewebtin, ötken yili yamalo-nénéts aptonom rayonini qoshna arxangélsk rayoni bilen birleshtürüsh küntertipke kelgende, yamalo-nénéts xelqining %55.25 i ret awazi bergen idi.

 rusiye yene bu qétimqi référandum arqiliq qirimni qoshuwélishni téximu mustehkemlimekchi boldi. emma qirimning dunyadiki nurghun döletler teripidin ukrainaning zémini süpitide qobul qilinishidin ibaret heqiqet buningliq bilen özgirip qalmaydu.

gherb döletliri référandum heqqide selbiy qarashlirini otturigha qoyushmaqta. lékin gherbning référandumgha bolghan köz qarashlirining rusiyeni endishige salmighanliqi éniq. rusiye sowét ittipaqi dewridikige oxshash sabiq ittipaqdash döletler bilen yéngi ittipaqliqlarni qurmaqchi boluwatidu. rusiyening hazirqi iqtisadiy sistémisi kiréml sariyining bu teleplirini orundishidiki eng chong tosalghu süpitide alahide közge körünmekte.

yighinchaqlap éytqanda, rusiyediki référandum qisqa waqit ichide döletning hazirqi ehwaligha asasen chong özgirishlerni wede qilmaydu. rusiyediki türkiy xelqlerning yüz bérish éhtimali bolghan paydisiz özgirishlerdin mudapielinishi üchün, türkiye jumhuriyitining rehberlikidiki türkiy jumhuriyetlirining bir tereptin öz - ara munasiwetlirini téximu kücheytishi, yene bir tereptin rusiye bilen téximu qoyuq hemkarliq ornitishi zörür.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر