afghanistandiki özgirishler

afghanistandiki özgirishler we arqa körünüshi.

1384966
afghanistandiki özgirishler

afghanistandiki zorawanliq we kirizis üzlüksiz dawamlashmaqta, 2020 – yili 20 – mart küni afghanistanning zabul wilayitide dölet xewpsizlik küchliri arisigha yoshurun halette soqunup kiriwalghan taliban ezaliri teripidin élip bérilghan qoralliq hujumda 20 din artuq amanliq saqlighuchi hayatidin ayrildi. 6 – mart künimu kabulda bir xatirilesh murasimi jeryanida hem qoralliq hujum  hem bomba hujumi yüz bérip, 27 kishi qaza qilghanidi.  kichik tiptiki hujumlar we buning netijiside otturigha chiqqan ölüm hadisiliri her küni dégüdek yüz bermekte.  birleshken döletler teshkilati insanperwerlik yardem etritining féwralda élan qilghan doklatigha asaslanghanda, dölette yéqinqi 10 yil ichide 100 mingdin artuq puqra hayatidin ayrilghan, yaki yarilanghan.   

2020 – yili 29 – féwral küni dohada amérika – taliban otturisida «tinchliq kélishimi» imzalandi. kélishim amérika  eskerlirining 14 ay ichide afghanistanni terk étishini mezmun qilatti. lékin yéqinqi bir ay ichide yüz bergen weqeler bu kélishimning peqet qeghez üstidila  qalghanliqini körsitidu.

mutexessislerning köpinchisi «bu kélishimning peqet qeghez üstidila qélishining sewebi siyasiy kirizis» dep qaraydu. bultur dölette ötküzülgen pirézidént saylimi toghruluq talash - tartish téxiche dawamlashmaqta. afghanistan musteqil saylam komitétining bildürüshiche, 2020 – yili 9 – mart küni ötküzülgen pirézidént saylimida % 50.64 awazgha ériship ghelibe qilghan eshref ghéni bilen % 39.52 awazgha érishken abdullah abdullah özlirini saylamning ghalibi élip qilip, ayrim - ayrim halda qesem bérip wezipe tapshuruwélish murasimi ötküzgen.

amérika – taliban kélishimi dairiside afghanistanning muhim ishlar künteértipige kirgen mesililerdin biri, türmilerdiki 6 ming taliban ezasining qoyup bérilishidur. terepler bu heqte téxiche birdeklik hasil qilalmidi. bu mesile dölettiki özgirishlerning qaysi yölinishke qarap yüzlinishige biwasite tesir körsitidu.

taliban bilen amérika otturisidiki kélishimning ishqa ashurulushi üchün xelqaraliq aktiyorlarningmu muresselishishige toghra kélidu. afghanistanning siyasitide, pakistan, iran, xitay, rusiye, türkiye we yawropa ittipaqi qatarliq döletler we teshkilatlar muhim orun tutidu. bu aktiyorlar özara pütüshmigen teqdirde, afghanistanning weziyitining izigha chüshüshi qiyindur. afghanistandiki pirézidént saylimidin kéyin ötküzülgen qesem bérip wezipe tapshuruwélish murasimlirida xelqaraliq aktiyorlarning ixtilapliri nahayiti roghen halda otturigha chiqti.

afghanistan mart éyda iranliq 5 diplomatni chégradin qoghlap chiqardi. hemmige melumki, iran ilgiri afghanistan yashliridin  teshkil tapqan «fatiiyyun etriti» ni süriyege ewetkenidi. téhran hökümiti taliban bilenmu alaqe ornatqanidi. iranning afghanistanning ichki ishlirigha adettin tashqiri  derijide arilishishi kabulni biaram qilmaqta.

buningdin bashqa yene, pakistn basquchqa daxil qilinmay turup, talibanning siiyasetke daxil qilinishi qiyindur. pakistan hökümitining afghanistanda muqimliq ornitish we siyasiy aktiyorlarning muresseliishishini ishqa ashurush namidin mesuliyetni öz üstige élishi shert.

yighip éytqanda, amérika – taliban kélishimi hazirche küchke ige emes. afghanistanda muqimliqning ishqa ashurulushi köpligen ichki – tashqi amillargha baghliqtur. nöwette pütkül dunyagha tehdit séliwatqan «wuxen wirusi» ning sehiye qurulmiliri nachar bolghan afghanistanda tarqilishi, döletning weziyitini téximu éghirlashturuwétidu. shu wejidin, dölettiki siyasiy aktiyorlarning eng qisqa waqit ichide muresselishishige toghra kélidu.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر