qurbanliq: teqwagha, pirinsipalliqqa we mertlikke yéqinlishishtur

küntertip we analiz (33)

qurbanliq: teqwagha, pirinsipalliqqa we mertlikke yéqinlishishtur

qurbanliq: teqwagha, pirinsipalliqqa we mertlikke yéqinlishishtur

«qurbanliq: teqwagha, pirinsipalliqqa we mertlikke yéqinlishishtur»

küntertip we analiz (33)

(piroféssor doktor qudret bulbul)

türkiye awazi radiyosi: «küntertip we analiz» namliq pirogrammimizning bügünki sanida enqere yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbulning «qurbanliq: teqwagha, pirinsipalliqqa we mertlikke yéqinlishishtur» témiliq analizini diqqitinglargha sunimiz:

hayat uzun bir musape, uzun bir yügresh musabiqisidur. dawamliq melum bir nersige intilish, melum birersige yétishiwilish yaki melum ishlarda utuqqa érishish tirishchanliqidur. belkim hayatta nurghun utuqlarghimu érishimiz, emma qelbimizde bir boshluq daim mewjut bolup turidu. utuqqa érishishning bésimi bilen daim yügrep yürginimizde bezide toxtashni, nezerdin saqit qilghanlirimizgha qaytidin merkezlishishni xalaymiz. qéni kimmu zamaniwilishish, yaki ashqun modérnizm yaki «post-truth» (heqiqet üsti) dégendek pikir qaynamliri arisida yoqutup qoyghanlirimizni, etilirimizge (yeni ewladlirimiz) gha yetküzelmigenlirimizni, bizni biz qilghan qimmet qarashlirimizni eslesh we uning ichige shungghushni xalimisun?

mana bu héyt - bayramlar del shu xil sungghush waqitidur, hayatning aldirashchiliqi arisda toxtash, tormuzlinish we paklinish waqtidur.

mana hazir qaytidin yéngi bir qurban héyt heptisige qedem qoyush aldida turimiz. klasik menbeler, her üch samawiy din (yehudiy dini, xitristiyan dini we islam dini) teripidin peyghember dep qobul qilinghan ibrahim eleyhissalamning miladidin ilgiriki 2000 - yillirida yashighanliqini bayan qilidu. ibrahim eleyhissalam sadaqtini namayan qilish üchün oghli ismail eleyhissalamni allah üchün qurbanliq qilmaqchi bolidu. ibrahim eleyhissalamning sadaqiti ispatlanghandin kéyin tünji késilengen qoshqardin étibaren qorbanliq qilish enenisi texminen 4000 yildin buyan dawamliship kelmekte. tunji qurbanliq qilinghan u qochqar we bashqa haywanlarnéme dégen bextlik he? shunche addi haywan bolushtin halqip, dunyaning eng qedimiy, eng muqeddes enenisige, mertlik we peziletke xizmet qilmaqta.

bu enene qurban héytta késilgen qurbanlarning éhtiyajliq kishilerge tarqitilishini üzlüklisiz xelqaraliq heriketke aylandurdi. bashqa chaghlardimu allahqa shükür éytishning ipadisi süpitide qurbanliq qilinishi we yene éhtiyajliq kishilerge tarqitip bérilishi bilen yaxshiliq we ortaqlishishqa insanlarni teshwiq qilip kelmekte.

zamaniwiy insanlar, hédonizm (yeni, xususiy zewq we nepis rahitiningla péyida yüridighan éqim) gha égiship, xususiy hawaiy heweslirining arqisidinla yügreydighan bolup ketken, bashqilar üchünmu yashash kéreklikini oylashni, shundaqla tapqanlirini bashqilar bilenmu ortaqlishishni goya qedimqiy dewlerde qalghan ishtek oylaydighan halgha kelgen bir dewrde belkim bu qurbanliqlar qanchilighan esirlerning arqisidin qiliniwatqan bir charqiriqning sadasi boluwatqan bolushi mumkin. 

qurbanliq peqetla bir maddiy ortaqlishish emes, öz nöwitide yene bir tuyghu almashturushtur. allahqa atalghan bolghachqa bir tereptin allahni eslesh bolsa, yene bir tereptin ailimizni, dostimizni, ata animizni, yashawatqan yaki ölüp ketken yéqinlirimizni esleshtur. zamaniwiy turmushning helekchilikide nezerdin saqit qilghan qimmet qarashlirimiz bilen azghine bolsimu waqit ötküzgenlikimizdur. turmushta aktip kishiler belki bu qimmet qarashlarni yéterlik derijide hés qilalmasliqi mumkin. undaqta pütün yil boyiche eslinishni, derwazilirining qéqilishini küttüwatqanlarchu? yétishtürüp chong qilghan ewladlirining kélip qoligha söyishini arzu qiliwatqanlarchu?  ularning nerizidiki qurban héytning qimmitini ölchesh mumkinmu?

qurban héyt we ortaqlishish shübhisizki, eng yéqinliridin bashlaydu, lékin axirilishidighan nuqtisining héchqandaq chéki yoq.  chünki qelbningmu chéki bolmaydu.  yashanghanlarni, yétimlarni ziyaret qilishtin bashlighanche, yiraq döletlergiche qurbanliqtin nesiwe yetküzüshke we shu yerdiki éhtiyajliq kishilerning dertliri bilen dertlinishkiche tutishidu.

qurbanliq؛ bir paklinish, teqwaliqqa, yaxshiliq we peeziletke yéqinlishishtur

«qurban» ning lüghet menisi yéqinlishish, allahqa bolghan shükür tuyghulirini ipadilesh, hediye qilish, atash dégenlerni bildüridu. qurbanliq allahqa yéqinlishish üchün bir wesile hésablinidu.

ayette «qurbanlarning ne güshliri, ne qanliri allahqa yétip barmaydu, uninggha silerning teqwaliqinglar (yeni, yaxshi niyitinglar, semmiyitinglar, sadaqitinglar we mesuliyetchanliq énginglar» yétip baridu. qurbanliqlar silerge toghra yolni körsetkenlikidin allahni yaxshi tonushinglar üchün mana shundaq silerning xizmitinglargha bérildi. yaxshiliq qilghuchilargha xushxewer bergin» déyilidu.

eslide bügünki insanlarning sherq we ghebtiki eng asasliq éhtiyaji mushular emesmu? pirinsipqa, qimmet qarashqa, ortaqlishishqa we peziletke yéqin bolush, yaxshi niyet, semimiyet, mesuliyetchanliq éngi bilen heriket qilish emesmu? sherq dunyasi namratliq ichide azabtin tolghiniwatqan bolsa, gherb dunyasidiki bayashatliqta xudini yoqutup kétiwatqan, boshluqta qalghan, yalghuz insanlar üchün maddi we héssiy ortaqlishish jehettin qaraydighan bolsaq, qurbanliqning néme dégen chongqur menige ige ikenlikini körüwalghili bolidu. 

qurbanliq؛ bu barliq alahidilikliridin bashqa yene, kéreklik bolghan mal we jandin tartip hemme nersini pida qilalighanliqtur. allahqa yéqinlishish peqetla uning zatigha yéqinliish dégenlik emes, uninggha élip baridighan hemme nersige yéqinlishish, uningdin uzaqlashturidighan hemme nersidin uzaqlishish, waz kéchish we terk qilishtur. yeni adalettin, yaxshiliqtin, güzelliktin ortaqlishishtin, qedirshunashliqtin mehrum qilidighan hemme nersidin qéchish we terk qilishtur.

insan üchün eng muhim bolghini, qanunluq, halal we meqbul bolghanni asas qilghan halda heriket qilishtur. her qandaq qanunluq bolghan ish yolluq we halal, her qandaq halal we qanunluq bolghan ish meqbul bolup kétishi natayin, chünki qaide tüzümde qanunluq, xelq arisida yolluq bolush, islamda helal bolush, qelb we wijdanda meqbul bolush ayrim - ayrim ish. kündilik turmushimizdimu köpinche tetür yönilishke mayilliq körsitimiz. adaletke, yaxshiliqqa, peziletke, mertlikke teslim bolush köpinchi halda qéyingha toxtaydu. meyli qanchilik éghir, achchiq, chidighusiz bolushidin qetiy nezer, könglimiz qilche yérim bolmastin, buning hemmige özimizni teslim qilalaydighan bolsaq, hel qilishqa tégishlik meslimiz qalmaydu, dep oylaymen. 

qurbanliqlirimiz 4000 yildin buyan ilahiy emirge boysunup kéliwatqan bolsa, bizmu heqke teslim bolalisaq, néme dégen yaxshi. ataqliq shairimiz abdurrehman karakochning «azablima» namliq shiéride bu barliq güzellikler we adalet aldida boyunimizning qildinmu inchige ikenliki intayin güzel uslubta ipadilep bérilgen. 

yollar uzun yollar inchike

yol qisqirar ishq kelgende

yat, qurban bol, ismailche,

pichaq sendin azablanmisun

her daim pirinispqa, qimmet qarashqa, teqwadarliqqa qurban bolushingizni we yéqinlishishingizni, heqiqetke teslim bolishingizni shundaqla her daim yaxshiliq tuyghusi bilen yashishingizni télep, dua qilish bilen birge qurban héytingizni chin yürektin tebrikleymiz. dertler ortaqlashqansiri azlaydu, xushalliqlar ortaqlashqansiri köpiyidu. insaniyet dunyasi bolush süpitimiz bilen azablar azlighan xatirjemlik ashqan, qelbler shatliqqa chömgen bir héyt tileymiz.

 

 


خەتكۈچ: küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر