qandaq köchmenler istratégiyesi lazim? (01)

küntertip we analiz (31)

qandaq köchmenler istratégiyesi lazim? (01)

qandaq köchmenler istratégiyesi lazim? (01)

qandaq köchmenler istratégiyesi lazim? (01)

küntertip we analiz (31)

(piroféssor doktor qudret bulbul)

türkiye awazi radiyosi: «küntertip we analiz» namliq pirogrammimizning bügünki sanida enqere yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbulning «qandaq köchmenler istratégiyesi lazim?» témiliq analizini diqqitinglargha sunimiz:

türkiye tarixiy boyiche bashqa döletlerge sélishturghanda köchmenlerge eng köp quchaq achqan we her daim sherq, gherb, shimal jenuptin köchmenlerni qobul qilghan bir dölet bolup keldi. bügünki kündimu öz rayonida bir xatirijemlik makani bolup, nurghunlighan döletliridiki bésimlar tüpeylidin xelq derhal kétishni xalaydighan nuqtiliq döletlerdin birsige aylandi.  undaqta dölitimiz bu qoyuq köchüsh teleplirige qarshi zadi qandaq köchmenler istiratégiyesini yolgha qoyushi lazim?

bu hepte birinchi bolup tilgha alidighinimiz, eger toghra idare qilinghan teqdirde köchmenlerning döletke nurghunlighan hessilerni qatalaydighanliqidur. öz tariximizni buning konkért misali süpitide körsiteleymiz. goya biz köchmenler medeniyitining ewladliri hésablinimiz. uzun tarixqa ige medeniyet sepirimiz eslide köchmenlik sepiri idi. bu seperde adalet, ortaqlishish, birlikte yashash, köp xilliq, pezilet, köp xil kültürlük bolush dégenge oxshash bügünki dunya insanliri eng muhtaj bolghan we türkiyeni türkiye qilghan intayin muhim meniwiy bayliq xezinisige igimiz. shundaqtimu köchmenlerning her qaysi döletlerge qoshidighan töhpisi heqqide bashqa bir maqalida toxtilayli.

anadolu bir köchmenler diyaridur

anadolu musulmanlar kélishtin ilgiri bir öteng we yol bolghanliqi sewebidin asta asta qoyuq köchmenler yerleshken diyar idi. musulman türklerning keng kölemlik anadolugha kélishi 1000yillarda bashlighan bolup, türkler anadogha kelgendin kéyin, qandaqtur qattiq toqunush, kolléktip qetliam, yerlik xelqlerni qoghlap chiqirish dégendek ehwallar qetiy körülüp baqmidi. bu ehwal waqitning ötüshige egiship anadoluning xorasandin kelgenlerning rengliri bilen reng alghanliqining namayendisige aylandi.

anadolugha köchüshler peqetla 10esirge ait hadise emes, belki 18we 19esirdimu balqanlarda we kawkazda yüz bergen éghir azab - oqubetler köchemenlerning dawamliq kélishige seweb bolghan idi. bu köchüshler hetta jumhuryet dewirdimu dawamlashti. türkiyege eng axiriqi kolléktip köchüsh, todor jiwkowning zulumliri sewebidin 1989 - yilidiki bolghariye türklirining köchüshi boldi. todor jiwkowning bu mezgilde «eger türklerning bulghariyeni tashlap chiqip kétishi ishqa ashurulmisa, bolghariye dégen bir yer qalmaydu. bulghariye ikkinchi qibrisqa aylinidu» dégenliki melum.

qisqisi, anadolu adriyatik déngizidin seddichingiche bolghan we türkiyege qelbi baghlanghan barliq insanlar üchün her daim 2weten, qéyin ehwalda baralaydighan 2döliti bolup keldi. türkiyening peqetla türk musulmanlar üchünla derhal baralaydighan bir xatirijem makan bolmastin, gheyriy musulmanlarningmu panahlinalaydighan makanigha aylanghanliqi heqqidiki misallar tarix betliride tolup tashqan déyeleymiz.  buninggha misal süpitide 500 yil ilgiri yawropadin qoghlanghan yehudiylargha oxshash gitlér zulmi sewebidin gérmaniyedin qéchip kelgen yehudilarghimu türkiyening quchaq achqanliqini körsiteleymiz. 

anadoludin köchüshler

türkiye yaki anadolu köchmenlerni qobul qilishtin sirt, nurghun qétim bu yerdin bashqa jaylargha köchmen chiqirishnimu bashtin kechügen bir diyardur. chünki anadolu osmanlining yalghuz herbiy menbesi bolupla qalmastin, belki osmanlining yétip barghan jaylargha nopus yötkeydighan nopus menbesimu bolghan idi. shunga anadaludin balqanlargha keng kölemlik yötkilishler bolghan idi. buninggha qarita balqanlarda «konya» namliq 3 yerning barliqini misal qilishqa bolidu. anadoludin sirtqa aqqan axirqiy kolliktép köchüsh 1960yilida gherb döletlirige ishchilarning éqishi boldi. mana bügünki künde mezkur gherb döletliride 5 milyongha yéqin türk nopusining barliqi melum.  ruyxetke élinmighanlar we puqraliqtin chiqirilghanlarni hésabqa qoshqanda bu sanning téximu éship kétighanliqini texmin qilish tes emes.

bügünki weziyet

türkiye bügünki künde balqanlar, ottura sherq, türk dunyasi we yiraq sherqtin kéliwatqan keng kölemlik köchmenlerning merkizidur. mana hazir süriyedin intayin chong köchmenler dolqunigha düch kelduq. bu köchüshlerning muhim sewebliridin birsi rayonimizdiki döletler we gherb döletlirining pozitisyesi tüpeyli türkiyedin bashqa kételeydighan yerlirining yoqliqidin ibarettur. asasliq sewebi bolsa, mezkur döletliridiki tesewwur qilghusiz mesililer, impérayalist döletlerning istratégiyeliri tüpeylidin öz wetenlirining yashighili bolmaydighan bir jaygha aylinip qalghanliqidur.

türkiye bügünki künde yalghuz süriye, iran, iraq, afghanisan, liwiye, xitay, rusiye, ukraina we afriqa döletliri qatarliqlardinla emes, belki gherb döletliridinmu köchmenler éqiwatqan bir döletke aylandi. gherbtiki iqtisadiy tereqqiyatning turghunliqi we islamgha we türklerge düshmenlik qilish éqimining gherbte ewj élishi sewebidin ilgiri türkiyedin bu döletlerge ketken kishilirimizning bir qismi emdilikte yene türkiyege qaytip kélishke bashlimaqta. bezilirining perzentliri ish izdesh süpitide türkiyede kelgüsini bina qilmaqta. ilgiriki yillarda tesewwurmu qilghili bolmaydighan derijide gherb döletliride yashawatqan puqralirimizning pezentliri türkiyede oqushni tallimaqta. gherb döletliride, balqan, qirim we uyghur rayonlirida yüz bériwatqan éghir mesililer, bu rayondiki bezi ammiwiy teshkilatlirimizni türkiyege qaytishqa yaki köchüshke mejburlimaqta. döletliride türk nopusini xalimaydighan gherb we sherqtiki bezi irqiy ayrimchilarmu oxshash bolmighan usullar bilen musulmanlarni qoghlap chiqirish üchün heywe körsitish, zirikturush we tirikturush qatarliq heriketlerni dawamlashturmaqta.

shundaq, türkiye öz rayonida bir amanliq arili, insaniyetning panahjayi we wijdani bolghanliqi üchün türkiye bilen pexirlinimiz. biraq bu barliq keng kölemlik köchüsh dolqunlirining yükini türkiyening yalghuz kötüreleshi mumkin emes. istiratgiye jehettinmu toghra emes. chünki öz döletlirini tashlap türkiyege köchüp kétishini arzu qiliwatqan döletlermu shuning üchünla qérindashlirimizni köchüshke zorlimaqta. türkiye chet ellerde yashaydighan we melum shekilde türkiye bilen rishtisi bolghan insanlirimizni gherb döletlirining impériyalist meqsitiliri üchün suyiéstimal qilishigha yol qoymaydighan shekilde bir siyaset hazirlishi lazim.

türkiyening dölet organliri, ammiwiy teshkilatliri we chet ellerde yashawatqan wetendashlirimizning yolgha qoyushigha kéreklik tekliplirimizni téximu konkért bir shekilde aldimizdiki hepte diqqitinglargha sunimiz. 

   hörmetlik radiyo anglighuchi qérindashlar! yuqirida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbulning meslige munasiwetlik analizini diqqitinglargha sunduq. kéler hepte yene oxshash waqitta, yene bashqa analizlirini diqqitinglargha sunimiz. qayta körüshkiche aman bolghaysiler xeyir xosh!!

 


خەتكۈچ: küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر