мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?

түркийәдә сайаһәтчилик 2019/20

мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?
мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?
мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?

түркийәдә сайаһәтчилик 2019/20

 

мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?

 

мардин шәһири билән тонушушни халамсиз?

һөрмәтлик радийо аңлиғучи қериндашлар! қәдрийә шәнәл тәрипидин тәййарланған «түркийәдә сайаһәтчилик» намлиқ пирограммимизниң бүгүнки санида силәргә мардин шәһирини тонуштуримиз.

*** *** **** ****** *****

мардин мәдәнийәт қурулмиси вә җоңғрапийәлик орни җәһәттин зийарәт қилалишиңиз мумкин болған әң пәрқлиқ шәһәрләрдин бирси һесаблиниду.

түркийәниң шәрқий җәнубий анадолу райониға җайлашқан бу шәһәр мезопотамйа ойманлиқиниң удулида, өзигә хас бинакарлиқи билән һәмминиң диққитини тартип кәлмәктә. зийарәтчиләрни гойа шәрқниң әпсанивий өтмүшини сәйлә қилғандәк туйғуға чөмдүрмәктә.

диҗлә вә фират дәрйалири оттуриға җайлашқан мардин шәһири охшаш болмиған мәдәнийәтләргә вә динларға бағрини ачқан узун тарихқа игә бир шәһәр һесаблиниду. шәһәрниң райондики олтурақлишиш тарихиниң миладидин илгирики 3000йиллириға тутушидиғанлиқи тәхмин қилинмақта. рәт бойичә әң дәсләп асурларниң, андин һититлар, урартулар вә мәдләрниң һакмийитигә өткән бу шәһәр, римлар анадолуда һакимийәт сүргән дәврләрниму баштин кәчүргән болуп, византийәликләрниң арқидин 11әсирдә түрк йүртлири қатаридин орун алған иди. 

мардин қәдимий йепәк йолиниң үстигә җайлашқан болуп, йуқири мезопотамйаниң әң қәдиий олтурақ районлиридин бирси һесаблиниду.  шәһәрниң омумий көринишигә қариғанда, диққитиңизни әң дәсләп сериқ калкәр тешидин йасалған өйләр өзигә тартиду. пүтүн дунйаға нами пур кәткән бу өйләрниң ишики мезопотамйаға ечилиду. топиликниң әгими әстигә йасалған болғачқа бу өйләр аз дегәндиму 2 қәвәтлик йасалған вә бирсиниң сайиси йәнә бирсигә чүшмәйдиған шәкилдә лайиһиләнгәнлики биләнму мәшһур. кәлкәр теши өйләрни йазда салқин, қишта иссиқ тутиду. сериқ кәлкәр ташлириға мезопотамйа қойаши чүшкән чағда шәһәр гойа сап сериқ көрүнүп, һекайә чөчәкләрдики шәһәрләрдәк түскә кириду. шуңа мардин «қойаш шәһири» дәпму атилиду.

мардин гойа усти очуқ музийға охшайду. мардинда көрүшкә тегишлик нурғун җайлар бар. булардин бирси дәра антик шәһири болуп, у худди мардинға охшашла қәдимий мезопотамйаниң әң қәдимий олтурақ районлиридин бирси һесаблиниду. болупму 40 метир чоңқурлуқтики йәр асти шәһири сизни башқичә тәсирләндүриши мумкин. шәһәр түгмини, чиркави, базири вә су амбириму көрүшкә тегишлик муһим җайлири һесаблиниду. 

мардинниң символи дәп билинидиған қәдимий қурулушлардин бирси дәйрулзафаран монастиридур. у миладидин кейинки 5әсирдә йасалған, бирақ кейинки дәврләрдики қошумчә қурлушлар арқилиқ бүгүнки көрүнүшини шәкилләндүргән иди. бу монастир сурйани ортодокисларниң диний мәркәзлиридин бирси болған болуп, бүгүнки күндиму ибадәтханә сүпитидә паалийәт қилмақта.

улуҗами мардин шәһәр мәркизидики муһим йадикарлиқлардин бирси, йәни анадолуниң әң қәдимий җамилиридин бирси болуп, у 12әсирдә йасалған иди. бинакарлиқи җәһәттики көркәмлики билән омумий шәһәр мәнзирисидә мәркизий әһмийәткә игә. улуҗамидин башқа йәнә, шәһидийә җами, мәлик мәһмут җами, ләтифийә җами вә нәҗмиддин җамиму зийарәткә қилишқа әрзийдиған җайлар қатарида һесаблиниду. 

зинҗирийә мәдрисиси 14әсирдин күнимизгә қәдәр йетип кәлгән әң гүзәл қурулушлардин бирси, униң қизиқарлиқ бир һекайисиму бар. мәдрисини салдурған иса бәй, урушта мәғлуп болғандин кейин хели мәзгилгичә мушу җамәдә әсир тутулған вә түрмидә йетишқа мәҗбур болған иди.

техи йеқинқи мәзгилдә йасалған қасимийә мәдрисиси актип паалийәт қиливатқан чағларда районниң әң муһим маарип мәркәзлиридин бирси болған иди. җамә вә мәқбиридин башқа йәнә, 23 түрлүк дәрслики болуп, у бир илим пән вә маарип күллийәси сүпитидә йасалған иди.

мардинниң мидйат наһийәсидики мор җабриел монастири қәдимий сурйани җамаитиниң әң мәшһур вә әң чоң бинакарлиқлиридин бирси һесаблиниду. мор җабриел монастири дунйада өрүлүп чүшмәстин өзини сақлап қалалиған әң қәдимий сурйани ортодокс монастири болуп, охшаш болмиған дәврләрдә ички вә ташқи қисмиға бәзи қошумчилар йасалған иди.

мор бенһам йаки йәнә бир исми бойичә қириқлар чиркави 6әсирдин күнимизгә қәдәр йетип кәлгән чиркав болуп, қоңғурақ мунари вә йағач билән қапланған өзгичә бинакарлиқи һәмминиң диққитини тартиду. 13әсирниң ахирилирида мардин қәдимий сурйани раһиплар мәркизи болғандин кейин хәлқниң руһаний вә идарий ишлири мушу чиркавдин башқурулған иди.

мардин؛ мәдрисилири, җамилири, чиркавлири вә монастирлири билән һәр қайси динлар өзара гирәләшкән һалда тинчлиқ ичидә йашиған бир шәһәр сүпитидә сизни қарши алиду. қәдимқий дәврләрдә сәйлә қиливатқандәк бир туйғуға чөмдүридиған кочилири, таш өйлири, шәһәргә һаким орундики қәләси, тарихий базарлири вә қәһвәханилири сизни гойа сиһирлик бир муһитқа кирип қалғандәк һесқа кәлтүриду.

бүгүнки күндә мардин дунйаниң нурғунлиған дөләтлиридин сайаһәтчиләрни җәлп қилмақта. сизму әгәр мардинни зийарәт қилсиңиз, муһим йадикарлиқларни өз қойниға алған мардин музийини вә мидйат наһийәсини чоқум сәйлә қилишиңизни тәвсийә қилимиз. 

мардин йәнә, «тәлкари» дәп атилидиған көмүш қол һүнәр сәнити биләнму мәшһур. маһарәтлик устиларниң қолида пүткән көмүш бойумлардин чоқум сетивелишни унтумаң.

мардин йәнә тамақ түрлириниң моллиқи биләнму мәшһур бир шәһәр. болупму қовурға толдурма кавипи, самбуса кавипи қатарлиқ йәрлик тамақлирини тетип бақмай туруп һәргиз мардиндин кетип қалмаң. 

һөрмәтлик радийо аңлиғучи қериндашлар! йуқирида қәдрийә шәнәл тәрипидин тәййарланған «түркийәдә сайаһәтчилик» намлиқ пирограммимизда мардин шәһирини тонуштурүп оттуқ, тиңшиғиниңлар үчүн рәхмәт.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر