تىنچلىق بۇلىقى ھەرىكىتى

مەقسەت خاتىرجەملىك
نىشان تېررورلۇق

истанбул билән тонушушни халамсиз?

түркийәдә сайаһәтчилик 2019/18

истанбул билән тонушушни халамсиз?

истанбул билән тонушушни халамсиз?

истанбул билән тонушушни халамсиз?

 

һөрмәтлик радийо аңлиғучи қериндашлар! қәдрийә шәнәл тәрипидин тәййарланған «түркийәдә сайаһәтчилик» намлиқ пирограммимизниң бүгүнки санида силәргә истанбулни тонуштуримиз.

*** *** **** ****** *****

истанбул икки қитәни, йәни йавропа билән асийани бир биригә туташтуридиған бир шәһәр. җоғрапийәлик орни җәһәттин тарих бойичә давамлиқ әң муһим олтурақ район болуп кәлгән иди.

миладиди илгирики 7әсирдә қурулған истанбул шәһири, нурғунлиған мәдәнийәтләргә саһибханлиқ қилған болуп, күлтүрләр, динлар вә мәдәний ойғунушларниң бирләшмә нуқтисиға айланған иди.

тарих бойичә 3 чоң империйәниң йәни, рим имприйәси, шәрқий рим империйәси вә османли империйәсиниң пайтәхти болған истанбул, бу һәшәмәтлик өтмүши билән охшаш болмиған мәдәнийәтләрниң өзигә хас йадикарлиқлирини охшаш бирла йәрдә җәм қилған болуп, 1985йилида б д т маарип, илим пән вә мәдәнийәт тәшкилати «UNESCO» ниң дунйа мираси тизимликигә киргүзүлгән иди. 

истанбулниң шималида парис қолтуқи, шәрқидә истанбул боғузи вә җәнубида мармара деңизи уни орап туриду. деңиз билән оралған үч тәрипи бүгүнки күндә «тарихий йерим арал» дәпму атилиду. 

бу йерим аралдики 4 район истанбулниң тарихий саһәлири сүпитидә дунйа мираси тизимликигә киргүзүлди. бу 4 район؛ султан әһмәд шәһәр сепили райони, сулайманийә алаһидә қоғдилинидиған район, зәйрәк алаһидә қоғдилинидиған район вә истанбул қуруғлуқ сепили алаһидә қоғдилинидиған район дәп атилиду.

султан әһмәд шәһәр сепили райони؛ топкапи сарийи, айасофйа җамәси, һиподрум (мусабиқә мәйдани), айа ирини вә кичик айасофйа җамәсини өз ичигә алиду.

топкапи сарийи؛ османли империйәсиниң узун йиллиқ тарихий бойичә падишаһлар турған вә империйә идарә қилинған әң муһим сарайлардин бирси һесаблиниду. фатиһ султан мәһмәт тәрипидин қурулуши башланған бу сарай, 15әсирниң ахирилирида тамамланған болуп, рәсмий ишлитилишкә башлиған дәсләпки чағда ичидә 4000 әтрапида киши йашайтти.

тәхминән 80 миң кувадират метер йәр көлимигә игә бу сарай, йеңи сарайларниң йашилиши билән илгирики әһмийитини йоқутуп қойған, бирақ муқәддәс аманәтләр, дөләт хәзиниси вә пул завути мушу сарайда сақлинип кәлгән иди.

топкапи сарийи 1923йили османли хәлипилики ағдурулғандин кейин музийи сүпитидә ишлтилмәктә. узун йилларғичә империйәниң һөкүмәт мәркизи болғанлиқ нуқтисидин һәмминиң диққитини тартип келиватқан бу сарайда, османли бинакарлиқ сәнәтигә аит муһим йадикарлиқлар, кичиклитилгән үлгилик бинакарлиқ әсәрлири, исламий хушхәтләр, кейим кечәкләр, қорал- йарақлар, там рәсимлири, күндилик турмушта ишлитилгән бойумлар, османли хәзиниси вә зибу зиннәт әшйалири көргәрмәханиси қатарлиқ нурғунлиған тарихий байлиқлар сақланмақта.

айа софйа؛ истанбулдики әң муһим йадикарлиқлардин бирси. везантийә империйәси дәвридә, миладидин кейинки 500 йилларда йасилишқа башланған бир чиркав болуп, гүмбизи билән даң чиқарған иди. бинакарлиқ тарихиниң муһим бурулуш нуқтлиридин бирси һесаблинидиған айасофйа бүгүнки күндә музий сүпитидә ишлитилмәктә.

мусабиқә мәйдани дәп аталған район миладидин кейинки 200йилларда тәнтәрбийә паалийәтлири вә иҗтимаий паалийәт мәркизи сүпитидә йасалған болуп, бүгүнки күндә униң қалдуқлири оттуриға чиқирилди.

айа ирини вә кичик айасофйа болса, везантийә дәвридә йасалған вә бинакарлиқ сәнити җәһәттики өзгүчилики билән һәмминиң диққитини тартқан ордокис чиркавлири иди.

сулайманийә җамәси қануни султан сулайман тәрипидин 16әсирниң оттурилирида йаситлиған мимар синанниң бибаһа әсири болуп, бүгүнки истанбулниң һәшәмәтлик мәнзирисини зиннәтлигән әң катта йадикарлиқлардин бирси һесаблиниду. шәһәрниң һәм диний һәм иҗтимаий вә күлтүр еһтийаҗлирини қамдийалайдиған чоң күллийә шәклидә лайиһәләнгән сулайманийә җамәсидә, җамәдин башқа йәнә, дохтурхана, һаммам, карвансарай, 4 мәдрисә, тиббий мәктәп вә бир ғирибхана мәвҗут. бу биналарниң асаслиқ көп қисми күнимиздә мәвҗутлуқини давамлаштурмақта.

дунйа мираси тизимликигә киргүзүлгән районларниң йәнә бирси зәйрәк алаһидә қоғдилинидиған райони болуп, зәйрәк җамәси вә йаки пантократ монастири, 3 ортодокис чиркавидин тәркип тапқан муһим бинакарлиқ һесаблиниду. 12әсирдә йасалған монастир истанбул фәтһи қилинғандин кейин мәдрисигә айландурулған иди.

бу район османли өйлириниң өзгичә қурулуши, турмуш шәкли вә бинакарлиқ сәнити нуқтисдинму зор әһмийәтлик орнәкләргә толған болуп, истанбулда байқалған әң қәдимий өйләрдин бирсиму мушу җайда сақланмақта. зәйрәк алаһидә қоғдилинидиған райони б д т маарип, илим пән вә мәдәнийәт тәшкилати «UNESCO» ниң түри йоқулуп кетиш алдида турған йадикарлиқларни асраш тизимликигә киргүзүлгән болуп,  ремунт қилиш хизмәтлири кәң даирилик һалда ишқа ашурулған иди.

истанбул қуруғлуқ сипили алаһидә қоғдилинидиған райони؛ шәһәр үстигә қурулған йерим арал, қуруғлуқ вә деңиз тәрәптин урап турған сипилларға йеқин җайларни өз ичигә алиду.  сипил миладидин кейинки 4әсирдә йасилишқа башланған вә тарих бойичә нурғун қетим қошумчә қилниишлар арқилиқ өзгәртилгән иди.

сипилниң һәйвәтлик дәрвазилири, шәһәргә киргәнләргә дөләтниң қудритини намайан қилидиған әһмийәтлик йадикарлиқ һесаблиниду. бу дәрвазилар бүгүнки күндиму өз пети ишлитилмәктә.

османли империйәси дәвридә сипиллар вә дәрвазилар нурғун қетим ремунт қилинған вә бәзи җайлири қайтидин йасалған иди.

гүзәллики шиер дастан, роман вә кино - филимләргә тема болған, тәбиәт вә тарих нуқтисидин тәңдиши болмиған истанбул шәһири, алдиниқи йили тәхминән 14 милйон чәт әллик сайаһәтчи тәрипидин зийарәт қилинди.

һөрмәтлик радийо аңлиғучи қериндашлар! йуқирида қәдрийә шәнәл тәрипидин тәййарланған «түркийәдә сайаһәтчилик» намлиқ пирограммимизда истанбулнитонуштурүп оттуқ, тиңшиғиниңлар үчүн рәхмәт.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر