hijaz qurultiyi

hijaz qurultiyi muhajirettiki uyghurlarning tunji qétimliq qurultiyi bolup, 1992 – yili istanbulda chaqirilghan dunya uyghur qurultiyi uning dawami, yeni ikkinchi qurultay hésablinidu.

529178
hijaz qurultiyi

türkiye awazi radiyosi: keshmirdiki uyghur we qazaq muhajirlar türkiyege kelgendin kéyin, muhajirettiki uyghurlar teshkillik halda heriket qilish we milliy dewani kücheytish üchün, seudi erebistanning tayif shehiride, dunyaning her qaysi jaylirida yashawatqan uyghur wekillerning qatnishishi astida 1954 – yili 30 – awghusttin 6 – séntebirgiche qurultay chaqiridu. bu qurultay tarixta «hijaz qurultiyi» dep nam alidu.  

qurultayda, eysa yüsüp alptékin bilen muhemmed emin bughra sherqiy türkistanning azdliq kürishini élip bérishqa toluq hoquqluq wekil bolup saylinidu. qurultayda her qaysi jaylardin kelgen 250 kishining imzasi bilen, töwendikidek toqquz türlük qarar[1] élinidu.

  1. eysa yüsüp alptékin bilen muhemmed emin bughra hijazdiki barliq türkistanliqlar teripidin wetinimiz we xelqimizni xitay kommunistik hakimiyiti we zalim rus hakimiyitining asaritidin qutquzush üchün türlük yollar bilen heriket qilishi؛ gomindang hökümiti bilen muzakire ötküzüp, wetinimizning istiqlalini étirap qilghuzushi؛ eger gomindang wetinimizning istiqlalini tonumighan teqdirde, bu mesilini birleshken döletler teshkilatigha yetküzüp, dunyagha anglitishi؛ bu arqiliq gomindang hökümitini sherqiy türkistanning azadliqini étirap qilghuzushqa mejbur qilishi üchün bir wekaletname teyyarlinip, ikki rehberge teqdim qilinidu.
  2. bundin kéyin, héchqandaq türkistanliqning herqandaq seweb we herqandaq nam astida teywendiki gomindang bilen mexpiy we ochuq – ashkara alaqe qilishi hemde ulardin pul yardem élishi cheklinidu.
  3. seudi erebistanning hijazdiki türkistanliqlargha qilghan yaxshiliqlirini, türkistan xelqining dert we dewalirini islam dunyasigha yetküzüsh üchün heyet teshkillinidu.
  4.   «türkistan awazi» mejmuesi idarisi üchün teyyarlanghan nizamnamname we mejmue, türkche, inglizche, parsche, urduche chiqirilidu. muhemmed emin bughra mejmuening türkche neshr ishlirining mudirliq wezipisige teyinlinidu.     
  5. her qaysi jaylardiki türkistanliqlar «türkistan awazi» idarisining iqtisadini üstige alidu.
  6. «türkistan awazi» mejmuesining muxbirliri, seudi erebistanning her qaysi sheherliride yashawatqan uyghur muhajirlar arisidin tallinidu.
  7. «türkistan awazi» mejmuesi türkistanliq hajimlargha her xil yardemlerni qilidu.
  8. her yili hejge kelgen hajimlargha seudi erebistanning türkistanliq hajimlargha qiliwatqan yaxshiliqliri we yardemliri anglitilidu. dunyaning herqaysi jayliridin kelgen hajimlargha türkistan xelqining dert – ehwali anglitilip, dewa paaliyiti kéngeytilidu we kücheytilidu.
  9. burun qurulghan xeyr fondining paaliyiti dawamlashturulidu.

hijaz qurultiyida élinghan qararlargha asaslanghanda, qurultay meqsitining sherqiy türkistanning azadliq dewasini janlandurush, buning üchün qilinidighan ishlarni békitish, teywendiki gomindang hökümiti bilen hemkarlishish yaki hemkarlashmasliq we uningdin iqtisadiy yardem élish yaki almasliq mesililirini belgilesh ikenlikini körüwalghili bolidu.

hijaz qurultiyi muhajirettiki uyghurlarning tunji qétimliq qurultiyi bolup, 1992 – yili istanbulda chaqirilghan dunya uyghur qurultiyi uning dawami, yeni ikkinchi qurultay hésablinidu. hijaz qurultiyining yene bir muhim alahidiliki eysa yüsüp alptékin bilen muhemmed emin bughraning rehberlik ornining békitilgenlikidur.

teywendiki gomindang hökümiti, sherqiy türkistanning musteqilliqini tonushni ret qilghan. gomindang hökümiti bu mesilini eysa yüsüp alptékin bilen muhemmed emin bughragha chong quruqluq kommunistlardin azad qilinghandin kéyin, oylishidighanliqlirini bildürgen.

eyni waqitta, teywendiki gomindang hökümiti muhajirettiki uyghurlardin paydilinish we özige xizmet qildurush siyasetlirini yürgüzgen. hem muhajirettiki bezi uyghurlar gomindang bilen alaqisini saqlap qalghachqa, ular arisida ixtilap kélip chiqqan we özara ittipaqliqqa tesir yetken.    

 

[1] dochent doktor ömer qul: eysa yüsüp alptékinning küresh xatiriliri 100- bet



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر