فرانسیانینگ لائیکلیگی

آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولته‌تی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز

فرانسیانینگ لائیکلیگی

تۆرکیأنینگ یا دا قالیان یوردومیزینگ اتنیکی اۇقووجایلاریندا، ماشغالالارینگ یهدی و مسیحی کؤینِکلر بیلن چاغالاری بیلن بیله لیکده اۇقووجایی تاراپیندان گِزه‌لِنجه چیقماغی نینگ قاداغان ادیلندیگینی پیکیر ادینگ.

اینانمارسینگیز، دأل می؟ بو عاصیردا شیله زات نأجیره بۇلوپ بیلر. نأحیللی بیر ایزاقالاقلیق و سامسیقلیق دیه‌ریس.

دورونگ قاراشینگ، دِررِو قۇرقمانگ، شیله بیر زات تۆرکیه ده یا دا یاشایان اۆلکأنگیزده دأل، فرانسیادا بۇلیار. فرانسیا مسلمانلار اۆچین شیله بیر زادی اتجک بۇلیار.

فرانسیادا سنا، حؤکۆمتینگ طایارلان اۇقوو قانونینداقی اۇقووجایلاری نینگ گِزه‌لِنجینده طالیپلارینگ یانیندا بۇلجاق ماشغالالالارینگ باش آتغیچ داقماغینی قاداغان ادن قانونی تاصصیقلادی. بو قانونینگ ایشه گیریزیلمه گی اۆچین مجلیس ده اۇنی تاصصیق اتمه لی.

فرانسوز تعلیم تربیه وزیری بلانکو اۇقووجایی تاراپیندان گچیریلیأن گِزه‌لِنچلرده انه آتالارینگ دینی سمبوللاری یانلاریندا آلمازلیقلاری اۆچین الیندن گلنی اتجکدیگینی آیتدی. باش آتغیچلی انه لرینگ، طالیپلارینگ قارینداشلاری نینگ، بیرینجی مکدبه گیدیأن چاغالارینگ یانیندا گزه لنجه قاتناشماغینی لائیکلیگه ترس دییپ قاداغان ادن قانون، اۇقوو گزه لنچلرینده انه آتالارینگ "واغتلایین دؤولت ایشگأری" صیپاتینا ایه بۇلانی اۆچین دین بیلن باغلانشیقلی هیچ حیلی سمبول یانینا آلمالی دأل دیه ن قانونینا اساسلانیار.

فرانسیادا و کؤپ سانلی گۆن باتار یوردوندا ایلایتا دا اتریش دا مونگا منگزه ش قاداغانچیلیق اولغامی و پیکیرلر عاداتی یاغدایا اؤورۆلدی. دینگه بو اولغام، اۇزالقی کؤپ سانلی یازان ماقالامدا آیدیشیم یالی گۆن باتارینگ اؤزۆنه اینامسیزلیغینی و آزاتلیق بیلن مسئله سی بۇلاندیغینی آچ آچان گؤرکِزیأر. بیز ده میثاللارینگ کؤپه‌لتمأنی، فرانسیاداقی بو اولغامی گۆررۆنگ بریپ فرانسیانینگ نأحیللی آقماقلیق ادیأندیگینی و آزاتلیق بیلن مسئله سی بۇلاندیغینی و توتالیتاریزما دۇغری یۇل آلیپ باریاندیغینی آیدایلینگ.

قانون، یهودی و مسیحیلرینگ باراسیندا مونونگ یالی دأل شو سبأپلی دنگلیک و عادالاتا باپ گلمه یأر. اِمما دۆرلی یاشاییشلاری آرادان آییران، باسیشچی و دینی آزاتلیقلارا، انسان حاق حقوقلارینا ترس بۇلان بو اولغامینگ دنگلیک و عادالات آدیندان هممه حالقا دا یایرادیلماغی دا دۇغری دأل. هاوا، عادالاتلی بیر اولغام دأل اِمما ایسله نِن زات دا باسیش و آزاتسیزلیقدا دنگ و عادالاتلی بۇلماق دأل.

ماقصادیندان آییریپ باسیش اۆچین اولانیلان بیر لائیکلیک

گۆن باتار اۆچین لائیکلیک دین ساواشلاریندان حالاص بۇلماق اۆچین قۇوی و اؤرأن أهمیتلیدی و دۆرلی یاشاییشا ایه آداملارینگ حاق حقوقلارینی و دینی آزاتلیقلارینی قۇرایاردی. بیزینگ تاریحیمزا سر ادیلنده، دینلر بۆتین تاپاووتلیلیقلاری بیلن بیله لیکده یاشایاردی.گۆن باتاردا لائیکلیکدن قاراشیلان پیدا اسلامینگ حۇش نیتلیلیگی و کؤپلۆگه اساسلانیان سؤزلری بیلن دنگ و آشیاردی.

ایسرائیللی تاریحچی پروفسور سۇنگقی واغتلارینگ اؤرأن یانگلانان یازیجیسی یووال نوح هرانی نینگ سؤزلری شیله:

"اۇرتا عاصیر اوروپاسیندا حۇش نیتلیلیک دییلن بیر زات یۇقدی... ۱۶۰۰-نجی ییلدا پاریسدا هممه حالق کاتولیکدی. بیر پروتستان شأهِره گلنده اۇنی اؤلدۆریأردیلر. لندن ده هممه حالق پروتستان دی، بیر کاتولیک بو شأهِره گلنده اۇنی اؤلۆریأردیلر. شۇل ییللاردا یهودیلر سۆرگۆن ادیلدی... هیچ کیم مسلمانلاری ایسله مه یأردی... اِمما شۇل بیر واغتدا ایستامبول دا دۆرلی مذهپلردن مسلمانلار، کاتولیک، ارمنی، ارتدکس، روم و بلغارلار بیله لیکده حۇش باغت یاغدایدا یاشایاردی."

گۆن باتاردا لایکلیک دۆرلی اینانچلاری، یاشاییش شکیللری بیر یرده توتماق اۆچین بیر مکانیزم حؤکمۆنده گؤرۆلیأردی اِمما ایلایتا دا فرانسیادا لاییکلیگینگ کؤپ واغت دین آدیندان ادیلن باسیشلاردان هم کؤپ باسیش ادیأندیگینی گؤریأریس. یۇقاردا گؤرکِزیلشی یالی دینگه سیاسی دأل، دینلر بۆتین یاشاببش یرلریندن چتلشدیریلمه ک ایسله نیأر.

 



دِگیشلی حابارلار