تورکییه بویون ایمه‌یه‌جک-مقاله

آچیقلامالار اساسین‌دا آمریکا و ناتودان گلن بوتون آچیق باسقیلارا باخمایاراق، تورکییه یئنی و اؤنملی بیر دوروش سرگیله‌ییر

تورکییه بویون ایمه‌یه‌جک-مقاله

 

تورکییه حکومتی اس۴۰۰ مسئله‌سین‌ده باسقیلارا بویون ایمه‌یه‌جک

تورکییه پرزیدنتی اردوغانین ۱۲.جی ایل ۲۰۱۹ ژوئن تاریخ‌لی سون آچیقلاماسین‌دا "تورکییه اس۴۰۰ ساوونما سیستملرینی آلاجاق دئمیرم، آلمیش‌دیر. بیز بو ایشی بیتیرمیشیک. اس۴۰۰لر اویغون قیمتله اولمانین یانین‌دا اورتاق اۆرتیمه ده گئچه‌بیلمه سؤزونو آلاراق آنلاشما‌میزی امضالادیق. اینشاالله قیسا زامان‌دا دا گلیر. سوریه بحرانینی اس۴۰۰ و اف۳۵دن آیری دوشونمه‌مه‌لیییک" دئیه‌رک تورکییه‌نین عزمینی اورتایا قویموشدور.

یئنه عینی گون ۱۲ ژوئن روسیا گونون‌ده روسیانین آنکاراداکی ائلچیسی آلکسی یئرهوو دا روسیانین اس۴۰۰لر مسئله‌سین‌ده توتومونون دییشمه‌یه‌جگینی، تورکییه و روسیا تکنیک اکیبلرینین ایشلری داوام ائدجگینی دیله گتیرمیش‌دیر.

آچیقلامالار اساسین‌دا آمریکا و ناتودان گلن بوتون آچیق باسقیلارا باخمایاراق، تورکییه یئنی و اؤنملی بیر دوروش سرگیله‌ییر. اس۴۰۰لر جولای آیی اعتباریله ایلک پارچالاری تورکییه‌یه گلمه‌یه باشلایاجاغی بیلدیریلدی. تورکییه- روسیا آراسین‌دا ائدیلن آنلاشما ایله اس۴۰۰لر یالنیز تورکییه‌نین حاکم اولدوغو تورپاقلاردا ایستیفاده ائدیله‌بیلر. بو ماده‌یه گؤره سون دؤورده تئز تئز گونده‌مه گلن تورکییه آلیب اوچونجو بیر اؤلکه‌یه ساتابیلرمی دارتیشماسی دا گئچرلی دئییل. اما تورکییه آمریکا ایله بحران درینلشرسه، بو سیستمی اؤز مرکزینین اولدوغو قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینه ده قورما حاقینا صاحب اولابیلر.

تورکییه، اس۴۰۰لری بیر ساوونما سلاحی اولاراق آلیر

تورکییه‌نین هاوا ساوونما سیستمی احتیاجی ۱ ایللیک بیر مسئله اولماییب سون ۱۰ ایلدیر بونو رفع ائده‌بیلمک اوچون چابا گؤستریر. او زامان تورکییه نیه اس۴۰۰ آلما احتیاجی دویدو؟ چونکو تورکییه ناتو متفیقی آمریکانین پاتریوت موشک ساوونما سیستمی طلبینه مثبت جاواب وئرمه‌مه‌سی اوزرین‌ده مختلیف آلتئرناتیولره اوز توتاراق، روسیانین جاذب تکلیفینی دیرلندیردی و اس-۴۰۰ هاوا ساوونما سیستمینی ساتین آلما قراری وئردی. اما گلینه‌ن نقطه‌ده اس۴۰۰ حربی سیستم اولماق‌دان چیخمیش و آمریکا طرفین‌دن سیاسی بیر مسئله حالینا گتیریلمه‌یه چالیشیلیر.

آمریکا خاریجی ایشلر باخانلیغی، تورکییه‌نین روسیادان اس۴۰۰ هاوا ساوونما سیستملری آلماسی حالین‌دا چئشیدلی تحریملر تطبیق ائدجگینی تئز تئز دیله گتیریر. حتی سون اولاراق آمریکا ساوونما باخانی وکیلی شنهنین تورکییه ساوونما باخانی آکارا یازدیغی مکتوب‌دا تحریملر دیله گتیریلرکه‌ن عینی زامان‌دا تورکییه کیمی متفیقی اولان بیر اؤلکه اوچون تهدید ده ائدیلمیش‌دیر. آمریکانین بو داورانیشی نه متفیق‌لییه نه ده دیپلوماسییه اویغون دئییل.

تورکییه، اس۴۰۰لری بیر سالدیری سلاحی اولاراق آلمیر. چونکو اس۴۰۰ بیر ساوونما سلاحی‌دیر. تورکییه‌یه هوجوم ائتمه‌یی دوشونمه‌یه‌ن هر هانسی بیر اؤلکه‌نین بوندان راحاتسیز اولمامالی‌دیر. آمریکا، اس۴۰۰لره اعتراض ائدرکه‌ن یئنی بازارا سوروله‌ن اف-۳۵ ساواش اوچاق‌لارینین سیستملرینی اله گئچیره‌بیله‌جگینی و ناتو ایله اویغون اولمادیغینی ایر‌لی سورور. اما تورکییه اورتاق کمیسیون قوروب، بونون آراشدیریلماسینی و آمریکانین تزلرینین دوغرو اولماسی وضعیتین‌ده بوندان واز گئچه‌جگینی سؤیله‌سه ده آمریکا بونو قبول ائتمه‌یه‌رک بیر نؤوع ایفاده‌لرینین دوغرو اولمادیغینی دا قبول ائتمیش اولور.

تورکییه‌نین آلدیغی اس۴۰۰لر آیری بیر سیستم ایله چالیشدیغی اوچون و کنترل تامامیله تورکییه‌ده اولدوغون‌دان اف-۳۵لرین سرلرینی روسیانین آلماسی مومکون دئییل.

آمریکا، ترور هؤرگوتلری ایلیشکیلری ایله تورکییه‌یه قارشی متفیق‌لیک حقوقونو یوخ ساییر

آمریکا کنگره‌سینین اؤتن ایل چیخاردیغی "آمریکا دوشمنلرینه تحریم ایله موباریزه قانونو" (CAATSA)، تورکییه‌یه تطبیق اولونارسا آمریکا اوچون اولدوغو قدر بوتون دونیایا تأثیر گؤستره‌جک بؤلگه‌سل بیر دییشیک‌لیک اولابیلر. ناتو و آوروپانین باش‌دا قارادنیز اولماقلا دوغو آغ‌دنیز، دوغو آوروپا، بالکانلار، اورتادوغو و س. ساحه‌لرده تورکییه‌سیز بیر سیاستی هم چوخ هزینه‌لی هم ده چؤزومسوز اولاجاقدیر.

آمریکا، تورکییه‌نی اس۴۰۰ آلاراق متفیق‌لیک حقوقونو پوزماقلا سوچلاییر. اما اؤزو متفیق کیمی تورکییه‌نین ایللردیر ایستدیگی پاتریوت هاوا سیستمینی وئرمه‌مه‌سینی قونو ائتمیر. آیریجا ۱۵ جولای ۲۰۱۶دا تورکییه‌ده چئوریلیش گیریشیمینه قاتیلان و ۲۰۰ نفرین اؤلومونه ۲ مینه یاخین اینسانین یارالانماسینا سبب اولان فئتؤ ترور هؤرگوتونون لیدئرینی آمریکادا ساخلاماغا، ترور هؤرگوتو عضولرینین آمریکادا سیغینما حاقی الده ائتمه‌سینه گؤز یوماراق اصلینده اؤزو متفیق‌لیک حقوقونو تاپدالاییر. یئنه تورکییه‌ده ۱۹۸۰-۲۰۱۹ ایللری آراسین‌دا ۴۰ مین اینسانین اؤلومونه سبب اولان و مینلرله اینسانی ائوسیز قویان پ‌کاکا-پید ترور هؤرگوتو ایله سوریه‌نین قوزئیینده امکداش‌لیق ائدرکه‌ن و مینلرجه تریلر سلاح وئررکه‌ن متفیق‌لیک‌دن بحث ائتمیر.

آمریکا، بوتون دونیانی تهدید ائد‌رک اولوسلارآراسی حقوقو گؤرمور

آمریکا متفیق‌لیک حقوقونو یالنیز اؤز ماراقلاری سؤز قونوسو اولدوغون‌دا گونده‌مه گتیریر. عینی شکیل‌ده آلمانیایا قوزئی  آخیم-۲ گاز خطینی دوشه‌یه‌بیلمزسن دئیرکن، آوروپایا مندن ایجازه‌سیز اؤز اوردونو قوروامازسان دئیرکن، بوتون دونیانی دونیا تیجارت هؤرگوتونون قوراللارینی پوزاراق تیجاری تحریم ایله تهدید ائدرکن متفیق‌لیک روحو هئچ آغلینا گلمیر.

تورکییه‌نین بؤلگه‌سل گوونلیک تهدیدلرینه باخمایاراق اوزون سۆرن هاوا ساوونما سیستمی آختاریشینین ناتو متفیقلری طرفین‌دن گؤرمزدن گلینمه‌سی تورکییه‌نی روسیادان اس۴۰۰ آلیمینا مجبور ائتدی دئیه‌بیلریک.

آمریکانین اؤز ماراقلارینی دوشونه‌رک روسیا، قوزئی کره، ایران، چین و ونزوئلادان سونرا تورکییه‌یه تک طرف‌لی تحریم قرارلاری آلماغا حاضرلانماسی آوروپا اؤلکه‌لرینین ده آرتیق آمریکانین تک طرف‌لی سیاستلرینه سس‌سیز قالمامالاری دؤنمی گلمیشدیر. اگر آوروپا اؤلکه‌لری بو وضعیته سس‌سیز قالارسا تورکییه‌سیز هم اؤز گوونلیکلری ریسکه گیره‌جک هم ده آمریکانین تک طرف‌لی سیاستی بیر گون گله‌جک، اؤزلرینی ده ائتکیله‌یه‌جک‌دیر.

تورکییه، ناتونون ان اؤنملی عضوو کیمی اؤز اۆزرینه دوشه‌ن بوتون تعهدلاری یئرینه یئتیردی

آمریکا و آوروپا ایلک نؤوبه‌ده تورکییه‌نین اس۴۰۰ قرارینین هئچ بیر اؤلکه‌یه قارشی آلینان بیر قرار اولمادیغینی آنلاماسی لازیم‌دیر. دونیانین بحران بؤلگه‌لرین‌ده بیر چوخ پروبلئمی وارکن ساوونما مقصدیله آلینان بیر سلاحی تهدید کیمی گؤرمک دونیا توپلوملارینی قانع ائتمه‌یه‌جک. تورکییه ایللردیر باش‌دا افغانیستان اولماقلا کوزووو، قارا دنیز، سوریه، بوسنی و س. اؤلکه‌لرده ناتونون ان آکتیو اؤلکه‌سی اولموش‌دور. آمریکا سیاسیلری تورکییه‌نی یالنیزلاشدیرماق ایستییرسه بونو باجارمایاجاق و تورک توپلومونون تپکیسینی چکه‌جک. قالدی کی، تورکییه ساوونما صنایعینین، خاریجی گیردییه دایر احتیاجلارینی روسیا و چین‌دن قارشیلاماغا مجبور بوراخیلابیلر. آمریکا تحریملری قارشی‌سین‌دا داولوشاجاق بوشلوغو و تجرید حالینی سیاسی، اقتصادی و یا حربی اولاراق باشقا اؤلکه‌لرین دولدورماسی آمریکانین تورکییه‌نی تامامیله ایتیرمه‌سینه ده سبب اولاجاق.

تورکییه‌نین اس۴۰۰ قراری اگمن‌لیک اساسلاری ایله باغلانتی‌لی اولاراق اوخونمالی‌دیر. تورکییه، هاوا ساوونما طلبلرینی، ان ال‌وئریش‌لی سیستم و ان اویغون تداروکچویله حل ائتمه‌یه اوستونلوک وئرمیش‌دیر. آمریکا حکومتی پاتریوت ساتیشی ائتمه‌دیگی اوچون تورکییه طبیعی اولاراق یئنی بیر تداروک‌چو آختاریشینا گیرمیش‌دیر.

آمریکا حکومتی "آمریکا دوشمنلرینه تحریم ایله موباریزه قانونو"نو اساس گؤستره‌رک تورکییه‌یه سیاسی و حربی اولاراق تحریملر تطبیق ائده‌بیلر و بونلارین اقتصادی نتیجه‌لر اولاجاقدیر. اما بو تحریملر اورتا و اوزون وعده‌ده تورکییه‌نین داورانیشلاری اوزرین‌ده آرزو ائدیله‌ن دییشیک‌لیکلره یول آچمایاجاقدیر. تورک توپلومو تاریخدن بری حاقلینین، مظلوملارین یانیندا دوران و دموکراسییه اینانان بیر میللت‌دیر. آمریکا، تورکییه‌نی جزالاندیراراق یولا گتیره‌بیله‌جگینی دوشونورسه بو تام ترسی بیر تأثیر گؤستره‌جک‌دیر.

گوج‌لو اؤلکه‌لر، ضعیف گؤردویو اؤلکه‌لری از‌رک و یا تهدید ائد‌رک بو دونیایا باریش گتیره‌ممه‌یه‌جکلرینی باشا دوشدوکلری گون بوتون دونیایا امین آمان‌لیق گله‌جک‌دیر.

...

سایین اوخوجولاریمیز، سیزلره روسیا آراشدیرمالاری انستیتوسو (روسن) باشقانی، آنکارا ایلدیریم بایزید اونیوئرسیته‌سی خوجاسی پروفسور دکتر صالح ییلمازین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.



ایلگیلی‌لی خبرلر