İstanbulnıñ simvolı - Haydarpaşa vokzalı

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 52

İstanbulnıñ simvolı - Haydarpaşa vokzalı

Haydarpaşa vokzalı 1908nçe yılda tözelgän ide. Germaniya-Ğosmanlı yaqınlaşuınıñ iñ mohim simvolllardan berse bulıp tora.

1890nçı yıllardan birle Ğosmanlı imperiyäse belän Germaniya imperiyäse arasında yaqınlaşular kürelgän. Ğosmanlı imperiyäseneñ kiñ cirlärendä ireşüen tağın da tiz täêmin itü öçen, zamança yasaw, säwdäne üsterü häö İmperiyäne tağın da ciñel räweştä idarä itü öçen timer yullarınıñ tözeleşenä qarar birgän ide. Timer yulı tözeleşe mäsäläsendä Angliya häm Germaniya arasında konkurenśiya yäşängän. Bu yarışnı nemeślar qazanğan ide.

Alarnıñ täqdimeneñ şartlarnıñ yaxşıraq buluı  häm Angliyanıñ imperiyäne bülü niyätennän şiklängän Ğosmanlı imperiyäse timer yullarnıñ nemeślar tarafınnan tözeleşenä qarar birgän. Bu çorda täxettä bulğan häm aldan kürüçän däwlät keşese bulğan Soltan 2nçe Abdülhamit, “qardäşem” dip êndäşkän Germaniya imperatorı Kayzer Wilgem belän olı duslıq qorğan ide.

İstanbulğa öç tapqır kilgän Kayzer 1898nçe yılında çinğa aşqan ikençe säfäre qısasında timer yulı liniyäseneñ tözeleşeneñ süzel alğan. Bu säfär qısasında Germaniyada tözelep İstanbulğa cibärelgän nemeś çişmäse Soltanahmät mäydanında urın ala.

Şul zamannar Ğosmanlı cire bulğan Bağdatta tämamlanaçaq timer yulı tözeleşenä başlanğan. Posmanlı imperita tämamlanaçaq timer yulı tözeleşenä başlanğan. Ğosmanlı imperiyäsendä xalıqnıñ dä qatnaşqan kampaniyalar belän dä xuplanğan timer yulı tözeleşe milli ber maqsat bularaq kürelä ide.

Haydarpaşa vokzalı İstanbul-Bağdat timer yulı proyektınıñ başlangıç noqtasın barlıqqa kiterä ide. 1906nçı yılda tözeleşe başlanğan vokzalı nemeś häm italiyan ostalarnıñ öleş kertüe belän 1908nçe yılda tamamlanıp xezmät itä başlağan ide. Aziyanıñ könbatışına taba açılğan  töp qapqasın häm soñğı tuqtalışın barlıqqa kiterä.İstanbulnıñ Kadıköy rayonında urnaşqan.

Vokzalnıñ tışında İstanbul buğazında tözelgän ber dulqıntotqıçlı pristan’neñ diñgez dulqınnarına häm dawıllarğa qarşı iminlege täêmin itelgän.

Monda bulğan Haydarpaşa pristani belän İstanbulnıñ Awrupa yağına ciñel räweştä diñgez yulınnan da ireşergä mömkin.

İstanbul-Bağdat proyektınıñ qısqa waqıtta tämamlanuı belän kiñ külämdä xalıqnıñ  xuplawın alıp bu säfär İstanbul-Hicaz timer yulı proyektı kamilläşterelde.

İzge cirlärğä ireşäçäk ber timer yulı çeltäre barlıqqa kiterelde. Şamğa, Yordaniyağa häm Mädinägä  bu liniyä belän ireşelä ala ide. Şul uq waqıtta möselmannarnıñ izge hac yulında da qullanırğa mömkin bulğan ber alternativa yulı bulıp tora ide.

Timer yulı liniyasınıñ tözeleş ul çor öçen zur ber zamança iniśiativa ide. Vokzal, Aziya häm Awrupanıñ ike yaqlı kiçeşen täêmin itelgän töp päncärä bulu üzençälegen yöz yıldan artıq saqlap tora ide.

 Poyezd yulçılığın söygännär monda poyezd belän kilergä bik yarata ide.

Poyezd belän säyäxätneñ üzbaştan, karavatlı vagonnar, restoran zur käyef birä ide. Poyezddan töşkändä sezne zur üzençälekläre belän ber imperiyäneñ monumentı bulğan Haydarpaşa vokzalı qarşı ala ide.

Binanıñ zurlığı häm kürkämlege gäcäpländerä ide. Här noqtası sezne ike qıtğanıñ  ber noqta buluın sezgä  sizderä. Vokzalnıñ çığu qapqasınnan uzğanda sezne isketkeç İstanbul buğazı manzarası qarşılıy.

Dönyanıñ här poçmağınnan kilgän köymälär alarnıñ artınnan oçqan aqçarlaqlar häm Awrupa yağının isketkeç küreneşe  sezneñ küñelegezne sixerliy.

Sul tarafta Märmär diñgeze häm ofıq liniyäsendä Topkapı Sarayı, Ayasofya, Soltanahmät mäçeten kürä alasız. Uñ yaqqa qarağanda  iñ yuğarı urında Galata manarasınıñ bulğan Beyoğlu rayonın kürä alasız.

Bulğan urınığızdan başlap uñ yaqta buğaz häm alda Buğaz küpere- bıyıl êçendä yäşänğän tüntäreleş kereşüennnän soñ isemen üzgärtep 15nçe iyl şähitlär küpere bulğan buğaznıñ ike yağın berläştergän küreneşe.

Vokzalnıñ basqıçlarında  basıp şuşı iskitkeç manazarısnıñ qarşısında şakkatıp qalasız. Artınnan könlek tormışnıñ xärälätlelege,  bara torğan urınına citeşü tizlege bu manzaranıñ yäme tormışığıznı tuqtatıp torğan kebek tıyıla. Paromğa utıru öçen pristan’ga barabız.

1nçe Dönya suğışı waqıtında vokzal êçendä bulğan qoral saqlağıçlarda ber sabotaj näticäsendä yanğın çığa häm zur zarar barlıqqa kilä.

Zaman belän yañadan yañartılğan  bina bügenge küreneşenä qabat qawışqan.  1979 nçı yılda buğazda barlıqqa kilgän ber tanker  faciğası belän qabat zıyan kürgän Haydarpaşa vokzalı qabat yañartıla.

2010nçı yılda  tübädä yäşängän yanğın näticäsendä öst qat häm tübä zur zıyan kürgän  häm qabat yañartıla.  2012nçe yılğa citkändä Törkiyädä yasalğan tiz yöreşle  poyezdnıñ êşçänlekläre säbäbe belän 24 ayğa poyezd säfärläre yabılğan ide. Änkaranı İstanbulğa bäylägän tiz yöreşle poyezd liniyası Pändiktä urnaşqan.

 

 



Bäyläneşle xäbärlär