“Yerebatan Cir astı su saqlağıçı” muzeyı

Törkiyäneñ mädäniyät xazinäläre 51

“Yerebatan Cir astı su saqlağıçı” muzeyı

 

Törkiyäneñ mädäniyät xazinälärendä bu atnada  sezgä İstanbulnıñ simvolik urınnarınnan “Yerebatan Cir astı su saqlağıçı” muzeyın tanıtaçaqbız. Yañğır suın saqlıy torğan urın Ayasofiyanıñ könyaq könbatışında urın ala. Bu zur äsär yañğır sularınıñ berekterelep şähärneñ su ixtiyacın qänäğätländerü öçen yasalğan ide. Bu töbäktä êlek tä ber Bazilika buluı uñayınnan xalıq arasında “Bazilika”  yañğır suın saqlıy torğan urını bularaq da belenä.

 Su saqlağıçı 527-565 nçe yıllarda Könçığış Rim imperatorı bulğan 1nçe Yustinian çorında yasalğan.

Yuldan asqa taba basqıçlardan töşkän sunıñ êçennän kükkä taba kütärelgän kebek täêsir birgän sansız kolonnaları arqasında “Yerebatan” su saqlağıçı bularaq isemländerelä.  Su saqlağıçı 140 metr ozınlığında 70 metr kiñlegendä. Här berse 9 metr biyeklektä 336 kolonna belän kükkä taba küterelgän kebek yoğıntı yasıy. 4,80 metr aralıklar belän urnaştırılğan kolonnalar här beşe 28 kolonnalı 12 rätle kürgän keşelärne ğäcäpländerä. “Yerebatan  Su saqlağıç muzeyı sezne başqa dönyağa alıp kitä.

Binanıñ kürkämlege här keşene nıq täêsirliy.  Şuşındıy ber binanı proyektlandırıp  tözeleşen buldıru öçen 1500 yıl êlek öçen injenerlıqnıñ ostalığın kürsätä.

Bu kolonnalarnıñ kübese iske binalardan ciyılıp monda qullanılğan ide. Tarix buyınça şaqtıy çolğanışlar yäşäğän İstanbul şähäreneñ xalqı ğädäti su arkaları- ütkärgeçe belän  yıraq çığanaqlarınnan täêmin itelgän su ixtiyacın qamalış çorlarında monnan täêmin itelä ide. Bu tirädä bulğan Rim sarayının su ixtiyacı da monnan qänäğätländerelä.  Kolonnalardan 98e- Korinf stilendä  kire qalğannarnıñ kübese Dor stile  belän yasalğan ide.

Arkalar belän berbersenä bäylängän kolonnalar bu säbäp belän östtäge berkänçekne barlıqqa kiterä. Su saqlağıçnıñ  idäne kirpeçtän yasalğan öste qalın ber Xorasan yapması dip belengän xäzerge köndä betonğa oxşağan ştukaturka belän qaplanğan ide. Bu şäkeldä idendä sunıñ ütep kitüe  buldırmıyça qaldırılğan ide.

Däwamlı su belän qağılışlı bulğan beton waqıt buyınça  bozılğanda Su saqlağıç Xorasan yapması arqasında 1500 yıldır nıp-nıq tora.

Yaqınça 9800 kvadrat metr alannı qaplağan Su saqlağıçınıñ 100 meñ tonna su sıyıdırşlığı bar. Tönyaq könbatış poçmağında ike kolonnanıñ astında pyedestal bularaq ike Meduza başı qullanılğan ide. Grek mifologiyäsendä  qarağan keşene taşqa äyländergänenä ışanılğan, başınnan çıqqan küp yılannar belän añlatılğan Meduza xarakterı bu naçar tanıluı arqasında monda başı belän asqa urnaştırılğan ide.

Ğosmanlılar tarafınnan yawlap aluı artınnan da su ixtiyacı öçen qullanılğan su saqlağıçı İslamiyättä aqmağan tınıç sularnıñ çista bulmawı aqrasında waqıt êçendä qullanılmıy ide. Topkapı sarayınıñ baqçaları  monnan sulanğan. 1544tä İstanbulğan kilgän br Hollandiyäle säyäxätçe  bu töbäktäge öylärnen qayberlärendä qoyıda su azayğanın hatta balıq  totılğanın kürep alır häm ğäcäplänep qala. Tikşerenü näticälärendä su saqlağıçnıñ qabat açışın yasar.

“Yerebatan” cir astı su saqlağıçnıñ zurlığın çığarğan bu säyäxätçe kürgännären säyäxätnamäsendä basıp çığara häm Könbatış dönyasına tanıta. Soñınnan da kilgän säyäxätçelärgä yoğıntı yasarğa däwam itä.

Xäzerge köndä  böyälärdä  quyı parğa äwerelü säbäbe belän 40% qa citkän su yuğaltuları yäşänä. 1500yıl êlek quyı parğa äwerelü mäsäläsen yuqqa çığarğan  cir astı böyäläre fikere bälki dä kiläçäktä êçergä yaraqlı su qullanu ixtiyacınıñ artuı belän ğalimnär öçen dä fiker bulıp tora.

Ädäbiyättä häm Kinematografiyada dä täêsirläre kürelgän “Yerebatan” cir astı su saqlağıçı soňğı bularaq kürsätelä  başlanğan, töp rolendä Tom Xenksnıň uynağan Danteneň İlahi komediyasınnan täêsirlängän İnferno-Cähännäm filmnıň final säxnälärenda urın alğan. Dönya külämendä Yerebatan cir astı su saqlağıçınıň tanıtuına öleş kertäçägen uylanılğan film dä İstanbulğa turizm taläben uňay yaqtan täêsirliyäçäk.

 

 



Bäyläneşle xäbärlär