G-20 sammitı häm geosäyäsi totış

Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın yazması

569062
G-20 sammitı häm geosäyäsi totış

Törkiyäneñ Süriyädäge maqsatı bilgele: Süriyäneñ cir bötenlegen saqlaw, êtnik bäreleştän çittä toru, barlıq süriyälelärne üz êçenä alaçaq legal’ häm kiñ qırlı säyäsi sistemağa küçügä yaqlaw kürsätü.

Qıtayda 4-5 sentyabr’ könnärendä uzğan G-20 sammitında dönyanıñ iñ zur iqtisadları liderları global’ iqtisad häm klimat üzgäreşe belän bäyle kön tärtibe xaqında söyläşü öçen cıyıldı.

Yuğarı däräcäle oçraşuda şulay uq terrorğa qarşı köräş, qaçaq krizisı häm Süriyädä däwam itüçe watandaşlar suğışı kebek aşığıç geosäyäsi mäs’älälär dä qaraldı.

Terrorçılıqnıñ köçle häm qatği räweştä köräş alıp baru kiräk bulğan global’yanaw buluı xaqında dönyaküläm kileşü buluğa qaramastan kemneñ terrorçı buluı turında kileşmäwçänleklär däwam itä.

Xalıqara cämğiyätneñ Süriyädäge suğışnı tuqtatu häm “DEAŞ” terrorçılığı tudırğan qurqu häm yanawnı yuqqa çığarudağı uñışsızlığı geosäyäsi köç kürsätü belän turıdan turı bäyläneşle häm qızğanıç Süriyä suğışı monıñ töp säxnäse bulıp qalaçaq kebek kürenä.

Bu wäzğiyätkä qaramastan dönya liderları yaña dinamikağa zur qızıqsınu kürsätte: Törkiyä çik buyın “DEAŞ”tan arındıruçı häm Azäz belän Cärablus şähärläre arasında yäşäwçe un meñnärçä süriyälene tınıçlandırğan Törek Qorallı Köçläre tarafınnan 24 nçe avgustta başlatılğan “Färat qalqanı”operaŝiyäse.

Bu xäräkät şul uq waqıtta soñğı 2 yılda küp kenä qıyınlıqlar belän oçraşqan irekle Süriyä armiyäse öçen dä xärbi ciñü buldı. “Färat qalqanı” operaŝiyäse xalıqara aktyerlarnıñ yaqlawı bulsa da, bulmasa da ,Törkiyäneñ “DEAŞ”nı yuqqa çığarudağı citdilegen häm qatğilığın isbatladı.

Xärbi xäräkät bulu belän bergä “Färat” operaŝiyäseneñ diplomatik häm säyäsi uñışın da isäpkä alırğa kiräk.

Törkiyäneñ Rusiya häm İran belän yaqın mönäsäbätlär urnaştıru tırışlıqları Süriyädä soñğı xärbi êşçänlekläreneñ tulısınça yaqlanuı öçen nigez äzerläwgä yärdäm itte.

Şunı assızıqlaw zarur: Törkiyä çikläre buylap üz-üzen saqlaw xoquqınnan faydalana. Şulay uq Törkiyä xärbi operaŝiyälären bäyläneşle yaqlar belän koordinaŝiyäle räweştä alıp bara.

Bu ciñü küp cähättän möhim bulsa da,Süriyä tabışmağınıñ barı tik ber öleşe. Xalebta wäzğiyätneñ könnän kön naçaraya baruı Süriyädäge barlıq payçılar öçen möhim borçılu,qayğıru çığanağı bulıp tora.

Kötelgäne kebek möselmannarnıñ Qorban bäyrämennän êlek doşmanlıqnı beterü kileşüe iğlan itü Amerika Quşma Ştatları ,Rusiya häm Törkiyä arasındağı söyläşülärneñ kön tärtibendä ide.

Kileşü tögällangändä Xaleb häm anıñ tirä –yağındağı tınıç xalıqqa beraz tınıçlıq kiteräçäk. Kileşü könyaqta Dimäşqtän, tönyaqta Törkiyädän humanitar yärdäm kiterüne ciñeläytäçäk. Kileşü däwam itkän oçraqta rejim häm oppoziŝionerlar arasında tuqtap qalğan säyäsi söyläşülärne qabat BMO kontrolendä başlatu öçen dä mömkinlek tudıraçaq.

Utnı tuqtatu öçen öleşçä kileşü tä’min itü ber närsä, suğışnı tuqtatunı maqsat itep quyu isä başqa närsä.

Bişençe yılında Süriyädäge suğış härkemne cirle häm waqıtlıça utnı tuqtatular zur ciñülär bularaq qotlanğan däräcägä citkeräçäk qadär qaqşatqandır. Här kön distälärçä keşe ülgän Süriyädä ber cannı bulsa da qotqaru öçen tözeläçäk kileşülärneñ barısın da härkemneñ xuplawı zarur bulğanda soñğı maqsat suğışnı beterü bulıırğa tiyeş. Süriyä cirlärendä terrorçılıqnı yuqqa çığaru, qaçaqlar krizisın kotnrol’ astına alu häm Süriyä xalqınıñ qabat normal’ tormış yäşäwläre öçen berdänber yul şuşıdır.

Şul räweşle bu wazğiyät mine qaçaqlar problemasına alıp kilä – Awrupalılar barı tik qart qitğa tınıçsız bulğanda ähamiyät birgän, läkin kübese Süriyädän kilgän qaçaqlar Awrupa cirlärenä ireşergä tırışudan waz kiçkändä yäisä monı başqara almağanda betkän problemağan.

Uzğan ğasırnın soñğı yartısında barlıqqa kilgän iñ citdi qaçaqlar krizisına Awrupa kürsätkän reakśiya oyatqa qaldırdı. Awrupalılarnıñ kübese güya bez global’läşkän häm ber-bersenä bäyle dönyada yäşämibez kebek totış kürsätä häm qaçaqlar problemasınıñ çitläşäçägen yäki monıñ könçığışlılarnıñ probleması bulıp qalaçağın uylıy.

Tağın da naçarı – Awrupa säyäsätendä qanunsız qaçaqçılıqnı tuqtatu häm Awrupanıñ saf, śivilizaśiyale prospektların saqlaw öçen çit il keşelärenä qarata doşmanlıq, rasaçılıqnı xuplaw küzätelä. Bu äxlaq yağınnan da, säyäsät tarafınnan da qabul itelä alınmawçı wazğiyät. Ägär dä Awrupa qaçaqlar krisına çınlap torıp ähämiyät birä ikan, Süriyädäge suğışnı beterü, anda, Ğiraqta häm töbäktäge qalğan urınnarda tınıçlıq häm tärtipneñ urnaştırıluına yärdäm kürsätü öçen tağın da zur häm citdi cawaplılıqlarnı üz östenä alırğa tiyeş.

Törkiyäneñ Süriyädäge maqsatı ap-açıq: Süriyäneñ cir bötenlegen saqlaw, härtörle êtnik yäisä mäzhäbi bäreleştän taypılu häm barlıq Süriyälelärne üz êçenä alaçaq säyäsi tärtipkä küçüne xuplaw.

PKK propagandasının kiresenä Törkiyä Süriyädä kördlärgä qarşı suğışmıy.

Barı tik PKK terror oyışmasınıñ Süriyädäge törkeme bulğan “Xalıqnı saqlaw berlekläre” YPGneñ tozaqlarına qarşı üzen häm Süriyä keşelären saqlıy.

Bu wazğiyätne “Süriyäle kördlärgä” qarşı suğış bularaq äytü bik yäm’sez häm çirqanıçtır. Törkiyäneñ Süriyädäge, Ğiraqtağı yäisä İrandağı kördlär belän bernindi probleması yuq. Törkiyäneñ terror oyışmaları belän mäs’äläse bar. Näq “DEAŞ” terror oyışmasına qarşı köräşneñ möselmannarğa qarşı başlatılğan suğış bulmağanı kebek, PKK terror oyışmasına häm anıñ terrorçılıq başqarğan törkemnärenä qarşı quyılğan köräş tä Süriyä yäisä başqa urındağı kördlärgä qarşı açılğan suğış tügelder.

Bez möselmannarnıñ yaqınlaşıp kilüçe Qorban bäyrämnären häm xaci buluları belän qotlarğa äzerlängändä dönyanıñ iksez-çiksez mazlum xalıqları belän Süriyä xalqınıñ sulış aluı, qalğan barlıq keşelär kebek alarnın da tınıçlıq häm xozur êçendä yäşäwlären ömet itep, doğa uqiq.

 



Bäyläneşle xäbärlär