Törkiyä “PKK”nıñ saylaw macarasına yul quymadı

Könüzäk mäs'älälär - 24/2024

2152613
Törkiyä “PKK”nıñ saylaw macarasına yul quymadı

 

 

AQŞ ximayäsendä Süriyädä basıp alğan cirlärdä güyä cirle saylawlar ütkärergä niyätlägän “PKK/ YPG” terror oyışması Törkiyäneñ kisken häm qatğıy totışınnan soñ saylawnı kiçekterergä buldı. Êlegräk 11 nçe iyün’dä uzaçaq dip iğ’lan itelgän cirle saylaw 18 nçe avgustqa küçerelde.  Terrorçı oyışma Rakka, Deyri äz-zor, Xäleb häm Xaseke, Kamışlı, Aynul Arap, Münbiç häm Afrin äl-Şäxba belän Tabka töbäklären üz êçenä alğan saylawlar belän legitimlq öçen nigez äzerläp xalıqara tanılu öçen tırışa.

 Säyäsi, iqtisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň  tışqı säyäsät tikşerenüçese Can Acunnıñ bu temağa aňlatmasın tӓq’dim itӓbez.

“PKK”nıñ Süriyädäge törkeme bulğan “PYD/YPG”  xäzerge waqıtta ilneñ tön’yaq häm könçığış töbäklärendä yaqınça 50 meñ kvadrat çaqrımlıq mäydannı kontrol’dä tota. Oyışma biredä uñdırışlı awıl xucalığı cirläre häm su yulları belän bergä, ayıruça ênergiya çığanaqlarına xakimlek itä. Terror oyışması 2014 nçe yıldan birle “DEAŞ” belän köräş iseme astında AQŞ tarafınnan yaqlana. Xäzerge waqıtta meñ tiräse AQŞ ğaskäre häm küp sanda maxsus yallanğan ğaskär ”PKK”nı yaqlıy häm saqlıy. Oyışma isä adım - adım säyäsiläşergä häm üzen xalıqara cähättän legal’ aktyer  bularaq üzidaräle struktura itep kürsätergä tırışa. Şuña kürä ul cirle saylaw ütkärergä cıyına. Oyışmanıñ güyä qanun çığaru organı bulğan Süriyä demokratik şurası aprel’ ayında yaña saylaw qanunın raslap Yuğarı saylaw komissariatı buldırdı. Monnan soñ cirle saylaw öçen başta 30 nçı may küzdä totıldı, annarı bu data 11 nçe iyün’gä üzgärtelde. Oyışmanıñ planına kürä 6 zur şähär, 40 şähär häm 105 cirlektä byulleten’när urnaştırılaçaq. Saylawda 30 säyäsi partiya qatnaşaçaq. Bu töbäklärgä Cäzire, Deyri äz-zor, Rakka, Färat, Münbic, Afrin-Şäxba häm Tabka kerä.  

Läkin bernindi demokratik legal’lege bulmağan häm “PKK”nıñ qoral köçe belän oyıştırırğa telägän saylawlarda “SMDK” kebek oppoziśion körd törkemnäre boykot qararları qabul itkändä, ğaräp qabiläläre dä belderülär yasap, güyä saylawlarnı tanımayaçaqların belderdelär. Demografik cähättän “PKK” kontrole astında bulğan töbäklärneñ 80%ı ğaräplärdän tora, ä ber öleşendä törekmännär yäşi. Kördlär keçkenä genä öleşne täşkil itsälär dä , alarnıñ zur öleşe “PKK” ğa citdi mäğ’nädä qarşı.

Törkiyäneñ qarşı adımı

 Aq Yort milli qurqınıçsızlıq şurasınıñ Yaqın Könçığış häm Tön’yaq Afrika koordinatorı Brett MakGurk belän AQŞ Üzäk köçlär komandirlığı ximayäsendä alıp barılğan “PKK” proyektına qarşı Törkiyä tormışqa aşırğan çik ar’yağındağı xärbi xäräkätlär bu strukturanıñ däwlätkä äylänüenä kirtä quysa da, Törkiyä cähätennän tiyeşle köräş däwam itä. Güyä saylaw teatrına qarata Törkiyäneñ kisken häm qatğıy poziśiyädä toruı, AQŞ aldında üz totışın açıqtan - açıq belderüennän  soñ AQŞnıñ basımı belän “PKK” kire çigenep saylawnı kiçekterde.

AQŞ däwlät departamentı süzçese 30 nçı mayda uzğan matbuğat oçraşuında Süriyädä uzaçaq här saylawnıñ, BMOnıñ 2254 nomerlı qararında kürsätelgänçä, ğadel, irekle, ütä kürenmäle häm kiñ qolaçlı bulırğa tiyeşlegen, Süriyäneñ tön’yaq - könçığışındağı xäzerge xälneñ bu räweşle saylawlar ütkärü öçen yaraqsız buluın häm bu mäs’äläne töbäktäge aktyerlar belän urtaqlaşuların äytte. Monnan soñ kiçekterü qararı qabul itelde.

Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 30 nçı mayda “EFES- 2024” xärbi künegüläre waqıtında yasağan belderüendä “Bez terror oyışmasınıñ referendum sıltawı belän ilebezneñ häm Süriyäneñ cir bötenlegenä qarşı agressiv ğamällären iğ’tibar belän küzätäbez. Törkiyä kön’yaq çikläreneñ ar’yağında Süriyäneñ häm Ğıyraqnıñ tön’yağında separatist oyışmanıñ  terrorstan budıruına röxsät itmäyäçäk. Bez moña qadär närsä êşlärgä kiräk bulsa, şunı êşlädek. Şundıy uq xäl belän oçraşırğa turı kilsä qabat tiyeşle çaralarnı küräçäkbez” dide.

Terror oyışmasınıñ däwlät buldıru xıyalı

 Berniqadär waqıt êlek “PKK/YPG” terrorçı oyışması tarafınnan iğ’lan itelgän yaña sośial’ kileşü (Töp Qanun ) belän güyä Tön’yaq häm Könçığış Süriyä üzidaräle citäkçelegeneñ iseme Tön’yaq häm Könçığış Süriyä demokratik üzidaräle citäkçelege dip üzgärtelde. Yaña sośial’ kileşü iğ’lan itelü belän bergä Süriyä demokratik şurası AQŞ wäkilçelege  AQŞtağı tanılğan ‘Brownstein Hyatt Farber Schreck’ ('Браунштейн Хайатт Фарбер Шрек)  isemle lobbi şirkäte belän kileşü täêmin itte. Kileşüneñ berençe maddäse – Tön’yaq häm Könçığış Süriyä demokratik üzidaräle citäkçelegeneñ AQŞ tarafınnan räsmi tanıluı. Oyışma ber yaqtan Töp Qanun iğ’lan itep Süriyädä buldırğan däwlätkä konstituśion nigez äzerlärgä, ikençe yaqtan xalıqara arenada AQŞ aşa tanılırğa omtıla. Monnan tış oyışma monıñ belän genä çiklänmiçä, tanılu häm legal’lek täêmin itü öçen saylawlar ütkärergä cıyına. Läkin Törkiyä bu tırışlıqlarnı añlap, abaylap Süriyäneñ cir bötenlegen saqlaw häm üz milli qurqınıçsızlığın täêmin itü öçen qararlı totışın däwam itä. Törle säyäsi häm xärbi çaralar belän qatışu mäs’äläsendä köçle iradäsen kürsätä.

 

Avtor: Can Acun / Säyäsi, iqtisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň  tışqı säyäsät tikşerenüçese



Bäyläneşle xäbärlär