Sixerle qala - Mardin

Berwaqıt Anadoluda 4/2022

1882231
Sixerle qala - Mardin

Berwaqıt Anadoluda 4/2022

Tılsımlı şähär Mardinnan borınğı ŝivilizaŝiyalär yäşägän Mesopotamiya kürenä. Tarixi şähär üzägenä barğanda üzegezne başqa dön’yada kebek xis itäsez. Taştan yasalğan şähärdä öylär, basqıçlı tar uramnar, bazarlar ütkängä alıp kitä. Äkiyät şähäre diyep bula Mardinğa.

Mesopotamiya belän Anadolu kiseşkn urında urnaşqan. Şähärneñ üzenä xas atmosferası bar. Taştan yasalğan öylärdäge räsemnär, işek totqaları, täräzälärendäge bizäklär küz yawın ala. Mäçet yanınnan uzğaç qarşığa çirkäw dä kilepçığa ala biredä. Şuna kürä Mardin - Qudüs-Yerusalim häm Veneŝiya kebek saqlağıç bulğan 3 şähärdän berse.

Mardinda keşe üz-üzen başqa dön’yada kebek xis itä. Şähärne belmäwçelär labirint uramnarında tiz yuğala ala. Öylärneñ bülmälärennän genä dä ber uramnan ikençe uramğa çığıp bula. Mardinğa kilüçelärne moña oxşağan küp syurpriz kötä.

Mardin qalqulıqta urnaşqan. Biredä töreklär, assiriyalelär, ğaräplär, yäzidilär bergä yäşi. Alar arasında möselmanı, xristiyanı, qoyaş yäisä Färeştä Pavlinğa tabınuçısı bar. Barlıq can iyälärenä xörmät kürsätüçe, işetep belgän yäisä işetelmägän dinnär häm borınğı ŝivilizaŝiyalärne kürep bula Mardinda.

Mardinneñ meñnärçä yıllıq nığıtması da bar. Nığıtma itäklärendä Zinciriye mädräsäse urnaşqan. Soñğı Artuklı soltanı tarafınnan tözelgän mädräsä häm observatoriya bularaq ta qullanıla. Üzäktän beraz yıraqta Mardinneñ iñ zur qorılması bulğan Kasımiye mädräsäse urın ala. 20dän artıq bülmä, törbä, mäçet, çişmä häm basseynı belän kölliyä räweşendä tözelgän mädräsä taştan yasalğan buluı belän dä iğtibarnı cälep itä. Bu mädräsädän dä Mesopotamiya manzarası belän soqlanırğa bula.

Şehidiye cämiğı isä bizäkle manarası belän tanıla. Ulu cämiğı isä şähärneñ iñ möhim häm iñ borınğı ğıybadätxanä. 9 ğasırlıq bu mäçet Anadoludağı ike manaralı cämiğlarnıñ berençe ürnäge bulıp tora.

Bügenge köndä assiriyalelärneñ iñ möhim ğıybadät üzäklärennän berse bularaq qabul itelüçe Deyrulzafaran monastıre şähär çitendä urnaşqan. Utırğan kileş kümelgän patriarx qaberläre bulğan Ğazizlär Yortı häm 4500 yıllıq qoyaş ğıybadätxanäse belän iğtibarnı cälep itä ul.

Mardinnıñ 8 meñ yıllıq tarixı Şumer, Babil, Urartu, Farsı, Rim, Umayad, Artukid häm Ğosmanlı çorlarına barıp totaşa. Meñ dä ber kiç äkiyätlärenä oxşağan atmosferası bar Mardinnıñ. Küp mädäniyätle buluı, arxitekturası, yolaları häm ğoref-ğadätläre belän keşene üzenä tarta, xıyal dön’yasına iltä bu tılsımlı şähär.



Bäyläneşle xäbärlär