Dön’yanıñ iñ yıraq urınına 4 säğättä barıp bulaçaq

Tormışnıñ qızıqlı yaqları – 3/2022

1882185
Dön’yanıñ iñ yıraq urınına 4 säğättä barıp bulaçaq

Tormışnıñ qızıqlı yaqları – 3/2022

Kiläçäk taswirlanğan här urında transport kritik ähämiyätkä iyä. Bälki dä, texnologik qamilläşüneñ iñ möhim kürsätkeçlärennän berse dä şuşı inde. Oçuçı maşinalarıbız yäki teleportaśiya texnologiyäbez bulmasa da transport texnologiyaları här uzğan kön üsep qamilläşä bara.

Yaqın kiläçäktä çığaçaq yaña yulçı oçqıçları sezne İstanbuldan N’yu-Yorkqa 2 säğättän tağın da äzräk waqıtta ireşterä alaçaq. Supersonik, yäğ’ni tawış tizlegennän yuğarıraq tizlek belän oça torğan oçqıçlar belän başlanğan, läkin tuqtap torğan bu macara gipersonik oçqıçlar belän yañadan başlıy.

Konkordnıñ mirasın qamilläşteräçäklär

Supersonik oçqıç fikere 1960lı yıllarnıñ urtasında barlıqqa kilde häm 70nçe yıllardan 2003nçe yılğa qadär däwam itte.

Yulçı oçışları “Air France” häm “British Airways”neñ “Konkord”ı layıqlı yalğa kitüe belän 2003nçe yılda tögällände.

Supersonik oçış – oçqıçnıñ tawış tizlegennän tağın da tizräk xäräkät itüe mäğ’näsenä turı kilä. 18 meñ 300 metr biyıklektäge oçqıç ber säğätta ber meñ 60 kilometrdan tağın da tizräk oça.

Xäzerge waqıtta yulçı transportı öçen êşçänlege alıp barılğan gipersonik oçqıçlar isä tawış tizlegennän 5 tapqırğa artıp kitä ala. Yäğ’ni ber säğättä 8 meñ kilometrdan kübräk ütärgä mömkin.

İstanbuldan N’yu-Yorkqa başqarılaçaq tuqtawsız oçış normal oçqıçlarda 10 säğät 40 minut bulsa, bu oçqıçlar belän säyäxät waqıtı 1 säğät 40 minutqa xätle azaya ala.

İñ yıraq urın 4 säğät bulaçaq

Supersonik oçışlarnı kire qaytarırğa teläwçe NASA “Lockheed Martin” oçqıç êşläp çığaruçısı belän bergä êşli.

Üzäge Amerika Quşma Ştatlarında urnaşqan oçqıç şirkäte “Boom Overture” isemle supersonik oçqıçı belän konkordnıñ mirasın qamilläşterä. Şirkätneñ maqsatı 100 dollarğa dürt säğät êçendä dönyanıñ teläsä qaysı ber urınına bara alu. Fäqät bu barış aldında citdi kirtälär bar.

Görelte öçen testlar ütkärelä

Supersonik yulçı säyäxäte belän bäyle ike zur borçılu bar: şaw-şulı tawışı häm pıçratu.

Yuğarı tizlektä säyäxät öçen qullanılğan yağulıq miqdarınıñ artuı bu oçışlarnıñ tağın da kübräk uglerod êzen qaldıruına säbäp bula.

Ozon qatlamı da bu oçışlardan awır zarar kürä. Ayıruça yuğarı temperatura, cılılıq oçqıçlarnıñ çıdamlığı öçen qurqınıç.

Tawış tizlegennän tağın da tizräk säyäxät itü cir östendä köçle kük kükräw kebek işetelä alınğan sonik şartlawğa säbäp bula. “Boom” şirkäte isemen näq’ menä şuşınnan ala da inde.

2030nçı yılğa qadär yulğa çığarğa mömkin

NASA xäzerge waqıtta Kaliforniyada “X-59” oçqıçınıñ tawış kontrollären yasıy.

Supersonik oçqıç 2023nçe yılda berençe tapqır oçaçaq häm kötelgäne qadär tawışsız buluın isbatlarğa tırışaçaq.

Barısı da tärtiptä bulsa, 2030nçı yılğa qadär bu oçqıçlar dönyanıñ ike oçın ber-bersenä yaqınaytaçaq.

Çığanaq: TRT Xäbär

 
 


Bäyläneşle xäbärlär