Mars planetası

Dön’yada nilӓr bar 51

1862723
Mars planetası

Ğalӓm êşçӓnleklӓre iñ küp Mars planetasında başqarıla. Qızıl planetanı qaysı faktor möhim qıla soñ? Marsta tormış barmı?

Xӓzer isӓ bu sorawlarğa cawap birergӓ tırışıyq.

Belgeçlӓr 1960tan birle Marsnı küzӓtӓ, bu planetanıñ niçek üsüen qarap bara, şulay uq anıñ ütkӓnen hӓm potenśialın çişӓ başladı.

Marsnı başqa planetalardan nӓrsӓ ayırmalı qıla soñ?

Mars hӓm Dönya

Mars - Dön’yadan soñ Qoyaşqa iñ yaqın bulğan 4nçe planeta. Bu yıraqlıq anı Dön’ya kebek yaraqlı cılılıqta tota. Qoyaşqa 230 million çaqrım yıraqlıqta urnaşqan.

Dön’yanıñ yaqınça yartısı zurlığında. Dön’yanıñ diametrı – 12 742. Marsnıqı isӓ – 6779 çaqrım.

Dön’yada ber kön 24 sӓgӓt’ bulğanda Marsta berk ön 24 sӓgӓt’ 39 minut dӓwam itӓ.

Dön’yada iñ tübӓn cılılıq -88 dӓrӓcӓ, iñ yuğarı - +58. Qızıl planetada isӓ -140 hӓm +30.

Dön’ya atmosferası 78%ka azot, 21%ka kislorod hӓm 1%ka qalğan gazlardan tora. Mars atmosferası isӓ 96%ka uglerod gazınnan, 4%ka qalğan gazlardan tora.

Marsta tormış barmı?

Mars dön’yadan soñ qoyaş sistemasında yӓşӓp bula torğan planetalardan. Monıñ berniçӓ sӓbӓbe bar.

Tufrağında su bar. Bik salqın yӓisӓ bik êsse tügel.

Qoyaş panel’lӓren qullanu öçen citӓrle qoyaş nurı bar.

Marstağı tartu köçe dön’yabıznıñ 38%ı tirӓse. Belgeçlӓrgӓ kürӓ bu külӓm keşe organizmı öçen citӓrle.

Neçkӓ dӓ bulsa kosmik nurlardan hӓm qoyaş radiaśiyasennӓn saqlawçı atmosferası bar.

Kön hӓm tön ritmı dön’yadağı ritmğa oxşağan. Marsta kön 24 sӓgӓt’ 39 minut hӓm 35 sekund dӓwam itӓ.

Marsnıñ ütkӓne hӓm bügene turında nӓrsӓlӓr öyrӓndek?

Belgeçlӓr alıp barğan êşçӓnleklӓr hӓm Marska cibӓrelgӓn robotlar cıyğan mӓğlümatlarğa kürӓ Qızıl planetada ber waqıt cillӓr iskӓn hӓm sular aqqan.

Ütkӓndӓ atmosfera tağın da qalın bulğan hӓm sunıñ planetada qaluına mömkinlek tudırğan.

Yıl fasılları isӓ tuzan burannarı bulmağan normal’ fasıllar kebek ide.

2015 yılda NASA belgeçlӓre Marsta berwaqıt tozlı sunıñ ağuına qarağan dӓlil tabuın uyladı. Lӓkin 2017dӓge başqa NASA êşçӓnlegendӓ alarnıñ zur ixtimal belӓn qom hӓm tuzan börteklӓre buluı citkerelde.

Mars wazifaları

Keşelӓr 1960tan birle Marsnı robotlar yӓrdӓmendӓ tikşerӓ başladı. Ul waqıttan birle 7 il (AQŞ, Rusiyӓ, Qıtay, Yaponiya, Angliya, Hindıstan, Berlӓşkӓn Ğarӓp Ӓmirleklӓre) hӓm Awrupa Berlege urtaq missiyalӓre Qızıl planeta öçen 49 missiya çınğa aşırdı.

Bu missiyalӓr planeta ӓylӓnӓsendӓ oçu, Marska töşep utıru hӓm öslegendӓ xӓrӓkӓt itü kebek törle wazifalarnı üz êçenӓ ala ide.

Lӓkin planetağa töşü wazifalarınnan 40%ı ğına uñışqa ireşӓ aldı.

Uñışqa ireşkӓn soñğı wazifa isӓ Perseverans apparatı buldı. Apparat 2020 yılnıñ 18 fevral’ könne Marska utırıp, anıñ berençe rӓsemnӓre belӓn urtaqlaştı.

Perseverans Marsnıñ ütkӓnen tikşerep, bu çorlarnıñ êzlӓren tabarğa tırışaçaq.

 

 

 



Bäyläneşle xäbärlär