Yoldızlar arasında säyäxät: yarış başlandı

Dön'yada nilär bar? - 50/2022

1861137
Yoldızlar arasında säyäxät: yarış başlandı

Yoldızlar arasında säyäxätneñ berençe adımı öçen yarış qabat başlandı.

Bik küp däwlätneñ ğaläm agentlıqları häm şäxsi ğaläm şirkätläre Ayğa qabat menärgä häm älege iyärçenne Marsqa missiyä öçen tuqtalış noqtası xälenä kiterergä teli. Läkin bu berdänber säbäp tügel.

Barısı da Nil Armstrongnıñ tanılğan berençe adımınnan soñ başlandı. Çınlıqta anıñ öçen keçkenä, keşelek öçen zur adım ide ul.

NASA bu adımnan soñ tağın 12 astronavtın Ayğa mengerde. Bolar arqasında bez berdänber iyärçenebez häm anıñ kilep çığışı turında mäğ’lümat aldıq.

Älbättä, ciñel tügel ide…

NASA Apollon programması öçen bügenge aqça belän yaqınça 280 milliard dollar sarıf itte. 6 tapqır qabatladı. İldäge salım tüläwçelär bu yökne alğa taba da kütärä almayaçaqların äytte häm Ay missiyäse ozaq waqıtqa tınlıqqa çumdı.

Tik bügen Ay proyektları tarix hiç kürmägän köndäşlek moxitendä qabat başlana.

Soñğı 10 yılda şäxsi ğaläm şirkätläre bik tiz arttı. Alarnıñ başında SpaysX kilä. Bu şirkätlär ğaläm êşçänlekläreneñ matdi yögen salım tüläwçelärneñ cilkälärennän ala başladı.

Bigräk tä ğalämneñ säyäxät törenä äwerelüe dä tarmaqtağı êşçänleklär öçen yaña çığanaq barlıqqa kiterde. Qabat qullanıla aluçı raketalar isä çığımnarnı zur külämdä kimette.

Qısqası, yoldızlar arasındağı säyäxätneñ berençe tuqtalışı bulğan Ay missiyäse xäzer êlekkegä qarağanda tağın da ciñelräk kürenä.

Ğaläm yarışı başlanuğa sanawlı waqıt qalıp bara. Kiläse berniçä yıl êçendä iyärçenebezgä kitüçe berdän artıq ğaläm apparatı kürergä äzerlänegez.

Ay missiyäse keşelär öçen nigä bu qadär ähämiyätle? İyärçenebez bezneñ öçen yaña tormış mäydanı barlıqqa kiterä alamı häm anda qabat mengännän son nilär êşläyäçäkbez?

NASA, Awrupa ğaläm agentlığı häm Qıtaydan başlap bik küp däwlät astronavtların kiläse 10 yıl êçendä Ayğa cibärergä teli. Töp maqsat - anda alar yäşi häm êşli ala torğan baza tözü.

Şulay itep, başta Marsqa, annarı yoldızlar arasında sistemalı yasalaçaq säyäxätlär öçen forpost buldırılaçaq. Çönki Aynıñ kön’yaq qotıbında barlığı farazlanuçı su astronavtlar öçen tiñsez çığanaq.

Xäzergä Aynıñ dön’yalaştırıluı häm keşelär öçen yaña yäşäw urını buluı mömkin şikelle kürelmäsä dä, qısqa säyäxätlär öçen ul ışanıçlı portqa äwerelä ala.

İkençe zur maqsat, älbättä, çığanaq krizisına çişeleş tabu. Xalıq sanınıñ artuı, ênergiyä çığanaqlarınıñ kimüe häm suğışlar bu krizisnı tağın da tiränäytä.

Böten dön’ya ênergetika krizisınıñ urtasında qaynağanda, Ayda tabılğan qayber êlementlarnıñ industriyädä dä, yağulıq töre bularaq ta qullanıla aluına ömetlänälär. Cirneñ iyärçenendäge geliy 3, titan, platina, timer, nikel’ häm altın şikelle qazılma baylıqlar ayıruça ähämiyätle.

Geliy-3 gazı Cirdä bik siräk oçrıy, Ayda isä muldan. Bu êlement atom-töş reaktorlarınnan tış sälamätlek tarmağında da qullanıla ala.

“Ğalämdä bez yalğızmı?” sorawına älegä cawap birelmäde. Keşelekneñ iñ zur maqsatlarınnan berse dä, hiçşiksez, törle galaktikalardağı śivilizaśiyälär belän êlemtägä kerü.

Aynıñ yıraq yağında keşelärneñ ğaläm turındağı mäğ’lümatların kübäytäçäk radioteleskoplar tözü planlaştırıla. Bu cirlektäge nurlarnıñ dön’yanıñ tağın da yıraq urınnarın tikşerergä mömkinlek birüe uylanıla.

Ay missiyäläreneñ maqsatlarınnan berse dä, älbättä, iyärçenne turistik üzäkkä äwerelderü. Kiläse distä yılda anıñ turistik marşrut buluın kötälär. Xätta qayber ğaläm şirkätläre inde xäzerdän ük kommerśiyä êşçänlege öçen urın bron’lıy başladı.

İnternetta Ayda cir sata torğan urınnarnı oçratırğa mömkin. Tik BMO kileşüe nigezendä hiçber keşe, oyışma yäisä däwlätneñ iyärçenne bülgälärgä xaqı yuq. Bu qararnıñ niqadär ğamäldä bulaçağın Aydan kiläçäk xäbärlär bilgeli.

Çığanaq: TRT Xäbär 



Bäyläneşle xäbärlär