Törkiyäneň NATO säyäsäte

Könüzäk mäs'älälär 38/2022

1829762
Törkiyäneň NATO säyäsäte

Rusiyäneň Ukraina qatışuı kötelgäne kebek berençe yoğıntısın NATO östendä kürsätte. Salqın suğıştan soñğı kiñäyü säyäsäte cähätennän Sovetlar Berlege tarqalğannan soñ bäysezleklären qazanğan illärne üz qaramağına alğan NATO Ukraina suğışı belän bergä bu säyäsäten alıp baru öçen yaña adım yasadı. Ukrainağa qatışuın bu ilneñ NATOğa äğ’zalek barışın säbäp itep kürsätep legalläşterergä tırışqan Mäskäw xäzer inde Finlyandiyanıñ häm Şveśiyanıñ äğ’zalek möräcäğäte belän yaña qarşılıq kürsätü belän oçraştı. Läkin bu yulı NATOnıñ kiñäyüe êlekkegä qarağanda tağın da ähämiyätle buldı.

Monıñ ike töp säbäbe buluın äytä alabız. Berençese, Şveśiya häm Finlyandiya NATOğa äğ’za bulğan oçraqta Rusiyäneñ nindi reakśiya kürsätäçäge. Ägär Rusiyä här ike ilneñ NATOğa kerüen yanaw bulıp kürep, yaña xärbi adım yasarğa totınsa, ul çaqta suğış Ukraina belän çikle qalmayaçaq. Rusiyä reakśiyasız qalsa häm Şveśiya belän Finlyandiya problemasız räweştä NATOğa äğ’za itep qabul itelersä, ul çaqta Rusiyä NATO tarafından çın mäğ’näsendä üz çik buylarında çolğap alınğan bulaçaq.

Här ike wazğıyättä dä Rusiyä bu ike ilneñ NATOğa äğ’za buluı belän Baltıyq töbägenä tağın da kübräk xärbi köç küçerergä mäcbür bulaçaq.

İkençe möhim mäs’älä isä iñ köçle äğ’zalärennän berse bulğan Törkiyäneñ Şveśiya belän Finlyandiyanıñ äğ’zaleklärenä qarşı töşüe. Şuşı säyäsät, ber yaqtan, Ukraina suğışı belän yaña teläktäşlek barışına kergän ittifaqnıñ garmoniyasın bozu riskın yörtkän bulsa, ikençe yaqtan da, Törkiyä belän NATO arasında yaña problemanıñ kilep çığuına säbäp bula ala. Änkaranıñ ike ilneñ äğ’zalek barışına qarşı kilüeneñ isä şaqtıy xaqlı säbäpläre bar.

İñ êlek şunı äytergä kiräk: Törkiyä NATOnıñ yaña kiñäyü adımına uñay qarıy. Şuña kürä Finlyandiyanıñ kerüenä artıq qarşı töşmi. Fäqät bigräk tä Şveśiyanıñ “PKK” belän bulğan bäyläneşe Änkaranı bu il mäs’äläsendä tağın da saqçıl säyäsät alıp barırğa êtärä. Çönki Şveśiya “PKK”nıñ üz ilendä räxät xäräkät itüenä röxsät birä häm Süriyädäge “PYD”gä qoral belän bergä iq’tisadi yärdäm kürsätä.

Şveśiya “PKK”nıñ Awrupada iñ täêsirle bulğan illärdän berse bularaq alğı planğa çığa. “PKK”nıñ Şveśiyädäge êşçänlege arasında güya ictimağıy oyışma çaraları, qara aqça aqlaw (legalizaśiyäläw), rekruting häm Törkiyägä qarşı lobbi êşçänlege belän berrättän küp sanda qanunsız êş alıp baru bar.

Şveśiyanıñ Törkiyägä qarşı säyäsätläre “PKK” belän dä çikle tügel. Ber ük waqıtta Törkiyädä 15nçe iyül’ tüntäreleş omtılışınıñ artında torğan “FETÖ” äğ’zalären dä ilendä saqlıy.

Änkara Şveśiyanıñ şuşı totışı arqasında NATO äğ’zalege mäs’äläsendä saqçıl xäräkät itä häm Törkiyäneñ iminlek borçıluların iğ’tibarsız qaldırğan ilneñ äğ’zalegen xuplamayaçağın alğa sörä. Ukraina suğışı belän geopolitik ähämiyäte artqan Törkiyä, NATO êçendäge torışın qullanıp, bu mäs’älädä Şveśiyanıñ totışın üzgärtüen sorawdan da tabiğıy närsä yuq. Läkin Törkiyäneñ şuşı totışı NATO êçendä yaña ber yarıq barlıqqa kiteräçäkme yuqmı, monı waqıt kürsäter.

Murat Yäşiltaş

SETA säyäsät, iq’tisad häm cämğiyät tikşerenüläre waqıfınıň iminlek tikşerenüläre direktorı yazuçı dośent doktor



Bäyläneşle xäbärlär