Yaňa transport sisteması - giperlup

Dön'yada nilär bar 32

1807953
Yaňa transport sisteması - giperlup

Cir öste, hawa, diňgez häm timer yulınnan soň 5nçe transport sistemasın üsterü êşçänlekläre däwam itä. Cir östendä tawış tizlegenä yaqın tizlek belän säyäxät itüne täêmin itäçäk giperlup sisteması belän yaqınnan tanışıyq.

Berençe itep SpaceX häm Tesla Motor şirkätläre iyäse bulğan İlon Mask tarafınnan 2013nçe yılda tanıtılğan proyekt yaňa transport tören täqdim itä. Giperlup yägni vakuum poyezdları rel’sı bulmağan poyezdğa oxşağan. Bu texnologiya yärdämendä kük yözenä kütärelmiçä dä tawış tizlegenä yaqın tizlek belän säyäxät itü mömkin.

Bu räweşle säyäxät itü qalğan transport sistemalarınnan tağın da tiz bulaçaq. Mäsälän, Änkaradan İstanbulğa bulğan yaqınça 450 çaqrım yıraqlıqnı yartı sägät’tä uzıp bulaçaq. Ayıruça vakuum poyezdları aêroportlar kebek şähärdän çittä tügel, ä şähär üzägenä yaqın urınnarda tözeläçäge öçen transportnı tağın da ciňeläytäçäk, xätta yıraq cirlärgä oçqıçtan tizräk barıp citep bulaçaq.

Vakuum poyezdları nindi texnologiya yärdämendä baraçaq häm tizlege sägätenä niçä çaqrımğa citä alaçaq soň?

Sägätenä yaqınça 1200 çaqrım tizlek belän säyäxät itä alu öçen vakuum poyezdları qullanılaçaq maxsus tonnel’lar kiräk. Yulçılar utıraçaq kapsulanıň bu maxsus tonnel’ êçendä bik yuğarı tizlek belän bara aluı öçen aêrodinamik ışqılunı azaytu zarur.

Aêrodinamik ışqılu köçen kimetü öçen tonnel’dağı hawa basımın töşerergä kiräk. Şul räweşle bik yuğarı tizleklär belän ênergiya sarıf itüne kimetep, alğa baru öçen tonnel’ êçendäge hawa basımın mömkin bulğança töşerü zarur.

Vakuum poyezdı yärdämendä tiz yöreşle poyezddan 3 tapqır tizräk barıp bulğanı öçen İlon Mask vakuum poyezdında säyäxät itüne poyezdda çınğa aşuçı turbulentlık bulmağan oçqıç säfäre kebek kürä. Läkin sistemanıň berdänber uňaylığı tizlek tügel. Vakuum poyezdınıň êlektr yärdämendä baruı häm êkologik sistema buluı da planlana. Êlektr tonnel’ östenä urnaştırılaçaq qoyaş panel’läre yärdämendä citeştereläçäk. Şulay uq cıyılıp baraçaq artıq qoyaş ênergiyase batareyalarda depolanaçaq häm qoyaş panel’läre östenä citärle miqdarda qoyaş töşmägän waqıtlarda, mäsälän bolıtlı könnärdä yäisä tönge säfärlärdä qullanılaçaq. Şul räweşle yaňa sistema fosil’ ênergiya qullanunı häm tirä-yaq moxitnıň pıçranuın azaytaçaq.

Kapsula tonnel’ êçendä niçek xäräkät itäçäk soň?

Vakuum poyezdı kapsulalarında normal’ poyezdlar kebek tägärmäçlär yuq. Kapsulalar hawa basımı tübän bulğan tonnel’da hawa mendäre östendä bara ala. Şulay itep ışqıluğa bäyle ênergiya yuğaltuı bulmayaçaq. Yäisä Maglev poyezdlarında bulğanı kebek magnit levitaŝiyase texnologiyase yärdämendä kapsulalarnı rel’s östendä kütärep bulaçaq häm ber cirgä dä timiçä hawada xäräkät itä ala. Maglev texnologiyasendä kapsulalar häm rel’ska urnaştırılaçaq êlektromagnitlar kapsulalarnı hawada tota häm dä alğa êtä. Fäqat bu texnologiya öçen kiräkle materiallar qıybat bulğanğa Tesla Motor şirkäte bu ısulnı küzdä totmıy.

Vakuum poeyzdları tonnele buyınça qoyaş panel’lärennän ênergiya aluçı tizlätüçelär urnaştırıla. Alar här kapsulada bulaçaq rotorlarğa ênergiya biräçäk. Kapsula oçında êlektrlı kompressor bar. Ul kapsula aldında cıyılğan hawanı kapsulanıň qırıyları häm arqasında küçerä. Ayıruça Tesla Motor şirkäte oçqıçlarda bulğanı kebek kapsulalarğa da şassi quyılaçağın häm bu şassinıň ğomüm iminlek sisteması bula alaçağın belderä.

Vakuum poyezdları qullanılaçaq transport sistemaları öçen älegä standart bilgelänmäde. Törle şirkätlär giperlupnıň çınğa aşırıluı östendä êşli. Bolardan berse bulğan Virgin Hyperloop şirkäte berençe vakuum poyezdı säfären 2020nçe yılnıň 8nçe noyabrendä Nevada çülendä uňışlı räweştä başqardı. Läkin proyektnıň hamanda üsterelüe, kontrol’ itelüe häm sınap qaraluı zarur. İlon Mask häm törkeme dä uzğan yıllarda giperlupnıň üsterelüe öçen dön’yanıň här poçmağınnan studentlar qatnaşa alaçaq SpaceXHyperloopPod bäygesen başlattı. Bu bäygedä sistemanı üsterügä öleş kertä alaçaq şaqtıy yaňa fiker päyda buldı. Ayıruça Türkiyedä oyıştırılğan TEKNOFEST Aviaŝiya, ğaläm häm texnologiya festivale bäygelärenä bıyıl “Giperlup sistemasın üsterü” kategoriyase dä östälde.

Vakuum poyezdı sisteması ışanıçlı, êkonomiyale häm ul’tra tiz cämğıyät’ transportın maqsat itä. Şulay uq fosil’ yağulıq qullanunı azaytıp, klimat häm tirä-yaq moxitnı saqlawğa öleş kertep, däwam itterep bula torğan transport sistemasın täqdim itä. Ayıruça giperlup sisteması tormış räweşebezne dä üzgärtä ala. Mäsälän, keşelär êş häm belem alu öçen zur şähärlärgä küçenergä mäcbür qalmas, megapolislarnıň artıq üsüen dä tuqtatıp bulır.

Çığanaq – fän häm texnologiya jurnalı TÜBİTAK”



Bäyläneşle xäbärlär