Liviyädä saylawlar yaña suğış çığarırmı?

Könüzäk mäs'älälär - 12/2021

1735783
Liviyädä saylawlar yaña suğış çığarırmı?

Liviyada dekabr’dä bulası saylawlar yaqınlaşqan sayın il külämendä kiyerenkeleklär arta başladı. Saylawlar uzaçaqmı, prośess niçek baraçaq, tawış birü urınnarınıñ bilgelänüe häm kandidatlarnıñ açıqlanuı şikelle bik küp bilgesezlek bar. Liviyädä yaqlar tışqı basım häm legitimlıq arqasında saylaw teli, tik anıñ nindi şartlarda başqarılaçağı bilgele tügel.

Saylaw prośessında Xafter häm anı yaqlawçı däwlätlärneñ alğa çığuı kötelä ala. Xafternıñ, Amerika watandaşı buluına qaramastan, Liviyädä ilbaşı känäfiyenä omtıluı ğacäyep wäzğıyät’ tudırdı. Çönki ilneñ saylaw qanunnarı ikele watandaşlığı buluçılarnıñ däwlät başlığı itep quyuluın kirtäli. Şul säbäple Xafter yoğıntısı astındağı Tobrukta urnaşqan parlament, kvorum hä prośeduranı isäpkä almıyça, tawış birü qanunı çığarırğa mataştı. Kötelgänçä, xalıqnı wäkillek itüçe başqa organ – Tripolidağı Yuğarı däwlät şurası bu qanunnı tanımawın iğ’lan itte. Monnan tış, anıñ räise Xalid Äl Mişri üz çığışında saylawlarnıñ kiräklegen assızıqladı, tik texnik yaqtan anı ütkärüneñ mömkin bulmawın xäterlätte häm Xafter şikelle şäxeslärneñ ilbaşı wazıyfasına kilüen qabul itmäyäçäklären belderde. Çığışınnan soñ ul saylawlarğa boykot belderergä çaqırdı. Bu wäzğıyät’ Tripoli yağında saylawğa qarata boykot ixtimalınıñ torğan sayın üsüen kürsätä.

Şulay da Tripolidağılar arasında urtaq kandidat mäs’äläsendä kileşü bulmadı. Mondıy xäldä Kaddafinıñ ulı Säyfülislamnıñ ilbaşına üz namzäten belderüe yaña bäxäslärgä kiterde. Ul üzen Könçığış belän Könbatış arasında al’ternativ kandidat dip bilgeläde häm xalıqnı saylawda qatnaşırğa çaqırdı. Xafter, êşlägän cinayät’lärenä qaramıyça, ilbaşı känäfiyenä omtılğanda, Säyfülislamnıñ kandidatlığına cämäğat’çelekneñ niçek qarawı açıq. Qayber töbäklärdä küptän protestlar oyıştırıldı häm xalıq Kaddafinıñ ulınıñ saylanuınıñ qabul itelmäs buluın belderde.

Liviyädä saylawlar ütäçäkme, ütsä dä qanunlı sanalaçaqmı şikelle sorawlarğa äle haman cawap yuq. Tik şunısı açıq: saylaw ildä yaña prośessnıñ başlanuına säbäpçe bulıp qabat bäreleşlärne yalqınlandırırğa mömkin. Çönki Xafter üz kontrole astındağı cirleklärdä saylawçılarnıñ tawış birüen mıltıqlar belän küzätäçäk häm anda, hiçşiksez, ciñüçe bulırğa teliyäçäk. Bu töbäklärdä irekle saylawnı uylaw mömkin dä tügel. Başqa kandidatlar isä näticälärne qabul itmäyäçäk häm saylawdan soñ yaña kiyerenkelek başlanaçaq. Älege wäzıyät’ küpmeder däwam itüçe tınıçlıqnı bözarğa häm Liviyädä qabat xaos başlanuına säbäpçe bulırğa mömkin. Mondıy moxittä Franśiyäneñ Parij prośessı belän Liviyädäge waqıyğalarğa yoğıntı yasawı wäzıyät’ne tağın da kiyerenkeläşterä.

Şulay itep, Liviyädäge saylawlar problemalarnı çişmäyäçäk, tik ul ilneñ yazmışın bilgeliyäçäk.  

Avtor: Murat Yäşeltaş

SETA agentlığınıñ iminlek tikşerenüläre mödire, yazuçı, professor 



Bäyläneşle xäbärlär