YUNESKOnıñ Dön'ya mirası isemlegendä Törkiyä

Dönyada nilär bar 04/2021

1708763
YUNESKOnıñ Dön'ya mirası isemlegendä Törkiyä

“Dön’yada nilӓr bar” isemle tapşıru tezmӓbezneñ çirattağı çığarılışın tӓqdim itӓbez. Bügenge tapşıruıbızda YUNESKO Dön’ya mirası isemlegenӓ küz salırbız.

Anadolunın hӓr poçmağında meñnӓrçӓ yıllıq tabiğıy hӓm mӓdӓni miras urın ala. Qayberlӓre şul xӓtle qıymmӓtle ki, YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenӓ kertelde. İsemlektӓ Törkiyӓdӓn 19 mӓdӓni hӓm tabiğıy ӓsӓr urın ala.

Mӓdӓni yӓisӓ tabiğıy xalıqara ӓhӓmiyӓtkӓ iyӓ bulğan urınnarğa YUNESKO tarafınnan Dön’ya mirası statusı birelӓ. Şulay itep kilӓse buınnar öçen saqlanalar.

Bu status hӓr mӓdӓniyӓt ӓsӓrenӓ birelmi. Monıñ öçen bilgele şartlar kirӓk. Başta ӓlege ӓsӓr urın alğan ilneñ Bötendön’ya Mӓdӓni hӓm tabiğıy mirasnıñ saqlanuına qarağan kileşüne qabul itüe zarur. Annarı mörӓcӓğat’ itӓrgӓ bula. Xalıqara hӓykӓllӓr hӓm saqlağıçlar şurası belӓn Xalıqara Tabiğat’ne hӓm tabiğıy çığanaqları saqlaw berlege belgeçlӓre mörӓcӓğat’lӓrne qarap çığa. Bötendön’ya miras komitetınıñ da raslawı belӓn “Dön’ya mirası” statusın alıp bula.

2021dӓ YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenӓ terkӓlgӓn barlığı 1154 mӓdӓni hӓm tabiğıy ӓsӓr bar. Bolarnıñ 897e - mӓdӓni, 218e - tabiğıy, 39ı isӓ - qatnaş (mӓdӓni/tabiğıy) ӓsӓrdӓn tora.

Törkiyӓ - bersennӓn-berse qıymmӓtle 19 mӓdӓniyӓt ӓsӓre belӓn bu isemlekneñ möhim öleşe. Alarnıñ qayberlärenä küz salıp uzıyq.

1. İstanbul

1985tӓ YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenӓ 4 töbӓk bularaq kertelde. Bu töbӓklӓr tübӓndӓgelӓr: ippodrom, Ayasofiya, Aya İrini, keçkenӓ Ayasofiya cӓmiğı hӓm Topkapı sarayın üz êçenӓ aluçı “Soltanӓxmӓt arxeologik saqlağıçı”, Sölӓymaniyӓ cӓmiğı hӓm tirӓ-yağın üz êçenӓ aluçı “Sölӓymaniyӓ saqlağıçı”, Zeyrek cӓmiğı hӓm tirӓ-yağın üz êçenӓ aluçı “Zeyrek saqlağıçı” hӓm “İstanbul diwarları saqlağıçı”.

2. Divriği Ulu cӓmiğı hӓm xastaxanӓse

Sivasta urın aluçı hӓm arxitekturası ğına tügel, ӓ Anadolunıñ tradiśion taş êşe belӓn küzlӓrne qamaştıruçı Divriği Ulu cӓmiğı hӓm xastaxanӓse 1985nçe yılda Dön’ya mirası isemelegenӓ kerde. 1228-1229nçe yıllarda tözelgӓn qorılma 2 gömbӓzle törbӓse bulğan cӓmiğ hӓm yanındağı xastaxanӓdӓn tora.

3. Xattuşa (Boğazköy):

Çorumda urnaşqan Xattuşa borınğı şӓhӓre Xett İmperatorlığı başqalası bulğanı öçen möhim ütkӓngӓ iyӓ. 1986da YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenӓ kertelgӓn Xattuşada kübese patşa Tudxaliya IV çorına qarawçı ğıybadӓtxanalӓr, patşalıq yortları hӓm biyek diwarlar bar.

4.Nemrut tawı

Adıyamannıñ Kahta rayonında urnaşqan Nemrut tawında êllinistik çorınıñ şñ kürkӓm qaldıqlarınnan berse urın ala. Kommagen patşası Antiox I tӓňrelӓr hӓm atalarına rӓxmӓten belderü öçen tözetkӓn qaber hӓykӓllӓr hӓm tiñsez manzara belӓn iğtibarnı cӓlep itӓ. 8-10 metr biyeklegendӓge izvest’taştan yasalğan zur hӓykӓllӓr bügenge köngӓ qadӓr bik yaxşı saqlanğan. Nemrut tawı 1987nçe yılda YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenӓ kertelde.

5.Ksantos häm Letoon

1988dӓ YUNESKOnıñ Bötendön’ya mirası isemlegenӓ kergӓn Ksantos Fethiyeneñ Kınık awılı yanında urnaşqan. Bu töbӓk Borınğı çorda Likiyaneñ iñ zur idari üzӓklӓrennӓn berse bula. Ksantoska barı tik 4 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan Letoonda Apollon hӓm Artemis ğıybadӓtxanӓlӓre belӓn şaqtıy ӓsӓrlӓr bar. Antaliyada urnaşqan Letoon Ksantos belӓn bergӓ YUNESKO Dön’ya mirası isemlegendӓ urın alıp tora.



Bäyläneşle xäbärlär