Фaтыйx Кәриминeң Истaнбул сәяxәтe / Fatıyx Kärimineñ İstanbul säyäxäte

Төрeк сәяxәтчeләрe күзлeгeннән 33 / Törek säyäxätçeläre küzlegennän 33

1670713
Фaтыйx Кәриминeң Истaнбул сәяxәтe / Fatıyx Kärimineñ İstanbul säyäxäte

Törki dönyanıñ zıyalı şäxeslärennän, mäğ’rifätçe, näşir, yazuçı, jurnalist Fatıyx Kärimineñ Törkiyä däwläte belän bäyle yazılğan säyäxätnamälärenä qısqaça küzätü

  Bügenge yazmabıznı “Wikipedia” mäğ’lümatlarına, internet çeltäre xäbärlärenä nigezlänep äzerlädek.

  Fatiyx Kärimi üzeneñ “Awrupa säyäxätnamäse”ndä İstanbulnıñ Galata öleşendä bulğanlığın äytä. Avtor  şähärneñ bu öleşen Awrupağa tartım buluı belän ayırılıp toruı xaqında süz itä. Xätta anda keşelär kübräk törekçä tügel, bälki, franŝuzça söyläşälär di ul. Säyäxätnamädä kürengänçä, Fatiyx Kärimineñ tuqtalğan otel’neñ êçe dä Awrupa stilendä bula. Galatada binalar, xätta keşelärneñ ber-bersenä mönäsäbäte dä  Awrupadağıça buluı küzgä taşlana, dip yaza Kärimi.

   Fatiyx Kärimi säyäxätnamädä İstanbuldağı mäktäplär belän dä qızıqsına. İñ tanılğan mäktäplärdän “Mäktäbi Soltani” häm “Mäktäbi Mölkiyä” belän yaqınnanraq tanışu öçen alarğa barıp mäktäplärneñ üzençälekläre turında beleşä. Ayıruça äsärendä bu belem uçaqlarında nindi fännär häm niçä yıl uqıtıluın centekläp yaza. Qısqaça ğına İstanbuldağı başqa mäktäplär turında yazunı da avtor kiräk dip taba. Säyäxätnamädä mäsälän, ir-at uqıtuçılar äzerläwçe häm xatın-qız uqıtuçılar äzerläwçe mäktäplärneñ programmalarına iğ’tibarın yünältä.

   Avtor üzeneñ säyäxätnamä äsärendä İstanbulda yañaça uqıta torğan mäktäplär belän berrättän iskeçä uqıtuçı mäktäplär dä barlığı turında yaza.

  Säyäxätnamädä İstanbulnıñ matbuğatına kilgändä, ğosmanlılarnıñ matbuğatın avtor bik maqtıy häm Törkiyäneñ dönyağa bilgele bulğan zatları, yazuçı häm ädipläre, tarixçıları häm arxeologları, doktor häm psixologların telgä ala. Läkin ul waqıtlarda Törkiyädä ŝenzura köçle bulu näticäsendä, irekle gazet-jurnallarnıñ bulmawı, barı tik säyäsi gazetlarnıñ ğına buluı, alarnıñ xalıq arasında küp taralmawına avtornıñ êçe poşa. İstanbulda törekçädän qala başqa tellärdä dä näşir itelüçe gazetlar barlığı da avtorğa mäğ’lüm.

  Säyäxätnamäsendä Fatiyx Kärimi töreklärneñ çäy êçü yolalarına da iğ’tibar itä. Töreklärneñ comğa häm bäyräm könnärendä açıq hawağa çığıp, ayaqların bökläp säğat’lär buyı çäy êçüläre turında añlata. ”Awrupa säyäxätnamäse”ndä avtor töreklärneñ rizıqların bik maqtıy, tuqlıqlı, tämle, faydalı häm oçsız buluı belän ayırılıp toruın äytä.

   Fatiyx Kärimi “Awrupa säyäxätnamäse”ndä İstanbul şähäre häm dä mäşhür törek yazuçısı, möxärrir Äxmät Midxäd yanına baruı turında da yaza. Äxmät Midxät belän Fätiyx Kärimi êlektän ük icadi bäyläneştä torğannar. Ölkän yäş’täge kürenekle törek yazuçısı belän yäş’ tatar yegete arasında ata belän ul arasındağı kebek yaqın mönäsäbätlär urnaşqan bula. Fatiyx Kärimi 1892nçe yılda İstanbulğa kilgäç, Äxmät Midxät anı “Mölkiyä” mäktäbenä uqırğa urnaştıra. Fatiyx Kärimineñ Äxmät Midxätne olılap xörmät itüe  “Awrupa säyäxätnamäse”ndä dä açıq kürenä.

   Kärimi üzeneñ “Awrupa säyäxätnamäse”ndä İstanbul şähären törle yaqtan açarğa tırışa. Äsär säyäxätnamä janrında bulğanğa kürä, avtor şähärneñ barlıq üzençäleklären üze kürgännärennän çığıp sürätli. İstanbulnıñ arxitektur häykälläre turında söylägändä, anıñ mäçetlären, manaraların ayırıp kürsätä. Bilgele bulğança, bigräk tä Aya-Sofiya mäçeten centekläp taswirlıy. Şulay uq avtor säyäxätnamäsendä İstanbuldağı tarixçılar, yazuçılar, doktorlarnıñ êşçänlegenä soqlana häm alarnıñ isemnären ayırıp atap ütä: tarixçı Cäwdät paşa, şağıyr’lär Kämal bäk häm Näci Äkräm bäk, ädiplär Äxmäd Midxät häm Äbü-Zıya Täwfıyq’ bäk, doktor Cämil bäk häm başqalar turında süz bara.

Bilgele bulğança, töreklärneñ milli rizıqların da urınsız qaldırmıy, alarnıñ çäy êçü yolaları turında söyli. Mondıy täfsille taswirlawları aşa uquçısına şähär turında bik küp mäğ’lümat birä häm Törkiyä turında yaxşı küzallaw tudıra. Qısqası, säyäxätnamädä İstanbul obrazı bik açıq, matur häm tösle buyawlar belän sürätlänä.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1) Tatar zıyalıları:tarixi portretlar.Uqıtuçılar häm yuğarı sıynıf uquçıları öçen mäqalälär cıyıntığı.Tözüçese Möxämmätşin R.,Rusçadan Qamalov Ä. Tärcemäse.-Qazan:Mäğarif,2003.-B.136

2) Znamenitıyı stoliŝı i mira(Spravoçnik).-Rostov-na –Donu:izdatel’stvo “Feniks”,2001.-C.410

3)Xarrasova R.F.,Ädäbi bäyläneşlär yaqtılığında.Xarrasova R.-Qazan:”RPF “Gart” näşriäte,2002.-B.

4) Kärimif.,”Aurupa säyäxätnamäse.”F.Kärimi.Morza qızı Fatıyma.-Qazan:Tatarstan Kitap näşriyäte,1996.-B.293.

5)Xisametdinova A.İ.,”Tatar  prozasında İstanbul obrazı”.Çığarılış kvalifikaŝiyä êşe.Fänni xezmätneñ citäkçese:professor-ğalimä Ramilya Yarullina-Yıldırım.

 

 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär