Илбәр Ортайлы сәяхәтнамәсе / İlbär Ortaylı säyäxätnamäse

Төрeк сәяxәтчeләрe күзлeгeннән 29 / Törek säyäxätçeläre küzlegennän 29

1650455
Илбәр Ортайлы сәяхәтнамәсе / İlbär Ortaylı säyäxätnamäse

  Bügenge yazmabıznı ’’Wikipedia’’ mäğ’lümatlarına, internet çeltäre xäbärlärenä nigezlänep äzerlädek.

  Säyäxät  - keşeneñ kiçereşlären, ruxi dönyasın bayıta, fiker ofıqların kiñäytä, anı ör-yaña serle kiñleklärgä alıp çığa. Yarım ğasırlıq tarixi xäzinäläre, êzlänüläre, säyäxätläre, xezmätläre, kitapları belän ähämiyätle urın alıp torğan tanılğan tarixçı-yazuçı İlbär Ortaylınıñ fiker tiränlege, üzençälekle icatı belän dönyaküläm tarix ölkäsendä qabatlanmas ayırım ber urın alıp toruı mäğ’lüm.

  İlbär Ortaylı üzeneñ äsärlärendä fikereneñ ütemlelege, xäl-küreneşläreneñ qızıqlı itep taswirlıy belüe belän uquçıların cälep itä. Anıñ bersennän-berse tirän fikerle tarixi häm dä säyäxäti äsärlären “yal itü öçen uqıym” disäñ, ul äsärlär sine tabışmaq kebek êzländerä, säyäxät itterä, waqıyğalar êçenä böterep alıp kerep kitä häm äsärneñ soñğı biten yabıp quyğançığa qadär şuşı qızıqsınu kimemi, ä kiresençä arta ğına bara.

   Dön’ya säyäxätçelärneñ telendä häm küzätülärendä üsä, kiñäyä häm tiränäyä bara. Säyäxätnamälär bezne zamannıñ tiränleklärenä, tarix qatlamına alıp kerep kitä. Monnan çığıp, tarixçı-ğalim İlbär Ortaylınıñ säyäxäti xezmätlärenä küz salsaq, biredä xalıqnıñ yäşäyeşe, ruxi xaläte, şähärdäge tarixi urınnar, säyäxätçeneñ säyäxätlärdän alğan kiçereşläre urın alıp tora. Äye, professor İlbär Ortaylı - ber oluğ tarixçı häm dä ber yazuçı da, küp yıllar däwamında uquçılarına belem birüçe uqıtuçı-ğalim, ostaz da, şul uq waqıtta ber säyäxätçe bularaq ta bilgele. Anıñ “İlbär Ortaylınıñ säyäxätnamäse”, ”İske dönya säyäxät kitabı”,”İstanbuldan säxifälär” häm başqa säyäxäti äsärläre üzeneñ säyäxät itep kürgän urınnarı belän bäyle. Üzeneñ säyäxäti äsärläre belän dä bezlärne dönyanıñ törle poçmaqlarında gizdergän, tanıştırğan, êzlänüläre häm küzätüläre belän qızıqsındırğan tarixçı-ğalim İlbär Ortaylınıñ äsärlären uqığanda dönyaküläm xalıqlarınıñ mädäniyäte häm ğoref-ğadätläre belän tanışu mömkinlege tua. Äytik, ”İlbär Ortaylı säyäxätnamäse” isemle kitabında avtor Urta Könçığıştan Yıraq Könçığışqa, Qavqazdan Balkanğa, Baltıyq buylarına häm şulay uq Urta häm Könçığış Awrupağa, Kön’yaq Aziyä geografiyäsenä kergän ölkälärneñ tarixı, mädäniyäte, iq’tisadı turında möhim mäğ’lümatlar birä. Bilgele bulğança, ul bu äsären Urta Könçığış geografiyäse belän başlap cibärä. Bu bülektä ğaräp illärennän Süriyä belän bäyle urınnar zur urın alıp tora. Bolardan tış kitabında muzey kebek tarixi urınnarğa da ähämiyätle urın birelgän. Ä kitapnıñ soñğı öleşen säyäxät itkän urınnarda töşerelgän räsemnär täşkil itä.

   Balaçağınnan gizärgä xäwäsle bulğan, ”ber qulında çemodanı, ikençesendä yul kartası” belän säyäxät itüçe törek tarixçısı, professor İlbär Ortaylı säyäxätlärennän çemodanın tutırıp kitaplar alıp qayta. Monnan çığıp şunı assızıqlarğa bula dimäk: ”Qulında kitap bulğannıñ başında ğıylem bulır.” Menä şunıñ öçen dä oluğ ğalim moña basım yasap: ’’Balalarnıñ balaçaq, üsmer çorları qızıqsınuçanlıq häm dä ışanuçanlıq belän bäyle. Yäş’lärgä bu çorda bezneñ iğ’tibarıbız ayıruça zur bulırğa tiyeş. Üsep kilüçe yäş buınnıñ ikçez-çiksez belem kiñleklärendä yözülären, maturlıqnı kürä belülären, kitap belän häm dä tarix belän dus buluların telim. Ä tarixqa häm kitapqa mäxäbbät uyatu – bezneñ burıçıbızdır! Bez kiläçäkne - sälamät, aqıllı, uqımışlı buın bularaq küräbez!”, - di İlbär Ortaylı.

  Säyäxätnamä kitaplarına yañadan küz salsaq, tarixçı-ğalim İlbär Ortaylı üzeneñ “İstanbuldan säxifälär” isemle äsärendä iñ yaratqan şähärlärennän bulğan İstanbulnıñ uramnarında adım-adım gizep, şähärne niçek säyäxät itärgä kiräklege turında añlata. Fäqıyr’ mäxällälärdän böyek tarixi taş şähär diwarlarına, kitapxanälärdän küñel açu urınnarına, borınğı tarixi urınnardan istälekle urınnarı belän cälep itärlek İstanbul säyäxäten täq’dim itä ul. Bu säyäxäti äsärdä bazarlar, saraylar, yortlar häm başqa qorılmalar turında yazılğan yullar mäğ’nä östenä mäğ’nä östäp tora. ”Tele, tarixı, geografik üzençälekläre belän dä, inanuları, ğoref-ğadätläre, aş-suları häm dä ictimağıy tormışı belän dä tiñdäşe bulmağan, maturlığına qarap-qarap ta tuymaslıq ber şähär ul - İstanbul!,” - dip yaza İlbär Ortaylı “İstanbuldan säxifälär” digän kitabında.

   Tarix fäneneñ böten neçkäleklären añlağan, toyğan İlbär Ortaylınıñ êşläw sälätenä, egärenä soqlanıp tuymaslıq. Üzeneñ säyäxäti kitaplarınnan da kürengänçä, dönya maturlığına mökibbän kitep, näzaqätle itep yaza belüe belän uquçıların cälep itkän oluğ tarixçı İlbär Ortaylığa barı tik nıqlı sälamätlek, betmäs-tekänmäs ênergiyä, nıqlı icadi köç-küät, xäyerle ozın ğomer teläp qalabız!

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1) tr.m.wikipedia.org

İlber Ortaylı-Vikipedi.

2) m.kitapyurdu.com>produstdetail

“İlber Ortaylı Seyahatnamesi”-Prof.Dr.İlber Ortaylı.

3) m.kitapyurdu.com>produstdetail

“Eski Dünya Seyahatnamesi”-Prof.Dr.İlber Ortaylı/kitapyurdu.com

4) m.kitapyurdu.com>productdetail

“İstanbul’dan Sayfalar”-Prof.Dr.İlber Ortaylı/kitapyurdu.com

 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär