Yaña Yaqın Könçığış

Könüzäk mäs'älälär - 72/2021

1639078
Yaña Yaqın Könçığış

Säyäsi,iq’tisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň  tışqı sӓyӓsӓt tikşerenüçese  Can Acunnıň Yaqın Könçığış xaqında  aňlatmasın tӓq’dim itӓbez.

AQŞtağı xakimiyӓt üzgӓreşe Yaqın Könçığışqa citdi yoğıntı yasadı. Bigrӓk tӓ Trampnıň absolyut yӓrdӓmen yuğaltqan tӓxet varisları sӓyӓsi poziśiyӓlӓren yaňadan küzdӓn kiçerergӓ omtıla. AQŞ İran atom-töş söylӓşülӓren yaňadan başlap cibӓrgӓndӓ İzrail’neň kisken reakśiyӓse hӓm provokaśiyӓlӓrenӓ duçar bula. Törkiyӓ isӓ bu yaňa tigezlӓmӓdӓ üz mӓnfӓğӓt’lӓren arttırırğa tırışa.

Yaqın Könçığış - dönyadağı iň dinamik töbӓklӓrneň berse. Bu regionda totrıqlılıqtan bigrӓk xaos turında kübrӓk söylӓşelӓ. Qızğanıç, Yaqın Könçığış bӓreleşlӓr ,awır körӓşlӓr tӓêsirendӓ formalaşqan töbӓk. Ayıruça tışqı qatışular barlıqqa kitergӓn kontrol’le xaos turında süz bara. Törkyӓ Yaqın Könçığış dӓwlӓte bulmasa da biredӓge tӓrӓqqiyӓt’lӓr ӓlbӓttӓ aňa da yoğıntı yasıy. Bu bӓylӓneştӓ regional’ sӓyӓsӓttӓ ayıruça AQŞta xakimiyӓt üzgӓrgӓnnӓn soň citdi dinamizm hӓm yaňadan qaraw, qabat küzdӓn kiçerü küzӓtelӓ. Lӓkin uňay tӓêsire dӓ bar dip ӓytergӓ bula. Ber yaqtan Bayden Amerikasınıň İran belӓn atom-töş söylӓşülӓren başlap cibӓrüe hӓm İranğa basımnı kimetüe, ikençe yaqtan Tramptan ayırmalı bularaq Soğud Ğarӓbstanı hӓm Berlӓşkӓn Ğarӓp Ӓmirleklӓre tӓxet varislarına  kürsӓtelgӓn yӓrdӓm hӓm yaqlawnı kimetüe töbӓktӓge balanslarnı  qaqşattı.

İzrail hӓm Farsı qultığı illӓre citdi borçıla. Lӓkin alar xӓzerge waqıyğalarğa törleçӓ cawap birergӓ tırışalar kebek. İzrail AQŞ – İran yomşaruın totqarlarğa, aňa qomaçawlarğa teli. Ul İrannı turıdan - turı üz cirlӓrendӓ hӓm Süriyӓ kebek illӓrdӓge barlığı belӓn maqsat itep ala. Farsı qultığında hӓm Qızıl diňgezdӓ dӓ ike il ber-berseneň köymӓlӓrenӓ höcüm itӓ. Lӓkin İran xӓzergӓ qadӓr İzrailneň töp maqsatı bulğan êskalaśiyadan saqlanunı östen kürde.

Farsı qultığı illӓre AQŞnıň Tramp çorındağı yaqlawına tayana almawların kürdelӓr hӓm yaňa êzlӓnülӓrgӓ kereştelӓr. Başta Katar blokadasınnan kiregӓ adım yasadılar hӓm bu il belӓn normal’lӓşü barışın başlatıp cibӓrdelӓr. Törkiyӓgӓ qarata totışlarında da citdi yomşaru küzӓtelde. Ul ӓle konkret sӓyӓsӓtkӓ ӓwerelmӓsӓ dӓ işarӓtlӓr bik açıq.

Törkiyӓneň töbӓktӓge iň möhim illӓrneň berse bularaq bu üzgӓreşlӓrgӓ hӓm yaňadan qaraw, küzdӓn kiçerü êşlӓrenӓ bitaraf qalmawın kürӓbez. Tramp çorında Törkiyӓgӓ qarşı front buldırğan illӓr belӓn mönӓsӓbӓtlӓrne cayğa salu öçen törle ike yaqlı kereşülӓr başqarıla.

Törkiyӓ ilbaşı  Rӓcӓp Tayyip Ӓrdoğan Soğud Ğarӓbstanı patşası Sӓlman bin Abdülaziz belӓn telefon aşa söylӓşülӓr ütkӓrӓ , Misır belӓn dӓ êlemtӓlӓr dӓwam itӓ. Törkiyӓ wӓkillege Qahirӓdӓ möhim söylӓşülӓr ütkӓrde, ike il dӓ  ike yaqlı yuğaltudan urtaq mӓnfӓğӓt’lӓrgӓ ,urtaq qızıqsınularğa yünӓlgӓn kebek kürenӓ. Liviyӓdӓge sӓyӓsi çişeleş barışı da mönӓsӓbӓtlӓrgӓ uňay yoğıntı yasadı.

Bu tӓrӓqqiyӓt’lӓr   bӓylӓneşendӓ Yaqın Könçığış illӓreneň sӓyӓsi  poziśiyӓlӓrenӓ tӓêsir itӓçӓk yaňa barışta buluıbız kön kebek açıq. Barlıq illӓr tege yӓki bu yaqtan üz torışın küzdӓn küçerӓçӓk kebek kürenӓ. Yaqın kilӓçӓktӓ konfliktlar, bӓreleşlӓr berniqadӓr waqıtqa tuqtalırğa mömkin. Lӓkin İzrail hӓm İrannıň adımnarı bu kontekstta möhim bulaçaq. İke il arasındağı ixtimal qaynar bӓreleş böten töbӓkkӓ yoğıntı yasayaçaq. Törkiyӓ cӓhӓtennӓn Ğıyraq hӓm Süriyӓdӓ terrorğa qarşı körӓş qısalarında xӓrӓkӓtlӓrneň dӓwam itӓçӓgen ӓytӓ alabız.

 

 

 

 



Bäyläneşle xäbärlär