Törkiyä belän Misır yaqınaya

Könüzäk mäs'älälär - 71/2021

1635302
Törkiyä belän Misır yaqınaya

Soñğı çorda Yaqın Könçığışta bik küp däwlät üzara problemaları bulğan häm köçle köndäşlek itkän illär belän araların tözätü öçen tırışa başladı. 

Mönäsäbätlärne tözätü prośessı başta Tramp çorında İzrail häm qayber ğaräp däwlätläre arasında başlandı. AQŞta, Bayden xakimiyätkä kilgännän soñ, duslaşu Yaqın Könçığışta bik küp ilne ber ük waqıtta üz yoğıntısına aldı. Uzğan atnada Soğud Ğaräbstanı belän İran arasında bulğan cılı söyläşü regionnıñ ike ähämiyätle köndäşeneñ dä yomşara aluı xaqında uylarğa êtärde. Törkiyä isä bu waqıtta iñ yış kön üzägenä çıqqan däwlätlärneñ berse buldı. Anıñ İzrail, Misır häm Soğud Ğaräbstanı belän yaqınayu, möğayen, Yaqın Könçığışta yaña çornıñ başlanuına säbäpçe bulır.  İñ sonğısı, Törkiyä belän Misır arasında mönäsäbätlärne tözätü öçen yaña adım yasalu buldı. Küzläw citäkçeläre häm tışqı êşlär ministrlarınıñ söyläşülärennän soñ Änkaradan delegaśiyä Kahirägä kitte.

Törkiyäneñ Misır belän aralarnı tözätü prośessı başqa ber regional’ öslekkä utıra. AQŞnıñ Soğud Ğaräbstanın Yämändä yalğız qaldıruı häm İran belän atom-töş kileşüenä torğan sayın yaqınayuı Yaqın Könçığışta köç tigezlegendä yaña xäräkätlär kiterep çığardı. Aq Yortnıñ Yaqın Könçığış wäkile MakGerknıñ Soğud Ğaräbstanı, Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre, Misır häm Yordaniyägä barıp berlektäşläreneñ İran belän atom-töş kileşüenä kire qaytu öçen borçıluların taratırğa teläwe mediada çağıldı. AQŞnıñ Yaqın Könçığışta berençe maqsatı – İran atom-töş programmasın kontrol’ itü häm Tährannı qabat östäl artına utırtu. Şulay uq, Rusiyä häm Qıtay şikelle dön’yaküläm köçlärneñ Yaqın Könçığış belän qızıqsınuı AQŞ öçen yaña köndäşlek tudıra. Mondıy wäzğıyät’tä barlıq regional’ qatnaşuçılar üz aralarındağı problemalarnı xäl itärgä tırışa. Törkiyä belän Misırnıñ yaqınayu da bu prośessnıñ ber öleşe.  

Könçığış Urta diñgez yoğıntı mäydannarın büleşü häm Liviya dos’yeläre - Änkara-Kahirä yaqınayuınıñ artındağı iñ raśional’ säbäplärdän berse. Liviyädä säyäsi küçeş prośessı başlanğannan soñ Misır häm Törkiyä öçen bu urtaq êşkä äwerelä ala. İke däwlät tä Liviyä mäs’äläsendä bergä xäräkät itüneñ strategik ähämiyätkä iyä buluın belä. Könçığış Urta diñgezdäge ênergetika çığanaqları belän bäyle köndäşlekneñ isä ike yaq öçen dä bik faydası bulmawı açıqlandı. Misır Greśiyä belän imzalanğan kileşüneñ üz mänfäğat’lärenä cawap birmäwennän dä xäbärdar. Şuna kürä Könçığış Urta diñgezdäge ênergetika mäs’äläsendä Törkiyä belän xezmättäşlek itü anıñ öçen otışlıraq. Bu ike tema aralarnıñ cılınuyı prośessında iñ uñay atmosferanı tudıra.

Törkiyä belän Misır arasındağı awır mäs’älä – “Möselman qardäşlär” teması isä xäzergä ber qırıyğa quyılğan xäldä.  Tağın da ähämiyätle regional’ geosäyäsi başçalar ike il arasındağı yaqınayunı älegä alğa cibäräçäk.

Misır-Törkiyä arasındağı mönäsäbätlärneñ cayğa salınuı iñ başta Liviyä mäs’äläse bularaq regiondağı kiyerenkelekne kimetü köçenä iyä. Ägär bu yaxşı qullanılsa, töbäktä cıyılğan stressnı azaytu mömkinlege bar.

Murat Yäşiltaş

SETA agentlığınıñ iminlek tikşerenüläre bülege mödire, yazuçı, professor 



Bäyläneşle xäbärlär