Илбәр Ортайлы һәм сәяхәтләре / İlbär Ortaylı häm säyäxätläre

Төрeк сәяxәтчeләрe күзлeгeннән 26 / Törek säyäxätçeläre küzlegennän 26

1634489
Илбәр Ортайлы һәм сәяхәтләре / İlbär Ortaylı häm säyäxätläre

Kürenekle törek ğalime İlbär Ortaylı häm anıñ säyäxätläre turında qısqaça küzätü

  Bügenge yazmabıznı ”Wikipedia” mäğ’lümatlärenä, internet çeltäre xezmätlärenä nigezlänep äzerlädek.

  Säyäxät itü, yul gizü, dönya kürü, yaña moxit wä istälekle urınnar, milli xäzinälär häm dä şulay uq yaña keşelär belän tanışıp oçraşu wä aralaşu, törle ğoref-ğadätlär häm dä törle mädäniyätlär belän tanışu. Anıñ östenä, sez äle “tarixçı”da bulsağız, üzegezneñ kürep belgännäregezne uquçılarığız belän urtaqlaşırğa da teläsägez. Äye, näq’ tä şulay. Törek ğalime İlbär Ortaylı üzeneñ xäzinäläre, säyäxät  kitapları aşa Urta Aziyädän Awrupağa, Qavqazdan Urta Könçığışqa qadär gizep tanılğan “säyäxätçe” bularaq ta bilgele.

  Äytergä kiräk, bügenge yazmabızda kiñqırlı oluğ şäxes, törek ğalime, tarixçı, yazuçı, säyäxätçe, akademik, professor İlbär Kemal ulı Ortaylınıñ säyäxätläre, säfärläre belän bäyle onıtılmas xatirälär êzennän bara başlıybız.

  Törek tarixı küpsanlı yoldızlardan torğan çiksez ğalämne xäterlätä kebek. Şuşı yoldızlar arasında üzeneñ üzençälekle yaqtılığı belän balqıp toruçı ber yoldız bar. Ul da bulsa - İlbär Ortaylı. Qabatlanmas ênergiyäse, beleme, säläte, täcribäse häm dä üzeneñ zıyalılığı belän ayırılıp toruçı İlbär Ortaylı, çınlap ta, kiñ qırlı häm kiñ qolaçlı tarixçı-ğalim, kürenekle yazuçı, säyäxätçe buluı belän dä tañ qaldıra. Ul üzeneñ neçkä zäwıqlı töşençäläre häm dä bay tarixlı icatı, şulay uq tarixi uñış-qazanışları belän dä dan tota. Anıñ êşlägän êşläre häm qılğan xezmätläre dä bixisap.

  İlbär Kemal ulı Ortaylı 1947nçe yılnıñ 21nçe mayında Awstriyanıñ Bregenŝ şähärendä qırım tatarları ğailäsendä dönyağa kilä. Änise Şäfıyqa xanım, ätise Kemal Ortaylı bula. Ğailä 1949nçı yılda ulları İlbärgä ike yäş’ bulğanda, Törkiyäneñ İstanbul şähärenä küçenä. Başlanğıç häm urta mäktäpneñ berençe sıynıfın İstanbul şähärendä tämamlağan İlbär Ortaylı uquın Änkara şähärendäge mäktäplärneñ bersendä däwam itterä. Tarixçı-ğalim İlbär Ortaylı ozaq yıllar buyı belem dönyasına üzeneñ çiksez öleşen kertkän, rus tele häm ädäbiyatı uqıtuçısı bulıp êşlägän änise - Şäfiyqa Ortaylıdan rus telen, rus ädäbiyatın, rus tarixın öyränä. Änkara universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetın häm şul uq universitetnıñ tel, tarix, geografiya fakul’tetınıñ tarix bülegen tämamlıy. Awstriyädäge Vena universitetınıñ slavyan häm orientalizm bülegendä belem ala. Amerika Quşma Ştatlarındağı Çikago universitetında törek ğalime, professor Xälil İnalcıq belän bergä magistratura tämamlıy. ”Üzgärtep qorulardan soñ cirle idarälär” isemle doktoranturasın yaqlıy. ”Ğosmanlı imperatorlığında nemeŝlarnıñ (almannarnıñ) yoğıntısı” isemle xezmäte belän doŝent isemen ala. Ä soñraq, 1989nçı yılda professor däräcäsenä ireşä.

  İlbär Ortaylı, barısınnan da bigräk – kiñ qaraşlı, ğıyl’mi qodrätle, batır yöräkle ğalim bularaq zur ixtiram häm xörmätkä layıqlı şäxes. Ul çın mäğ’näsendä tarix ölkäsendä, keşelek cämğıyätendä zur belgeç. Anıñ bay tarixi mirası, xezmätläre tarix ölkäsendä iñ yaxşı belüçe tınğısız êzlänüçe bularaq tarix xäzinäsenä kertkän çiksez öleşen kürsätä. İlbär Ortaylı uqığan, uqıtqan, yazğan, ciñ sızğanıp xalqına xezmät itkän şäxes.

  Kiñ diapozonlı tarixçı-ğalim İlbär Ortaylı Vena, Berlin, Parij, Prinston, Mäskäw, Rim, Myunxen, Strasburg, Yaxya, Sofiya, Kil, Kêmbridj, Oksford, Tunis universitetlarında lekŝiyälär uqıy, törle seminarlarda häm konferenŝiyälärdä qatnaşa. Ğosmanlı tarixınıñ 16nçı häm 19nçı ğasır däwerläre häm dä Rusiyä tarixı turındağı mäqälälären Törkiyädäge häm çit illärdäge fänni jurnallarda bastıra. 1982-2002nçe yıllar arasında İlbär Ortaylı säyäsi belemnär fakul’tetınııñ tarix bülegendä mödir wazıyfasın başqara. 2002nçe yılda Galatasaray universitetına küçep, möğallimlek xezmäten däwam itterä. 2004nçe yılda Änkaradağı Bilkent universitetında belem birä başlıy. 2005nçe-2012nçe yıllar arasında İstanbuldağı Topkapı sarayı muzeyınıñ mödire bularaq xezmät başqara.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1) tr.m.wikipedia.org>wiki>İlber_Or…

İlber Ortaylı-Vikipedi.

2) www.haberler.com>İlber Ortaylı

İlber Ortaylı kimdir? Hayatı ve Kitapları-Kibega

3) www.biyografya.com>biyografi

İlber Ortaylı-Biyografya.

4) www.idefix.com>ilber-ortaylı

İlber Ortaylı Eserleri/idefix

5) www.ntv.com.tr>galeri>seyahat

İlber Ortaylı’nın bir şehri gezme üzerine verdiği 7 tavsiye/NTV

 
 


Bäyläneşle xäbärlär