2020nçe yıl belän sawbullaşqan çaqta

Könüzäk mäs'älälär 53

1555710
2020nçe yıl belän sawbullaşqan çaqta

2020nçe yıl global’ mäğ’nädä böten dönya öçen bik awır uzdı, dip äytsäk yalğış bulmas. Bigräk tä Qıtaynıñ Wuhan qalasında täwge tapqır kürengän “Kovid” kizüeneñ böten dönyağa cäyelüe belän bergä iq’tisadi, säyäsi häm ictimağıy cähättän yoğıntı yasaldı. Zur bäyälär tülände. Törkiyä dä bu wazğiyättän çittä qalmadı, älbättä. Şulay uq dönyanıñ şaqtıy töbägendä bäreleşlär däwam itkän bulsa, totrıqsızlıqlar, tabiğıy afätlär dä üzen kürsätte. Xäzer “Kovid”qa qarşı qamilläşterelgän vaksınalar belän bergä 2021nçe yıl ompitimistik räweştä başlana, lakin kiläçäk şulay da bilgesez.   

2020nçe yıl başında Qıtaynıñ Wuhan qalasında berence tapqır kürengän “Kovid 19” isemle virus adım adım böten illärgä cäyelä başladı. Monnan aldağı korona törendäge viruslardan ayırmalı bularaq tağın da tizräk keşelärgä yoqqan bu virüs adım adım pandemiyağa äylände häm böten dönyanı üz yoğıntısı astına aldı. Xastalıq taralğan sayın häm keşelär ülergä däwam itkän sayın yäşäw räweşebezgä turıdan-turı täêsir itkän çaralarnıñ kürelüe dä qotılğısız buldı. Bitlek häm distansiya qağidäse ütälde, karantin çaralarınıñ da kürelüe mäcbüriyäte tudı. Älbättä, illärneñ bigräk tä sälamätlek saqlaw sistemaları da bu çorda sınap qaraldı. Bu cähättän dönyada yaxşı imtixan birgän siräk illärdän berse dä Törkiyä buldı. Soñğı yıllarda sälamätlek saqlaw sistemalarına salınğan investisiyälär häm tözelgän yaña şähär xastaxanäläre, şulay uq çirle mömkinleklär belän qamilläşterelgän sulış alu cihazı caylanmaları Törkiyäneñ çağıştırmaça bu barıştan tağın da äzräk yuğaltular belan uzuına mömkinlek birde. Fäqät, älbättä, global pandemiyanıñ yoğıntıların dönyanıñ törle poçmaqlarında bulğanı kebek bigräk tä iq’tisad ölkäsendä Törkiyä dä xis itte.

Pandemiyanıñ säyäsi, iq’tisadi häm ictimağıy yoğıntısı iñ küp kürengän illärneñ başında isä AQŞ tordı. Barışnıñ naçar idarä itelüeneñ yoğıntısı belan dä millionnarça keşe virüs yoqtırğan bulsa, 300 meñnän kübräk keşeneñ ğomere özelde. Distälärçä million keşe êşsez qaldı häm AQŞtağı İlbaşı yarışına turıdan-turı täêsir itep Trampnıñ Baydenğa ottıruına säbäp buldı.

Monnan tış İtaliya, İspaniya, Fransiya häm Angliya kebek könbatış illärendä dä barış bik yaxşı citäklänmäde häm bu illär dönyanıñ başqa öleşennän tağın da awır üzqimmätlär belän oçraştı. Bigräk tä Yıraq Aziya illäreneñ isä çağıştırmaça tağın da yaxşıraq imtixan birüen äytergä bula. Qıtay virusnıñ watanı buluına qaramastan tiz genä üzen cayğa salğan bulsa, Koreya häm V’etnam kebek illär dä çağıştırmaça bik äz zıyan belan barışnı idarä itä aldı. Şaqtıy belgeç Könbatış häm Könçığış arasındağı pandemiyanı xäl itü ölkäsendäge üzgälekneñ Yıraq Aziyanıñ Könbatış dönyasına qarağanda tağın da kübräk üzen qamilläşterä başlawına yul açuın isäpli.

Bu döres bulırğa mömkin yäki keşelärneñ tormış räweşläre biredä täêsirle bulırğa mömkin. Läkin ber çınbarlıq bar ki, pandemiyanıñ Könbatış dönyasında barlıqqa kitergän zıyannıñ könbatışqa qarağanda tağın da tiz bulğan alğa taba baruın tizlätäçäk.

Can Acun

SETA säyäsät, iq’tisad häm cämğiyät tikşerenüläre waqıfınıň tışqı säyäsät tikşerenüçese



Bäyläneşle xäbärlär