Tramptan soñ närsälär bulaçaq?

Könüzäk mäs'älälär 46

1526781
Tramptan soñ närsälär bulaçaq?

AQŞta 3 noyabr’dä uzğan ilbaşı saylawınnan soň Cömhüriyätçe Donal’d Tramp urınına Demokrat Djo Bayden kilde. Saylawnıň räsmi näticäläre älegä açıqlanmasa da, Bayden ciňüen iğlan itte, läkin Tramp rizasızlıq belderergä däwam itä. Tramp saylawda xärämläşüneň buluın äytä. Cömhüriyätçelär isä ikegä bülende. Ber öleşe Trampnıň ciňelüen qabul itä, ikençese Trampnıň saylaw näticälären qabul itmiçä köräşen däwam itterüe yaqlı. Trampnıň mäxkämägä möräcäğat’ itüe zur ixtimal belän saylaw näticälären üzgärtmäyäçäk häm Bayden 2021 yılnıň ğıynwarında AQŞnıň yaňa däwlät başlığı bulaçaq. Bayden saylawda soňğı ğasırlıq saylawlar iğtibarğa alınğanda in küp tawış belän ciňde. Berençe qaraşqa bu böyek ciňü tügel, läkin Baydennı awır barış kötä.

Bu awır barışlar arasında koronavirus kizüe belän köräş bar. Bayden saylaw kampaniyase däwam itkändä kizügä qarşı köräş strategiyasen açıqlağan ide. Läkin AQŞta koronavirus oçraqları könnän-kön arta. Ber köndä meňnän artıq keşeneň ğomere özelä. Bu wazğıyät’tä Bayden berençe yılın monıň belän uzdıraçaq. Kizüdän soň iň möhim mäs’älä isä - iqtisad. Amerikan iqtisadı koronavirus arqasında citdi däräcädä zıyan kürde. Êşsezlek sannarı, däwlätneň täşwik paketları, global’ iqtisadtağı torğınlıq kebek faktorlar Amerikan iqtisadına basımnı arttırdı. Baydennı berençe yılında mäşğul’ itäçäk mäs’älälär bolar belän dä çikle tügel. Tramp çorınıň awır ictimağıy qotıplaşuın Bayden yomşatırğa mäcbür. Bu mäs’älädä qarşısında yarsulı qara tänlelär bar. Floyd waqıyğaları belän başlanıp kitkän rasaçılıq bäxäsläre Bayden öçen çaqıru bulıp tora. Saylaw kampaniyase waqıtında bu problemağa östenlek biräçägenä häm çişeleş tabarğa süz birde. Läkin bu mäs’äläne tiz genä xäl itü ciňel bulmayaçaq.

Baydennıň ilbaşı wazıyfası waqıtında tağın ber möhim mäs’älä qızıqsınu uyata, ul da bulsa, tışqı säyäsät. Bayden üz çorın Amerikan köçe häm liderlığınıň restavraŝiyase itep taswirladı. İkençe törle äytkändä Bayden Tramp çorında prestijın häm täêsir ölkäsen yuğaltqan AQŞqa qabat prestijın qaytarırğa tırışaçaq häm Vaşingtonnıň täêsiren xalıqara säyäsättä qabat xis itteräçäk adımnar yasayaçaq. Bu qısada Bayden Tramp çigengän Parij klimat kileşüenä qabat quşılaçaqların açıqladı. Yänä Trampnıň Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasına Amerikan yärdämnären tuqtatu qararın tiz räweştä beterü öçen adım yasawı da Baydennıň berençe tışqı säyäsät östenleklärennän berse bulaçaq.

Yaqın Könçığışta AQŞnıň yaňa tışqı säyäsäteneň nindi bulaçağı qızıqsınu uyata. Baydennıň Tramp säyäsäten däwam ittermäyäçäge ap-açıq. İran arom-töş mäs’äläsendä dä monnan alda açıqlawlar yasağan ide. İran Atom-töş kileşüenä kire qaytu - bu variantlardan berse. Läkin nindi kileşü bulaçaq, anısı älegä bilgesez. İzrail mäs’äläsendä dä üzgäreşlär kötelä. Bayden liderlığında İzrailneň xäräkät alanı tarayırğa mömkin. Bu ilgä Soğud Ğaräbstanı da quşıla ala. Qaçıqçı cinayäte Baydennıň Soğud Ğaräbstanına qarata totışında täêsirle bulaçaq kebek. Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre häm Misır kebek uyınçılar da üz poziŝiyalären qabat üzgärtergä mäcbür qala ala. Süriyä mäs’äläsendä Baydennıň kiň qırlı strategiya iğlan itüe mömkin. Bu mäs’älädä Törkiyä belän AQŞ arasındağı mönäsäbätlär uyğa kilä. Şaqtıy analizçı törek-amerikan mönäsäbätlärendä krizisnıň tiränäyäçägen äytä. Läkin monı äytü öçen äle bik irtä.

Töbäk geopolitikasında nıqlı üzgäreşlär küzätelde. Bayden monı kiresenä üzgärtep, AQŞnı Yaqın Könçığışta qabat prestijlı uyınçığa äyländerä alırmı bergäläp kürerbez. Fäqat şunı äytä alabız, bu ber dä ciňel bulmayaçaq.

Murat Yäşeltaş

SETAnıñ qurqınıçsızlıq tikşerenüläre bülege mödire, yazuçı 



Bäyläneşle xäbärlär