Azӓrbaycan – Ӓrmӓnstan kiyerenkelege

Könüzäk mäs'älälär 40

1501480
Azӓrbaycan – Ӓrmӓnstan kiyerenkelege

 

Ӓrmӓnstan agressivlığın Tovuzdan soň Tawlı Qarabaxta da kürsӓtte. Tınıç xalıqqa ut açu belӓn başlanğan yӓkşӓmbe könge höcümnӓr qarşında Azӓrbaycannıň xӓrbi operaśiyӓlӓre tağın da tӓêsirle buldı. Basıp alınğan küp sandağı awıl Baqı kontrolenӓ küçte. Biredӓ Yerevannıň isӓbe döres bulmawı kürenӓ.

Ӓnkaranıň “Bez böten köçebez belӓn Azӓrbaycannıň yanında” yullamasına citӓrlek iğ’tibar birmӓwe aňlaşıla.  Xӓlbuki 12 nçe iyül’dӓ Tawlı Qarabaxtan 100 çaqrım yıraqlıqtağı ênergiya liniyӓlӓre uzğan Tovuz töbӓgenӓ oyıştırılğan höcümnӓn soň Baqı citdi ӓzerlek başqardı.

Ӓrmӓnstan – Azӓrbaycan konfliktınıň ozaq waqıtlı suğışqa ӓwerelüenӓ röxsӓt itelӓçӓgen ӓytü qıyın. Berlӓşkӓn Millӓtlӓr Oyışması hӓm NATO belӓn bergӓ Awrupa iminlek hӓm xezmӓttӓşlek oyışmasınıň Minsk törkeme rӓistӓşlӓre bӓreleşne tuqtatırğa çaqırdı.

Säyäsi,iq’tisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň  iminlek tikşerenülӓre direktorı ,yazuçı, dośent doktor Murat Yӓşeltaşnıň  Azӓrbaycan – Ӓrmӓnstan kiyerenkelege xaqında aňlatmasın täq’dim itäbez.

Kilӓse könnӓrdӓ Minsk törkeme söylӓşülӓrenӓ kire qaytu basımı ike yaqta da artaçaq. Ӓrmӓnstannıň agressiv totışı Minsk söylӓşülӓren nӓticӓsez qaldırdı hӓm qorallı bӓreleşne berdӓnber çişeleş variantı itte. Nӓq’ menӓ Yerevan 1991 nçe yılda Azӓrbaycan cirlӓreneň 20%ın basıp aldı hӓm Berlӓşkӓn Millӓtlӓr Oyışması iminlek şurasınıň basıp alınğan cirlӓrne buşatu buyınça 4 qararın ütӓmӓde.

1994 nçe yılnıň 4-5 mayında Bişkӓk protokolı belӓn utnı tuqtatu tӓêmin itelgӓn bulsa da Tawlı Qarabax hӓm basıp alınğan 7 Azӓrbaycan rayonı haman da Ӓrmӓnstan kontrolendӓ. Şuňa kürӓ Kön’yaq Kavkazdağı bu konflikt telӓsӓ qaysı waqıtta şartlarğa ӓzer bomba kebek. Rusiya, Törkiyӓ hӓm Franśiyanıň bu bӓreleş sӓbӓbe belӓn köç köndӓşlegendӓ bulaçağı bik açıq kürenӓ.

Könçığış Urta diňgezdӓ kiyerenkelek kimegӓndӓ Tawlı Qarabaxta bӓreleşneň yaňadan başlawı zur mӓğ’nӓgӓ iyӓ. Başqa kilgӓn iň berençe uy Rusiyӓneň Ӓrmӓnstan – Azӓrbaycan konfliktın köçӓytep AQŞqa yaqın bulu işarӓtlӓre kürsӓtkӓn Yerevannı bik yaxşılap üzenӓ bӓylӓrgӓ telӓwe ide. Yerevannıň şunduq yӓrdӓm sorap Mӓskӓwgӓ mörӓcӓğӓt’ itüe monı kürsӓtte.

Biredӓ şundıy soraw tua: Kavkaznı üzeneň tӓêsir ölkӓlӓreneň berse itep kürüne tuqtatmağan Mӓskӓwneň Yerevannı dӓrtlӓnderüneň sӓbӓbe ni bulırğa mömkin? Süriyӓ -İdlib hӓm Liviyӓdӓn soň xӓzer Ӓrmӓnstan – Azӓrbaycan bӓreleşeneň köçӓyüe belӓn Mӓskӓw Ӓnkara belӓn yaňa köndӓşlek mӓydanı açamı? Ӓnkaranıň yaňa xӓrbi ölkӓlӓrdӓ qatnaşıp çiktӓn tış taraluın, cӓyelüen telime? Bu sorawlarğa cawap birü öçen ӓlegӓ irtӓ. Fӓqӓt’ sawlaw çorındağı AQŞnıň hӓm tarqaw Awrupa Berlegeneň tӓêsrsez qalaçağı kön kebek açıq.

Mӓskӓw bӓxӓslӓr hӓm konfliktlarnı xӓrӓkӓtlӓnderep köç cıya aluın tağın ber tapqır kürsӓtӓ. Gruziyӓdӓ, Ukrainada hӓm Belarus’ta  çittӓ  qalğan Könbatış başqalaları Rusiyӓneň köç buşlıqların tutıru sӓyӓsӓtenӓ yӓnӓ  tınıp qalaçaqlarmı?  İlbaşı saylawı şawqımına kergӓn AQŞta ӓrmӓn lobbisineň yoğıntısı nindi bulaçağın da kürӓçӓkbez. Şul bik açıq: Liviyӓdӓn Könçığış Urta diňgez, Süriyӓ hӓm Kavkazğa qadӓr suzılğan geopolitik buşlıq barlıqqa kilde.  Kovid -19 dan soň dönya ӓkrenlӓp Berençe bötendönya suğışınnan soňğı bilgsezlegenӓ hӓm xakimiyӓt, köç körӓşenӓ küçӓ bara. AQŞnıň öleşçӓ çigenüe hӓm Awrupa Berlegeneň tışqı sӓyӓsӓt formalaştıra almawı Rusiyӓneň yaňa köç citeşsezleklӓren qaplaw adımnarın ciňelӓytӓ.

Ӓnkaranı Mӓskӓw belӓn yaqınlaşuda tӓnqit’lӓgӓn Könbatış başqalaları Törkiyӓneň Liviya, Süriyӓ hӓm Kön’yaq Kavkazda Rusiyӓne öleşçӓ balanslawın kürergӓ tiyeş. Dönyanıň geopolitik çınbarlıqlarına ideologik küzlektӓn tügel, strategik mӓnfӓğӓt’lӓr raśionalizmı belӓn qaraw waqıtı citte.

 

 



Bäyläneşle xäbärlär