Tatar rässamı Günäş Tärkal

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 18/20

1462808
Tatar rässamı Günäş Tärkal

Tatar räsem icatı häm Törkiyädä yäşäwçe millättäşebez, kürenekle rässam Günäş Tärkal turında qısqaça küzätü

  Bügenge säxifäbezdä süzebez qısqaça ğına tatar räsem icatı häm Törkiyädä yäşäwçe millättäşebez, kürenekle rässam Günäş Tärkol xaqında bara. Yazmabıznı ”Tatar-inform” mäğ’lümat agentlığınıñ Törkiyädäge xäbärçese Ruşaniyä Altay xezmätlärenä niğezlänep äzerlädek.

  Rässamlıq – ul siräk keşegä birelä torğan Allahı Täğaläneñ ilahi büläge. Monıñ öçen äle tabiğat’ maturlığın, tormış güzällegen kürä häm toya belü genä dä citmi. Monda can saflığı, ğadi küzgä kürenmägänne kürerlek küñel neçkälege häm tögällek kiräk. Äye, xalqıbıznıñ tarix wä sänğat’ üseşendä tirän êz qaldırğan, böten tormışın häm talantın xalıqqa xezmät itügä bağışlağan icadi, kürenekle şäxeslär şaqtıy küp. Kiñqırlı talant iyäse, tatar sınlı sänğateneñ aqsaqalı, tatar sınlı sänğatenä küper saluçı Baqıy ağa Umançı. Ul ber ük waqıtta näqış ostası da, grafikçı da, sınçı da, monumentalist ta, teatr rässamı da bula. Rässam Tatarstan sınlı sänğaten üsterü belän bergä, törki xalıqlarnıñ sänğat’läre üseşenä dä üzennän bäyäläp betergesez zur öleş kertä. Böyek şäxesneñ 100dän artıq skul’ptura äsäre, 300gä yaqın näqış kartinaları, meñnärçä grafika äsärlären üz êçenä alğan icatı kiñ qatlau tamaşaçılarğa bilgele.

  Baqıy Urmançı, Xaris Yaqupov, Lotfulla Fättaxov, Abrek Abzgil’din belän bergä Fäyzraxman Äminov, Şamil Şäydullin häm başqa rässamnar - tatar räsem sänğatenä zur öleş kertkän, dan-şöhrät qazanğan şäxeslär.

  Sänğat’ dönyasında çit illärdä yäşäp icat itkän tatar yäş’läre arasında da soqlanırlıq sälät iyäläre şaqtıy. Alar arasında yäş’ häm talantlı rässamnarnıñ berse - millättäşebez, Törkiyädä yäşäwçe kürenekle rässam häm sänğat’ fännäre kandidatı Günäş Tärkol rässamlıq sänğaten üz itüe, icatqa ğaşıyq buluı belän ayırılıp tora. Ul rässamlıq hönären saylağanda uq kiläçäktäge icatında üz milläteneñ yolaların, ğoref-ğadätlären çağıldıruçı äsärlärgä alınırmın dip uylağandır kebek, möğayen. Şundıy zatlar bula: alar keçkenädän ük ni öçen dönyağa kilgännären, üzläre ütäyäçäk missiyälären belep tualar kebek. Günäş Tärkolnı da şundıylar rätennän qararğa kiräk. Ul üzen belä başlağannan birle räsem yasıy, tabiğat’neñ matur küreneşlärenä onıtılıp qarap tora.

  Kem soñ ul Günäş Tärkol? Günäş Tärkol 1981nçe yılda Änkara şähärendä tuğan. Törkiyäneñ Mimar Sinan isemendäge näfis sänğat’ universitetınıñ räsem bülegendä uqığan. Soñınnan Yoldız Texnik universitetında sänğat’ buyınça magistratura programmasın tämamlağan. İseme tatarçağa Qoyaş dip tärcemä itelä. Günäş Tärkolnıñ äti-äniläre Törkiyägä 1950nçe yıllarnıñ başında Qıtaynıñ Xaylar şähärennän küçengännär. Ä äbi-babayları tatar tufraqlarınan Qıtay yaqlarına küçenep kitärgä mäcbür bulğan. Keçkenädän ük ölkännärneñ küçenep yörü tormışı turındağı söyläşülären tıñlap üskängäme, sänğatendä dä möhacirlek temasın çitlätep ütä almağan ul.

  Günäş xanım sänğatendä feminizmnan ilham aluın, xatın-qıznıñ näfislege, cämğıyät’tä totqan urını, cilkäsenä töşkän awırlıqlar könküreş äybere bulıp sanalğan bäzdä tağın da köçle yañğıraşqa iyä buluın assızıqlıy. Räsem sänğatendä bäz, bäzgä tegü alımnarın qullanuın feminist temasına yünälgäç başlanuın belderä rässam.

  Keçkenädän ük räsem sänğate belän şöğıl’längän qız, östäwenä muzıka sänğate belän dä şöğıl’länä, cırlıy, köylär icat itä häm fortepianoda uynıy. Şulay uq qısqa metrajlı fil’mnar töşerä, 15kä yaqın fil’m festival’lärendä qatnaşqan. Bügenge köndä ul änise Êl’mira Mansur-Tärkol belän tatarlarnıñ möhacirlek yazmışı xaqında dokumental’ fil’m töşerü östendä êşli.

  Günäş Tärkolnıñ räsem sänğate belän bäyle kitabı da dönya kürgän. Kitap törek häm ingliz tellärendä êşlängän. Anda avtornıñ küp yıllıq  xezmätläreneñ iñ kürenekle ürnäkläre birelgän. Törkiyäneñ tanılğan sänğat’ belgeçläre Bilgä Örär, Ali Aqay, Sibäl Ärdamar tarafınnan Günäş Tärkol sänğateneñ üseş barışı, fälsäfäse, ostaxanä êşçänlekläre xaqında yazılğan mäqaläläre urın alğan. Avtornıñ 150 bitlek kitabı Umur näşriyatında basılğan. Anda rässamnıñ illegä yaqın äsäre urın alğan. Alar basma ısulı belän bäzgä töşerelgän räsemnärdän ğıybarät.

   Millättäşebez üz icatında tatarlıq belän bäyle temalarğa da urın birergä tırışa. Kürgäzmälärendä tatarlarnıñ möhacirlek temasın yaqtırtqan äsärlären täq’dim itkän. Günäş xanımnıñ  icat äsärläre belän Törkiyädä genä tügel, Awstriya, Angliya, Amerika, Bolgariya, Braziliya, Germaniya, Qıtay, Bel’giya, Kön’yaq Koreya, Franŝiya, Şveŝiya, Şveyŝariya kebek illärdä ütkän xalıqara kürgäzmälärgä qatnaşqanlığı xaqında belderä “Tatar-inform” agentlığınıñ Törkiyädäge xäbärçese Ruşaniyä Altay.

   Günäş Tärkol üzeneñ äsärläre, icatı belän küñellärne cälep itä häm üz milläte belän berrättän başqalar öçen dä ber näsıyxät tä bulıp tora äle!

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1) https://tatar-inform.tatar>society>t...

Altay R.,”Törkiyäneñ tanılğan rässamı,tatar qızı Günäş Tärkolnıñ kitabı dön’ya kerde.” 20.03.2020

2) tatar-congress.org>yanalyklar<tor…

Altay R.,”Törkiyäneñ “Milliyät” gazetasında tatar qızı Günäş Tärkol belän äñgämä basılğan.” 25.03.2020

3) kitaphane.tatarstan.ru>urmanche

“Bakıy Urmançe.Biobibliografik beleşmälek”. 01.06.2017

4) tat-net<node

“Tatar rässamnarı internet kiñleklären yaulıylar”.Tatnet yañalıqları.14.12.2014

 

 
 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär