İl’yas Kemaloğlu

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 08/20

1413018
İl’yas Kemaloğlu

Törkiyädä yäşäwçe yäş’ buın tatar ğalimnärennän İl’yas Kemaloğlu turında qısqaça küzätü

  Bugenge yazmabıznı ”Real’ waqıt” (Çın waqıt) gäzite möharrire Ol’ga Golıjbina mäğ’lümatlarına nigezlänep äzerlädek. 

  Mäğ’lüm bulğança, tatar xalqınıñ zıyalıları küp. Alar härberse tarixta, ädäbiyatta tirän êz qaldırğannar. Alar turında ğorurlanıp söylänelä, qılğan ğamälläre xörmätlänä. Tatar xalqınıñ kürenekle şäxeslären dön’yanıñ  törle poçmağında oçratırğa mömkin. Bügenge yazmabızda, änä şundıy zıyalı ğalimnärneñ  berse, Törkiyä däwlätendä yäşäwçe yäş buın möxacirlärdän tatar yegete, tarix belgeçe, professor İl’yas Kemaloğlu kebek üzençälekle şäxes turında qısqaça tanıştırıp ütärbez.

  Möxacir millättäşebez İl’yas Kemaloğlu 1978nçe yılda Ul’yan ölkäseneñ Mäläkäs rayonı Filippovka awılında dön’yağa kilä. Üzeneñ yäş’üsmer çorın Ul’yan ölkäsendä ütkärgän yäş’ tatar yegetenä Törkiyä däwläteneñ iñ borınğı universitetlarınnan Märmärä universitetında belem alu mömkinlege tua. Märmärä universitetında belem alğannan soñ tırış yeget şul uq universitetnıñ aspiranturasın da tögälli. Soñınnan ul, Törkiyäneñ İstanbul şähärendäge Mimar Sinan isemendäge sänğat’ ostaları universitetında doktoranturasın yaqlıy. Şaqtıy yıllar Törkiyädä belem alğan yeget Törkiyädä töplänep tä qala. Östäwenä aña êş turında täq’dim dä yasala. Başta aña berniçä yıl däwamında Törkiyäneñ başqalası Änkara şähärendä Törek tarixı cämğıyätendä, ä annarı säyäsi êzlänülär üzägendä êşlärgä turı kilä. Soñınnan ul  üzeneñ uqığan Mimar Sinan isemendäge universitetqa professor däräcäsendä äylänep qayta.

Universitetta belem birüçe ğalim Rusiyä häm İdel-Ural töbäge, Altın Urda, tatar xanlıqları, mongollar tarixı kursların alıp bara, fänni êş belän aktiv şöğıl’länä.

  Millättäşebezneñ äytüençä, yaqınnarı, yäğ’ni ğalimneñ äti-änise Ul’yan ölkäsendä yäşilär. Rusiyädä aña yış qına: yılına ike, öç, qayçağında dürt tapqır da fänni-tarixi konferenŝiyälärdä qatnaşıp, fänni êzlänülärdä bulırğa turı kilä. Fäqat’, ”Ölkämä küçep kitärgä cıyınmıym. Törkiyä däwlät universitetlarında êşläwçelärgä yaxşı xezmät xaqı tüli häm dä fänni tikşerenülär alıp barır öçen dä barlıq şartlar da tudırılğan bu ölkädä. Häm menä min böten soŝial’ ölkädän üz tikşerenülärem öçen büläklär alu faktı da küp närsä turında söyli,-dip bilgeläp ütä “Real’ waqıt” (Çın waqıt) gäzite äñgämäsendä İl’yas Kemaloğlu.

   Tatar, rus, törek, ingliz, farsı tellären qamil belgän talant iyäse İl’yas Kemaloğlu küp sanlı mäqalälär, fänni xezmätlär, kitaplar avtorı da. Ul Rusiyä ğalimnäreneñ xezmätlären törek telenä tärcemä itü êşläre belän şöğıl’länergä dä waqıt taba. Ğalimneñ ğıyl’mi êşçänlege härwaqıt êzlänülär belän mäşğul’. Daimi räweştä êzlänüdä bulğan tatar yegete öçen êzlänülär tuqtalmıy, anı yañadan-yaña yullar däşä.

   2019nçı yılda Törkiyä däwläteneñ İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan fän ölkäsen üsterüdä zur öleş kertkän ğalimnärne “Fän ölkäsen üsterüdä häm yärdäm itüdä”- şäxsi fondı medal’läre belän büläkli. Alar arasında tumışı belän Ul’yan ölkäsennän bulğan, xäzerge waqıtta İstanbul şähäreneñ Mimar Sinan isemendäge universitet professorı İl’yas Kemaloğlu “Altın Urdanıñ Rusiyägä yoğıntısı” digän fänni xezmäte öçen Törkiyä däwläteneñ maqtawlı isemenä layıq bula.

  İl’yas Kemaloğlunıñ bu fänni xezmäte üz waqıtında, yağ’ni 2008nçe yılda İstanbulda yaqlanğan doktorlıq dissertaŝiyäse nigezenä äwerelä.

Soñraq 2009nçı yılda Kemaloğlunıñ bu xezmäte kitap formatında çığa. Ul rus telenä tärcemä itelä häm Tatarstan Fännär Akademiyäseneñ Şihabetdin Märcäni isemendäge Tarix institutı tarafınnan bastırıla.

   Tikşerenülär häm êzlänülär biş yılğa yaqın waqıt ala. Professor bu fänni xezmätenä 2003nçe yılnıñ urtasında uq kereşä. Bu waqıt êçendä ul Rusiyä häm Törkiyä arxivlarında êzlänä. Mäskäw häm Sankt Peterburg arxivlarında rus yıl’yazmaların, Altın Urda xannarı yarlıqları häm Törkiyä ministrlar kabinetınıñ (ul waqıttağı) Däwlät Ğosmanlı arxivında farsı häm ğaräp çığanaqların centekläp öyränä.

  Belemle, itağat’le häm zıyalı tatar yegete İl’yas Kemaloğlu –ğailäse öçen dä qayğırtuçan ata häm dä tormış iptäşe dä.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1)Golıjbina O.,”Prezident Turŝii nagradil professora iz Ul’yanovska…’’.”Real’noe Vremya”-gazeta.26.12.2019

 https://m.realnoevremya.ru>articles

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär