Mirfatıyx Zäkiyev

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 50/19

1382906
Mirfatıyx Zäkiyev

Tanılğan tatar ğalime, akademik, küp qırlı şäxes Mirfatıyx Zäkiyev turında qısqaça küzätü

  Bügenge yazmabıznı filologiyä fännäre doktorı, professor Änwär Şäripovnıñ,”Matbuğat.ru” tatar matbuğatı saytı yañalıqlarına nigezlänep äzerlädek.

  Tatar tel beleme ölkäsendä zur qazanışlarğa ireşkän ğalim-akademik Mirfatıyx Zäki ulı Zäkiyevnıñ iseme böten dönyağa tanılğan. Ul  filologiyä fännäre doktorı, professor, Qazan şähärendäge Tel,ädäbiyat häm sänğat’ institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre, Qazan Federal’ universitetınıñ atqazanğan professorı, Rusiyäneň häm Tatarstannıñ atqazanğan fän êşleklese, Tatarstan Fännär Akademiyäseneñ  akademigı, Başqort universitetınıñ Maqtawlı akademigı, Törkiyä gumanitar fännär akademiyäseneñ Maqtawlı äğ’zası, ”Sovetskaya tyurkologiya” jurnalı redkollegiyäse äğ’zası, küp qırlı kitaplar, fänni xezmätlär avtorı da.

    Akademik Mirfatıyx ağa Zäkiyev 1928nçe yılda Yutazı rayonında tuğan. Mäktäptä uqığanda, cäyen kolxozda êşlägän, kötü kötkän, at qarağan, timerçe dä bulğan. Mäktäpne betergäç, ul Qazan Däwlät universitetınıñ tatar filologiyäse bülegendä uqığan. Uquın tämamlağannan soñ Mirfatıyx Zäkiyev tatar tele kafedrasında êşkä qala. Başta ölkän uqıtuçı, annarı doŝent, ä 60nçı yıllarda tatar tele kafedrası mödire bulıp êşli başlıy. Doktorlıq dissertaŝiyäsen yaqlağaç, ul professor däräcäsenä iyä bula.

 Küp yıllar Mirfatıyx ağa Qazan pedagogika institutınıñ rektorı bulıp êşli, ä soñınnan Ğalimcan İbrahimov isemendäge Tel, ädäbiyat häm sänğat’ institutı belän citäkçelek itä. Namuslı häm fidaqar’ xezmäte belän ul bik küp fänni däräcälärgä ireşä, küp kenä  fännär kandidatınıñ xörmätle ostazı da. Küpsanlı fänni xezmätlär, monografiyälär, mäktäp däreslekläre avtorı. Ğomumän alğanda, Mirfatıyx ağa Zäkiyev – tatar tel beleme üseşenä zur öleş kertkän ğalim.

  Mirfatıyx ağa Zäkiyev, citäkçe bularaq ta, xalıqara bağlanışlar urnaştıruğa, bulğannarın tağın da nığıtuğa zur iğ’tibar birgän ğıylem iyäse. Mondıy bäyläneşlärneñ, ayıruça ğalimnärebez tarafınnan Ufada, Angliyädä, Şotlandiyädä, Amerikada, Törkiyädä, Qıtayda xalıqara konferenŝiyälärdä qatnaşu belän berrättän, doklad-çığışlar belän çığış yasawları da ähämiyätkä iyä. Mäsälän, 1996nçı yılnıñ 23-24nçe sentyabrendä Törkiyädä ütkän tyurkologlar qorıltayında Tatarstan Respublikası törkemen näq’ menä akademik Mirfatıyx Zäkiyev citäkli häm bu törkemne Törkiyä Däwläteneñ ul waqıttağı citäkçese Söläyman Dämiräl üze qabul itä. 2000nçe yılnıñ mart ayında Törkiyäneñ Samsun şähärendä uzğan “Törki däwlätlär arasında duslıq, tuğanlıq häm berdämlek” iseme astında uzğan xalıqara kongress êşendä dä akademik Mirfatıyx ağa Zäkiyev qatnaşa. Ul  kongressta qazaq’-törek universitetında lekŝiyälär uqıy, universitet ğalimnäre belän bergä törki terminologiyä mäs’älälären xäl itü ölkäsendä üz fikerläre belän urtaqlaşa.

   Mirfatıyx ağa Zäkiyev citäkçelek itkän çorda Rusiyä Fännär akademiyäse, Rusiyä Federaŝiyäseneñ Mäğarif, Mädäniyät ministrlığınıñ fänni institutları, Başqortstan, Qazaqstan, Böyekbritan, Finlyandiyä, Törkiyä kebek yıraq çit illärneñ universitetları, fänni-tikşerenü üzäkläre belän xezmättäşlek turında kileşülär tözelä.

Bu kileşülär nigezendä institut Qazan Däwlät universitetı, Atatörek isemendäge mädäniyat, tel häm tarix cämğıyäte, Törkiyä gumanitar akademiyäse, Törki dönyanı öyränü fondı ğalimnäre belän bergäläp “Ğomumtörek grammatikası”, ”Ğomumtörek süzlege”, ”Ğomumtörek tarixı”, ”Törki xalıqlarnıñ fol’klorı häm yazma ädäbiyatı antologiyäse” kebek ätraflı xezmätlär yazuda qatnaşa.

  Kürenekle ğalim-akademik Mirfatıyx ağa Zäkiyevnıñ xalqıbız öçen êşlägän êşlären sanap betererlek tügel. Fänni açışları da ğayät’ küp. Äytik, tel, ädäbiyat häm sänğat’ ölkäsendä küpqırlı fänni-tikşerenü xezmätläre, êkspediŝiyäläre mäğ’lüm. Mäsälän, Törkiyäneñ Märmär universitetı professorı Nadir Däwlät häm akademik Mirfatıyx Zäkiyev citäkçelegendäge xalıqara fänni êkspediŝiyä 1995nçe yılda Tatarstan, Başqortstan, Çuwaşstan respublikalarında yäşäwçe tatarlarnıñ tormış-könküreş, ğoref-ğadätläre turında öyränä. Bu materiyallar Törkiyädä ayırım kitap bulıp ta basılıp çığa.

   Bik küplär ala almağan böyeklek, soqlanğıç yäşäw ürnägen kürsätkän, dönyaküläm tanılğan şäxes, kürenekle ğalim, filologiyä fännäre doktorı, professor, akademik Mirfatıyx ağa Zäkiyev şundıy iskitkeç, fän ölkäsendä qaynağan ğacäyep şäxes, möxtäräm häm ürnäk ğıylem iyäse dä ul.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1) shahrikazan.ru>news>yazmalar

    Şäripov Ä.,”Akademik M.Zäkiyevkä-90 yäş’: awıldaşım belän ğorurlanam”.11.08.2018

2) matbuğat.ru>zkiev-mirfatyyh-1501

    “Zäkiyev Mirfatıyx”.Matbuğat.ru

3) https://tt.oxforddictionaries.com>zä

    “Kütäreleş adımnarı.Mirfatıyx Zäki ulı Zäkiyev-Oxford Dictionaries”.

 

 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär