AQŞnıň Urta Aziya säyäsäte

Awraziya qaytawazı 08

1363234
AQŞnıň Urta Aziya säyäsäte

2020nçe yılnıň 3nçe fevral’ könne Üzbäkstan başqalası Taşkentta “C5+1” Tışqı êşlär ministrları cıyılışı ütkärelde. 2015nçe yıldan birle oyıştırılıp kilüçe şuşı cıyılışta AQŞ, Qazaqstan, Qırğızstan, Üzbäkstan, Tacikstan häm Törekmänstan tışqı êşlär ministları qatnaştı. Cıyılışta Amerika Quşma Ştatlarınıň Urta Aziya cömhüriyätläre belän mönäsäbätläre, ênergetika, regional’ iminlek, xalıqara terrorçılıq häm çiktän tışlılıq belän köräş, çik buyı iminlege, Äfğanstan probleması mäs’äläläre quzğatıldı. Üzbäkstan İlbaşı Şavkat Mirziyoyev ilgä säfäre qısalarında AQŞ däwlät särkätibe Mayk Pompeonı qabul itte.

Mayk Pompeonıň töbäkkä yasağan säfärennän soň şunda uq Amerika Quşma Ştatlarınıň 2019nçı-2025nçe yıllarnı üz êçenä alğan yaňa Üzäk Aziyä strategiyası basıldı. Strategiyağa kürä, AQŞ töbäk illäreneň tağın da bäysez, demokratiya alğı planğa çıqqan illär buluın teli.

İminlek häm iq’tisad mönäsäbätläreneň üsterelüe dä strategiyädä alğa çıqqan başçalar. AQŞ Äfğanstandağı yöken ciňeläytü öçen Urta Aziya illären mäs’älägä kertergä teli. Qıtaynı häm Rusiyäne çolğap alu öçen dä Törkistannıň strategik torışı Waşington cähätennän ähämiyätkä iyä. Belengäne kebek, Rusiyäneň häm Qıtaynıň köçe häm yoğıntısı AQŞ cähätennän töp yanaw bularaq qabul itelä.

AQŞ NATO aradaşçılığı belän töbäk illäre belän iminlek ölkäsendä xezmättäşlegen köçäytä. Waşingtonnıň töbäktä ictimaği cämğiyätne köçäytü êşçänlege här ildä telägän däräcägä ireşkän tügel. AQŞ citäkçelege şulay da demokratiyanı köçäytü, moxitnı saqlaw problemaların totqarlaw başçaları astında töbäk illärenä yärdämen däwam itterä.

Soňğı çorda Amerika Quşma Ştatlarınıň töbäk illärennän Qazaqstan häm Üzbäkstan belän tağın da yaqınraq êşlärgä teläwe kürenä. Şuşı ike il töbäkneň zur däwlätläre. Törekmänstannıň çitkä yabıq totışı, Qırğızstannıň häm Tacikstannıň iminlek mäs’äläsendä Rusiyäneň täêsirendä buluı, iq’tisadi yaqtan da Qıtaynıň yoğıntısı astında qaluı AQŞnıň çarasızdan Qazaqstanğa häm Üzbäkstanğa yünälüen qotılğısız qıla. Şuna kürä dä Mayk Pompeo başta Qazaqstanğa barıp, Nur-Soltantağı häm Taşkenttağı açıqlawlarında AQŞ şirkätläreneň şuşı illärdäge êşçänlegenä basım yasadı. Ayıruça Qıtaynıň sizger töbäge bulğan Siňcanğa tağın da yaqın wazğiyättä bula alu öçen dä Amerika Quşma Ştatlarınıň töbäk illäre belän, bigräk tä Qazaqstan belän yaqın êşçänlege zarur.

Şavkat Mirziyoyevneň citäkçelekkä kilüe belän Üzbäkstanda yäşängän üzgäreşlärne üz faydasına äyländerä alu öçen AQŞ soňğı yıllarda Taşkent citäkçelege belän yaqın êşläwğä iğ’tibar itä. Äytik, Mayk Pompeo Korona-virus belän köräştä Üzbäkstanğa yärdäm itäçäklären belderde. Amerika Quşma Ştatlarınıň Taşkent tulı wäqalätle ilçese Daniêl’ N. Rozenblyum da Üzbäkstanğa qarata qullanılğan häm salqın suğış näticäse bulğan Jäkson-Vänik qanunınıň monnan arı ähämiyäteneň betüen belderde. AQŞ Üzbäkstannıň Awraziya iq’tisad berlege tügel, Dön’ya säwdä oyışmasına äğ’za buluı öçen ğayrät sarıf itä.

Amerika Quşma Ştatları citäkçelege Äfğanstan problemasınıň çişeleşe bulmasın, global’ köndäşlären çolğap alu öçen bulmasın, Urta Aziyä töbägendäge barlığın köçäytergä mäcbür. Rusiyäneň häm Qıtaynıň töbäktäge xäzerge torışı Amerika Quşma Ştatlarınıň Urta Aziyädä aktiv buluın awırlaştırğan möhim faktorlar bularaq iğ’tibarnı cälep itä. Şul uq waqıtta Şanxay xezmättäşlek oyışmasına äğ’za bulğan Hindstan häm Paqstan da töbäktä täêsirle bulu öçen soňğı yıllarda kereşülären arttıra.

SSSR tarqalğannan soň Törkiyä, Törkistan geografiyasındağı qardäş cömhüriyätlärenä yärdäm qulın suzıp, alarğa iň zur yaqlawın kürsätergä tırıştı. Kilep citelgän wazğiyät cähätennän Törkiyäneň töbäk illäre belän mönäsäbätläre iň yuğarı däräcädä. AQŞ Urta Aziyädä täêsirle bulu öçen Törkiyäneň yärdämenä moxtac.

Abdrasul İsakov

 
 


Bäyläneşle xäbärlär