Şähär Şäräf

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 42/19

Şähär Şäräf

Din ğalime, yazuçı, pedagog, tarixçı Şähär Şäräf turında qısqaça küzätü

  Dörestän dä, bu dön’yada nindi genä küreneş bulmasın, härberse ğıylemgä bäyle. Xalqıbız borınğıdan uq añ-belemgä omtılıp yäşägän, uqımışlı keşelärne zurlağan, kitap süzen xaqıyqat’ süzenä tiñlägän. Tatar xalqı da layıqlı räweştä üzeneñ oluğ fiker iyäläre, ilahiyät ğalimnäre häm din êşlekleläre belän ğorurlana ala. Bügenge yazmabız, tatar xalqınıñ  borınğı cäwhärlärennän berse bulğan ğıylem iyäse Şähär Şäräf xaqında bara.   

     Cämäğat’ häm din êşleklese, pedagog, yazuçı, tarixçı, tatar ğalime Şähär Şäräf 1877nçe yılda Tatarstannıñ Bua rayonınıñ Aqsu awılında dönyağa kilä. Başlanğıç belemne Aqsu imamı Ğabdelqayum xäzrättän ala. Soñraq kürenekle böyek tatar din ähele Şihabetdin Märcänidän ğıylem ala. 1907-1919nçı yıllarda “Möxämmädiyä” mädräsäsendä törle fännärdän häm ğaräp telennän däreslär birä. Kürenekle tatar din ğalime Ğalimcan Barudinıñ qul astında küp yıllar xezmät itä.

  1920nçe yıllar başında Tatarstan Cömhüriyäte Märkäz şärıq kitapxanäseneñ “ğaräpçä bülek” mödire bulıp êşlägän,Ufada Diniyä näzaräte särqätibe, Ğıyl’mi şura äğ’zası,kitapxanä mödire,1933-1936nçı yıllarda qaznaçı,”Äd-din wäl-ädäb” jurnalında êşlägän Şähär Şäräf, Qazanda imam-xatıyb wazıyfaların da başqara.

    1916nçı yılda “Äd-din wäl-ädäb” jurnalınıñ tuğızınçı sanında basılğan xezmätendä Şähär Şäräf tübändägelärgä basım yasıy: ”Äxlaq wä möğamälä mäsäläläre - İslam dine iñ küp ähämiyät birgän närsälärdän bereder. Ber keşeneñ qamil möselman buluı,dön’yada räxät wä tınıç yäşäwe, xätta axirättä zur däräcälärgä ireşüe dä äxlaq wä keşelekle buluınıñ däräcäsendäder. Bu êşlärdä İslam dineneñ qağıydälären, Qor’äni Kärim wä xädisi şäriftä söylägän süzlärne,kürsätkän yullarnı härber möselman belergä wä belderergä tiyeşleder. Xalıqnıñ ber-berenä şäfqat’ wä märxämät itüläre-islam dineneñ iñ zur ähämiyät birgän närsälärennän bereder.Dinneñ nigeze ike närsä - Allahınıñ ämeren zurlaw häm Anıñ bändälärenä şäfqat’le bulu. İslam dine här urında ädäp wä äxlaqqa riğaya itkäne kebek,xaywannarğa şäfqat’ itü,alarğa dä yaxşı keşeçä möğamälä itügä zur ähämiyät birä”- dip yaza Şähär Şäräf.

  Şähär Şäräfneñ iñ mäşhür kitaplarınnan berse “Äshäbe Kiram”, yäğ’ni  “Oluğ säxabälär” tormışı turında. Bu kitapta oluğ säxabälärdän bulğan dürt tuğrı xälifäneñ  (Allah alardan razıy bulsa ide) äxlaqıy sıyfatları, xalıq belän bulğan mönäsäbätläre,äytkän süzläre kiterelä.Bu kitap ğaräp xäreflärennän kirilça grafikasına küçerelep,qayber süzlärgä añlatmalar birelä. ”Äsxäbe Kiram” kitabı mädräsä şäkertläre häm İslam tarixı belän qızıqsınuçılar öçen täq’dim itelä.

  Tanılğan pedagog häm cämäğat’ êşleklese,kürenekle küpqırlı şäxes Ğalimcan Barudinıñ iñ yaxşı şäkerte,şul uq waqıtta kiyäwe dä bulğan  Şähär Şäräf 1888-1897nçe yıllarda, äytep ütkänebezçä “Möxämmädiyä” mädräsäsendä belem ala. Şaqtıy ozaq waqıt älege mädräsädä möğallimlek itä. Anıñ pedagogik xezmätläre, dini häm cädidi ğıylemnärgä, däresleklärgä, mäktäp-mädräsälärgä bağışlanğan töp xezmätläre nigezdä şuşı çorlarğa, yäğ’ni  1899-1919nçı yıllarğa qarıy.

  Dörestän dä,keşelek cämğıyäte ğomer-ğomergä belemgä, ğıylemgä omtılıp yäşi. Ğıylem alu,uqıy-yaza belü iñ zur baylıq, keşeneñ kürkäm sıyfatı dip bäyälänä. Äye,belemen arttıru maqsatı häm anı qamilläşterü niyäte belän din ğalime, yazuçı, pedagog, tarixçı bularaq bilgele bulğan Şähär Şäräfne dä yulı Törkiyäneñ İstanbul şähärenä iltä. 1904nçe yılda Şähär Şäräf häm Bua şähäreneñ imamı Ğabdulla xäzrät İstanbulğa barıp urta häm xäzerlek mäktäpläreneñ tärtipläre belän tanışalar, Törkiyä Däwlätendä ğıylem östilär, anıñ havasın sulıylar.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

 

  1. gabdullatukay.ru>scientists>terje…

Täcemanov Cäwad Tuqay häm Şäräflär/Ğabdulla Tuqay

  1. nkamsk-rt.ru>news>dogalyi-ey

 

İslam dine äxlağınnan ber säxifs: märxämä-Tuğan yaq.

 

  1. Antol-tat-red-mysli1(1).doc

Tatar pedagogik fikere antologiyäse.1 tom.-Qazan:Tat.kit.näşr.,2014.

 

 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär