Törkiyäneñ 2020 nçe yılda Awraziyadağı illär belän mönäsäbätlärendä nilär kötelä?

Awraziya qaytawazı 1

1330034
Törkiyäneñ 2020 nçe yılda Awraziyadağı illär belän mönäsäbätlärendä nilär kötelä?

Bügezge yazmabızda Törkiyäneñ 2020 nçe yılda Awraziyadağı illär belän mönäsäbätlärendä nilär kötelüe turında süz alıp barabız.

 

Soñğı yıllarda Törkiyäneñ Awraziyadağı illär belän mönäsäbätläre tağın da üsä ,kamilläşä bara. İke yaqlı häm regional’ mäs’älälärne çişü bäyläneşendä yaxşı mönäsäbätlär härkem öçen faydalı. Törkiyä tışqı êşlär ministlığınıñ yaña däwerdä Aziya illäre belän mönäsäbätlärne tağın da yuğarı däräcägä kütärüen “Yañadan Aziya iniśiativası” iseme astında belderüe Törkiyä – Awraziya illäre mönäsäbätläreneñ  garantiya astında buluın kürsätä.

Awraziyanıñ möhim illärennän berse – hişçiksez Rusiya Federaśiyäse. Törkiyä – Rusiya mönäsäbätläre sonğı yıllarda iñ yuğarı däräcädä küzätelä. Törkiyä Rusiyädän S-400 hawa saqlanu sisteması satıp alıp ike yaqlı mönäsäbätlärne yaña çorğa kertte. Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän Rusiya Federäśiyäse däwlät başlığı Vladimir Putinnıñ soñğı 3 yılda 20 tapqırdan  kübräk üzara küreşep söyläşüe, 50 tiräse telefonnan söyläşüe dä ike yaqlı mönäsäbätlärneñ bik yaxşı buluın kürsätä.  

Süriyä problemasın çişüdä Rusiya - Törkiyä xezmättäşlegeneñ möhim buluı kön kebek açıq. Bu bäyläneştä 2020 nçe yılnıñ Törkiyä –Rusiya mönäsäbätläre cähätennän uñışlı , näticäle buluı kötelä. Vladimir Putinnıñ 8 nçe ğıynwardağı İstanbul säfäre yaña yıldağı täwge çit il säfäre bulaçaq. Putin Ciñü bayrämeneñ 75 yıllığı tantanalarına Ärdoğannı da çaqırdı. İke ilneñ “Törek ağımı”, “Aqqoyı” atom –töş stanśiyäse, S-400 saqlanu sistemaları, xärbi oçqıçlar, turizm,Süriyä mäs’äläse kebek möhim mäs’älälärdä xezmättäşlek başqaraçaq bik küp êşe bar. 

2019 nçı yılda yaña ilbaşın saylağan Ukrainanıñ Törkiyä belän mönäsäbätläre yuğarı däräcädä däwam itä. Vladimir Zelenskiy ilbaşı bulıp saylanğannan soñ Törkiyägä yal itärgä kilde häm 7 nçe avgustta Änkarağa räsmi säfär yasadı. Qara diñgezneñ iminlege, Qırım mäs’äläse,pravoslav çirkäwe mäqamnäre kebek möhim regional’ mäs’älälärdä ike il ber-bersenä yaqlaw kürsätä. 2020 nçe yılda da Törkiyäneñ Ukraina belän mönäsäbätlärendä totrıqlılıqnı däwam itterüe kötelä.

Törkiyäneñ Belarus’ belän dä mönäsäbätläre könnän kön kamilläşä bara. Belarus’ ilbaşı Aleksandr Lukaşenko 2019 nçı yılnıñ 16 nçı aprelendä Törkiyägä säfär qıldı. 2020 nçe yılda isä Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Ukraina häm Belarus’qa säfärläre bulırğa mömkin.

Törkiyäneñ Kavkazdağı çiktäş ile - Gruziya. 2020 nçe yılda Gruziya – Törkiyä mönäsäbätläre xalıqara tranzit il torışında bulu arqasında tağın da üsäçäk. Baqı-Tbilisi-Kars timer yulı näticälelekne arttıraçaq, Baqı-Tbilisi-Cäyhun häm TANAP ütkärgeçe belän könçığışnıñ nefte könbatışqa kitäçäk.

Azärbaycan êlekke yıllarda bulğanı kebek Törkiyäneñ Xäzärneñ ar’yağına açılğan qapqası bulıp qalaçaq. Törkiyä häm Azärbaycannıñ urtaq öç yaqlı mexanizmnarı yaña yılda da däwam itäçäk.

Törkiyä 2019 nçı yılda İq’tisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ çirattağı räislegen Tacikstannan qabul itep aldı. Bu räislek Törkiyäneñ könçığıştağı möselman häm törki illär belän mönäsäbätlärendä iniśiativa başqaru, regional’ häm global’ problemalarğa çişeleş êzläw ,üz tezisların alğa sörü mömkinlege tudıra. Törkiyä şulay uq Aziya parlamentariylar assambleyası, Aziya xezmättäşlek dialogınıñ çirattağı räislekläre, Aziyanıñ yöräge – İstanbul barışı räistäşlegen başqara.

2020 nçe yıl Törkiyäneñ törki dönya belän mönäsäbätlärendä yaña täräqqiyät’lär dä kötelä. Törkiyäneñ kereşüläre belän Üzbäkstan äğ’za, Törekmänstan küzätüçe bulğan Törki şura êşçänleklären däwam itteräçäk. Törki şuranıñ 2020 nçe yılğı sammitı Törkiyädä uzaçaq. 4 nçe Bötendönya küçmä uyınnarnıñ 2020 nçe yılda Bursada ütäçägen isäptä totqanda ike möhim waqıyğanıñ êlegräk Qırğızstanda bulğanı kebek ber-ber artlı uzuı da mömkin. 2020 nçe yılda Qazaqstannıñ yaña ilbaşı Cömärt Tokayevnıñ Törkiyägä täwge säfären yasawı da ixtimal. 

Törkiyä törki dönyanıñ lider ile bularaq 2020 nçe yılda Üzbäkstannıñ törki dönyanıñ xalıqara oyışmaları bulğan TÜRKPA(Törki telle illär parlamentariylar assambleyası),TÜRKSOY(Xalıqara törki mädäniyat oyışması) ,Törki mädäniyat häm miras waqıfı,Törki akademiyägä quşılu häm xezmättäşegen üsterüenä yärdäm itäçäk. Törkiyäneñ Üzbäkstandağı investiśiyäläre qısqa waqıtta ike il mönäsäbätlären yuğarı däräcägä kütärde.

Törki şuranıñ Törkiyädä uzuı Törekmänstannıñ törki dönya belän berläşüe öçen qayber adımnar yasawına mömkinlek tudırır dip kötelä.Törekmänstan ilbaşı Gurbanguli Bärdimöxämmädov 2019 nçı yılnıñ 6 nçı dekabrendä Törkiyä belän xezmättäşlekne kiñäytügä ähämiyät biräçäklären berldergän ide. Törkiyä 2019 nçı yılda TÜRKPA nıñ çirattağı räislegen uñışlı başqarıp Azärbaycanğa tapşırdı. Süzebezne tögälläp şunı äytäse kilä: Törkiyäneñ Awraziya töbäge illäre belän mönäsäbätlärendä yaña yılnıñ näticäle yıllardan berse buluı kötelä.

 

 



Bäyläneşle xäbärlär