Mostafa Önär

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 22/19

Mostafa Önär

Törkiyädä tuıp üskän tel ğalime, Törkiyäneñ Ägäy universitetı törek tele häm ädäbiyatı bülege professorı Mostafa Önär turında yazma

   Törkiyädä tuıp üskän tel ğalime,Törkiyäneñ Ege universitetı törek tele häm ädäbiyatı bülege professorı Mostafa Öner tatar telen böten törki tellärgä nigez, açqıç  tel dip sanıy.

   Törek professorı tatar telendä qamil söyläşä. Ul yuğarı uqu yortında berençe belemen Türkologiya kafedrasında alğan,anda aña ostazları tatar telenä östenlek birergä quşqan.”Bezneñ ostazlarıbız şunı äytä ide:”Sez tatar telen öyränegez,ul törki dön’yanıñ qapqası.Törki dön’yanıñ Könbatış qapqası ul Qazan bulsa,törki dön’yağa  tatar tele belän çığıp,bötenesen çağıştırıp(lingvistik,grammatik ölkädä) öyränergä mömkinlek bar”, -dilär ide”, - dip söyli Mostafa Öner.

  Ul iñ berençe êş itep tatar telen öyränä başlağan häm şunnan barlıq törki tellärne öyränüneñ universal’ açqıçına iyä bulğan.

  Ğalim Törkiyädä yäşäsä dä Tatarstandağı yañalıqlarnı internet aşa uqıp baruın,tatar teleneñ yazmışın yaqınnan küzätüen äytä.

   Tatar kiyäwe dä bulğan Mostafa Öner, Törkiyäneñ “Motiv” fänni jurnalında dön’ya kürgän “Tatar xalqında milli kemlek häm xalıq awız icatı” isemle fänni mäqaläsendä xalıq awız icatınıñ milli mädäniyätneñ nigezen täşkil itüen belderep,tatarlarda bu tarmaqqa fänni küzlektän qarau cäditçelek häm mäg’rifätçelek ağımnarı näticäsendä 19nçı ğasırğa turı kilüen yazğan. Tatar xalqında mäğarifnen dön’yawilılığın üsterüdä xalıq awız icatınıñ ähämiyätenä basım yasağan.

   Ul xalıq awız icatın berençe bulıp Qayum Nasıyrineñ öyränä başlawın äytkän. Anıñ “Qırıq baqça”,”Lähçä-i tatari” kebek xezmätlären analizlap, Qayum Nasıyrine tatar xalqınıñ böyek mäğ’rifätçese dip bäyälägän. Qayum Nasıyrineñ xalıq awız icatın, fol’klornı sistemalı öyränergä kiräklegen iskärtkän berençe tatar ğalime buluın assızıqlağan.

   Mäqalädä Mostafa Öner Ğabdulla Tuqaynıñ da xalıq cırların,äkiyätlären cıyıp baruın,”Xalıq ädäbiyatı” digän temağa çığış yasawın häm kitap bastıruın bäyän itkän, şağıyr’neñ icatınnan ürnäklär kiterep, qayber şiğır’  häm äkiyätlären xalıq awız icatınnan ilhamlanıp yazğanın beldergän, di üzeneñ yazmasında “Tatar-inform”nıñ Törkiyädäge xäbärçese Ruşaniyä Altay.

   Ata-babalarıbıznıñ tel baylığı, tapqırlığı häm ziräklege, tormışqa qaraşları mäqal’lärdä, äytemnärdä açıq sizelä. Fänni yaqtan alarnı tuplauğa, cıyığa, öyränügä isä mäşhür şäheslärebez Xuca Bädiğıy, Qayum Nasıyri, Näqıy İsänbät häm başqa tatar ğalimnäre üzlärennän öleş kertkän. Älege şäxeslärebez xaqında tatar mäqal’lären öyrängän, xalqıbız xäzinäse belän başqa millätlärne tanıştırğan Törkiyä ğalimnäre dä bar. Äytik, Törkiyädä tatar mäqal’lären tuplağan avtor-professor Mostafa Öner. Ul üzeneñ “Tatar atasüzläre” (Tatar mäqalläre) dip atalğan cıyıntığın Xuca Bädiğıynıñ “Xalıq ädäbiyatı: mäqal’lär, tabışmaqlar” kitabına tayanıp êşläwen yazğan. Bu kitap iske tatar imlyası belän yazılğan,1926nçı yılda Qazanda dön’ya kürgän. Professor Mostafa Öner üzeneñ cıyıntığına älege kitaptan 1200 mäqal’ urnaştıra. Mäqal’lär nigezendä 1372 süzdän torğan tatarça-törekçä süzlek tözi. Bu kitapnı 2004nçe yılda Törkiyädäge tatarlarnıñ,başqortlarnıñ “İdel-Ural törkiläre mädäniyät häm yärdämläşü” cämğıyäte näşer itkän, dip yaza üzeneñ xezmätendä Ayziräk Gäräyeva-Aqçura.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

 

1)Mustafa Öner-Biyografya.

www.biyografya.com>biyografi

2)Mustafa Öner:”Tatarlarğa tatar telen propagandalau kiräk”

matbugat.ru<news

3)Mostafa Öner:”Ul törki tellär qapqası-professor Mostafa Öner-KFU”.

https:/kpfu.ru>philology-culture

4)Ayziräk Gäräyeva-Aqçura.”Qırmısqa zur tügel,şulay da taularnı aqtara…”.”İdel” jurnalı

old.idel-tat.ru>kyrmyska-zur-t-gel-shula…

5)Ruşaniyä Altay:”Törkiyädäge fänni jurnal tatar xalıq awız icatı turında mäqalä bastırdı.”

https:/tatar-inform.tatar>2018/12/15

 

 
 
 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär