Tarixi Xarran töbäge

Törkiyädä turizm 22

1201160
Tarixi Xarran töbäge

Xarran - 5 meň yıllıq ütkäne bulğan, berençe çorlardan birle mädäni cähattän ähämiyätle bulğan üzäk.

Törkiyäneň kön’yaq könçığış töbägendä, Şanlıurfa şähärenä 44 çaqrım yıraqlıqtağı Xarran Mesopatamiya belän Urta diňgezne totaştıruçı töbäktä urnaşqan.

Arxeologik qazularda tabılğan qadaq belän qağıp yazılğan yazmalardan aňlaşılğança Xarran iseme yaqınça 4 meň yıl buyı üzgärmägän. Bu isemneň sümär häm akat telendä “säyäxät, kärwan” yäisä “totaşuçı yullar”nı aňlatuı belenä.

İsemneň mägnäsenä turı kiterep Xarran möhim säwdä yulları kiseşkän cirdä urın ala. Anadolu belän Mesopatamiya arasındağı säwdä ağımınıň meňnärçä yıl Xarran aşa başqarıluı bu tarixi şähärdä bay mädäni berekmäneň cıyıluın täêmin itä.

Ğilem, sänğat’ ayıruça da fälsäfädä alğa kitkän.

Bügenge köndä dönyadağı 3 böyek fälsafä êkolennän berse “Xarran êkole” dip atala. Berençe çordan birle bar buluı belenüçe Xarran Universitetında bar dönyağa tanılğan şaqtıy belgeç belem alğan.

Ul çornıň iň böyek matematikları, mediklarınnan bulğan grek fӓlsӓfӓçelӓre ӓsӓrlӓren ğarӓpçӓgӓ tӓrcemӓ itkӓn 800nçe yıllarda yӓşӓgӓn Sabit bin Kurra, yӓnӓ şul çorda dönyanıň Ayğa yıraqlığın döres isӓplӓgӓn, Awrupalılar Albatanius dip yörtkӓn Battani, Cabir bin Hayyan, din belgeçe Şӓyxelislam İbni Teymiyye - Xarrandağı mӓktӓplӓrdӓ üskӓn tanılğan belgeçlӓrdӓn qayberlӓre.

İğtibarnı cälep itüçe ğil’mi tikşerenülär ütkärelgän çorda Xarran Universitetı bar dönyağa dan sala.

Törek-İslam däwlätlärenä öy xucası bulğan Xarran 1260 yıllarda mongollar tarafınnan basıp alına häm soňınnan şähärneň yaqtı könnäre azağına yaqınlaşa, keçkenä toraq punktına äylänä.

Xarranda 22 metr biyeklektäge qalqulıq bik kiň cirlärgä cäyelgän häm bezgä töbäktä meňnärçä yıl buyı özleksez toraq punktı buluın aňlata. Törle çorlarğa qarağan miğmari qaldıqları häm şaqtıy êlekke ütkänen kürsätüçe tabıldıqları bar.

Xarran nığıtması - töbäktäge iň möhim tarixi qorılmalardan berse. Çığanaqlar qorılmanıň 11nçe ğasırda yaňartıluın, kiňäytelüen häm diwarlarınıň yasaluın belderä.

8nçe ğasırda tözelgän Xarran Ulu cämiğı Anadoluda yasalğan berençe zur mäçet, berençe işeğaldı bulğan mäçet häm bizäklärgä iň bay bulğan berençe mäçet kebek üzençäleklärgä iyä. Waqıt belän kiňäytelgän mäçetneň barlıq bu yaqları belän Anadolu cämiğı arxitekturası cähatennän möhim urını bar.

Vavilon çorında, b.ê. qadär 2000nçe yıllarda Ay täňrese Sinğa bağışlanğan Sin ğibadӓtxanӓse, Rim-Vizantiya çorınnan qalğan Şuayb şӓhӓre xӓrӓbӓlӓre, 12nçe ğasırda yӓşӓgӓn böyek İslam belgeçe Yaxya Xayat El-Xarrani öçen yasalğan mӓçet hӓm törbӓ - töbӓktӓge qalğan möhim ӓsӓrlӓr.

Bügenge köndӓ Xarrannıň qızıqsınu uyatuçı tarixi hӓm mӓdӓni xӓzinӓse – Xarran öylӓreder. 

Bu tradiŝion öylӓr konus rӓweşendӓ tözelgӓn. Gömbӓzlӓre konik küreneştӓ. Öylӓrneň tiňsez buluınnan tış iň möhim üzençӓlege – cӓyen salqınça, qışın cılı buluları. Xarrandağı gömbӓzle bu öylӓr saqlaw astına alınğan.

Yözlӓrçӓ yıllıq ütkӓnne bügengӓ qadӓr ireşterüçe, ӓkiyӓti küreneştӓge Xarran hӓr yıl meňnӓrçӓ cirle hӓm çit il turistı tarafınnan gizelӓ.



Bäyläneşle xäbärlär