Törek häm tatar xalqında urtaq dini yolalar (йолалар)

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 28

1171895
Törek häm tatar xalqında urtaq dini yolalar (йолалар)

Törek häm tatar xalqında urtaq dini yolalar turında qısqaça küzätü

                                   Xäterläwdän qurıqma sin!

                                   Ütkännärne onıtma sin.

                                   Bel sin yıraq babaylarnıñ

                                   Niçek itep kön itkänen.

                                   Nindi uylar, nindi moñnar

                                   Bezgä qaldırıp kitkänen. (R.Fäyzullin).

  Ğacäp bit! Şulqadär tirän mäğ’näle,fälsäfi yullar… Cıyıp qına äytkändä, här millät üz cirlegendä barlıqqa kilgän häm buınnan-buınğa küçä torğan ğoref-ğadätlären, dini bäyrämnären, keşelärneñ yäşäw räweşlären, üz-üzlären totu qağıydälären, qaraşların, zäwıqların saqlarğa omtılğan.

  Tormış-könküreştä bilgele ber yolalar ütäw, goref-ğadätlärne totu häm bäyrämnär ütkärü barlıq millätlärgä dä xas. Tatarına da, töregenä dä, başqasına da. Ul älege millät mädäniyäteneñ möhim ber öleşe bulıp isäplänä. Ğoref-ğadätlär borın-borınnan xalıq tarafınnan ütälep kilä torğan bäyrämnärne, yolalarnı üz êçenä ala. Bilgele ber yolalarnıñ ütälep kilüe cämğıyät’ne dä totrıqlı itä, alardan başqa xalıq tulı qıymmätle tormış belän yäşi almıy.

  Xalıq bäyrämnäre, yolaları, dini bäyrämnär - keşene tormış tärtiplärenä häm taläplärenä künekterergä yärdäm itä. Êş şunda ki, ul bäyrämnärne xalıqnıñ olısı-keçese bergäläp uzdıra. Yäş’ buın bäyrämdä qatnaşu tärtiben keçkenädän ük öyränep üsä. Här keşe, tabiğıy räweştä, üz-üzen totu qağıydälären üzläşterä, milli tärbiyä ala.

  Şulay itep, milli, dini yolalarıbız, bäyrämnärebez milli xislär formalaşuda, milli ğorurlıq tärbiyäläwdä ähämiyätle urın totalar. Xalqıbıznıñ ğoref-ğadätläre, yola, bäyrämnäre, älbättä inde, buş cirlektä tumağan. Alarnıñ arasında yılnıñ törle waqıtlarına, dini yolalarğa, tormıştağı üzgäreşlärgä bäyle barlıqqa kilgännäre dä bar. Tatar xalqı häm törek milläte islam dine belän bäyle dini bäyrämnärne dä bik olılap ütkärä. Ğomumän, bäyräm - şatlıq dimäkter. Bäyrämnär keşelärneñ tormışında möhim ber waqıyğa bulıp toralar. Bäyrämnär cämäğat’, keşelär arasında bergälekne arttıra, qardäşlekne nığıta. Ğayet könnärendä keşelär, mäçetlärdä küreşep, ber-berläre belän yöreşep, aralarındağı duslıqnı wä iptäşlekne saflandıralar. Möselmannar öçen iñ xäyerleräk bäyräm-Ramazan häm Qorban bäyrämnäreder.

  Päyğambärebez ğayet könnärendä dinebez buyınça irtäräk uyanunı,aru itep yuınunı,xuşbuylar sörtüne,iñ yaratqan wä iñ yaxşı kiyemnärne kiyüne,uramda yäisä mäçettä öçraşqan keşelärgä şat wä köläç yözle bulunı säwaplı êşlär dip añlatqan.

  Dini bäyrämnär cämğıyät’ne ber arada totqan kön belän tön kebek dini säbäplär belän izge häm möqatdäs sanalğandır.Tatarlar xörmätläp möselmannar bäyrämnären “ğayet bäyräme” dilär.”Ğayet” süze dä ğaräplärdän alınğan.Bu bäyrämnär böten möselman dön’yasında 2 tördä:Uraza ğayete(Ramazan ayınnan soñ ütkärelä) häm Qorban ğayete (Qorban çalınğan waqıt).

  Bu dini bäyrämnärne başlap cibärü tatar millätendä dä,törek millätendä dä häm ğomumän böten möselman ölkälärendä dä ber tösle-irtänge namaz belän başlanıp kitär.Bäyräm namazları betkäç,möselmannar ber-berlären bäyräm belän täbriklilär,xäyerle teläklär telilär.Awıl cirlärendä,möselmannar,bäyräm namazıınnan soñ,mäçetlärdän turı qaberlek öslärenä(ziratlarğa) barıp,axirätkä küçkän märxümnären iskä alıp,alar isemenä Qor’än uqıylar.Uraza häm Qorban bäyrämnäreneñ töp üzençäleklärennän berse dä,dus häm tuğannarnıñ xälen beleşep,küreşep ber arağa kilüe.Törek cämğıyätendä dä ber üzençälekle tarafı da olı keşelärneñ xälen beläräk qulların übep xäyer-doğaların alu.Qul üpkän balalarğa da aqça yä dä büläk birü dä törek xalqı tradiŝiyälärennän.Xäl-äxwäl belergä kilgännärgä bu dini bäyrämnärdä qullarına xuşbuy tügeler,konfet-şikär täq’dim iteler,başqa sıy-xörmät kürsäteler.Tatarlarda da bäyräm könnärendä tuğannar,qarındaşlar tämle aşlar peşerep,ber-berlären qunaqlarğa çaqırıp bäyräm itälär.

  Dini bäyrämnär-Allahqa ğıybadät qılu belän bilgelängän,möselmannar tormışında bulğan matur wä şatlıqlı könnär.Bu könnärdä mäçetlärebezneñ tulı buluı xalqıbıznıñ Allahqa ışanuınnan wä dinle ikänlegennän kilä.Döres itep,tulısınça añlap,çın küñeldän Allahqa gıybadät qılu-çın möselmannıñ tormış maqsatı itep bilgelängän iñ xäerle telägennänder.

  Allahı Täğalä Qor’äni-Kärimdä äytä:”Ramazan ayı bik şäräfle ay,ul ayda Allahıdan keşelärgä turı yulnı kürsätüçe häm hidäyätne açıq bäyän qıluçı Qor’än iñderelde”.

  Allah “Qor’än”dä tübändägeçä boyırğan:”Rabbıñ öçen namaz uqı wä qorban çal’’.Böten möselman dön’yasınıñ iñ zur bäyrämnärennän berse-Qorban bäyräme.Qorban-Allahqa yaqınayu häm anıñ rizalığına ireşü niyäte belän çalınğan xaywan ikänlekne beläbez,älbättä.

Bu könnärdä här keşe barı tik izge ğamällär genä qıla.Ul bezgä ber-berebezgä tağın da yaqınayırğa yärdäm itä,çönki tuğanlıq cepläre bulğannar ber-bersenä qunaqqa yöreşä,xäyer-sädaqalar öläşenä,sıy-xörmät kürsätelä.

  Mondıy säwaplı êşlär-bik yaxşı tärbiyä çarası,çönki din berkemne dä naçarlıqqa öyrätmi.Şuşındıy yolalar berläşterä,ber yodrıq itep tuplıy,küñellärebezgä iman nurı iñderergä yärdäm itä.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

 

  Çığanaqlar:

1)benzen.ru>dini_beyremner_berleshtere./Bezneñ gäcit.Dini bäyrämnär berläşterä-kilgän xatlardan(Güzäl Safuanova.Mamadış rayonı).

2)R.Alyautdinov.Dini bäyrämnär.Tatarskaya êlektronnaya…

Kitap.net.ru/alyautdinov/1.php

3)A.Kaya.İslamiyat.Anqara-1996

 

 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär