AQŞnıñ maqsatındağı il - İran

Kön tärtibe 33

1033878
AQŞnıñ maqsatındağı il - İran

Amerika Quşma Ştatları İrannıñ atom-töş programması säbäbe belän Äxmädinecad däwerendä ğamälgä aşırğan êmbargo İran iq’tisadına zur zıyan salğan ide. 2013 nçe yılda ilbaşı bulıp saylanğan häm basınqı reformist bulğan Xäsän Ruxani bu bäyläneştä İran xalqı öçen zur ömetlär wäğ’dä itte. Ruxani däwerendä P5+1 illäre belän ütkärelgän söyläşülär näticäsendä İrannıñ atom-töş êşçänlegen çikläwenä cawap bularaq İranğa qarata kertelgän êmbargolarnı ciñeläytü,kimetü qararına kilengän ide. 

Berläşkän Millätlär Oyışması qaramağında imzalanğan kileşü İran xalqı häm İran iq’tisadı öçen ömet çığanağı buldı. Bu wäzğiyät’ İran iq’tisadında qısqa waqıtlı alğarış barlıqqa kitersä dä Donal’d Trampnıñ Amerika Quşma Ştatları ilbaşı bulıp saylanuınnan soñ İran belän yänä kisken bäxäslär küzätelä başladı. AQŞ 2018 nçe yılnıñ 8 nçe mayında ber yaqlı bularaq kileşüdän baş tartuın belderde.

 

Säyӓsӓt, iq’tisad hӓm ictimaği tikşerenülӓr waqıfı SETA tikşerenüçese, yazuçı Can Acunnıň mӓs’ӓlӓ belӓn bӓyle añlatmasın tӓq’dim itӓbez.

 

Amerika Quşma Ştatlarınıñ İran belän tözelgän kileşüdän baş tartuı İran iq’tisadına tiskäre yoğıntı yasadı. İran däwläte dollarnı räsmi raweştä 42 meñ rial itep daimi xälgä kitergän bulsa da irekle bazarda Amerika dolları şaqtıy kütärelde. İran rialınıñ ğıynwar ayında başlanğan valyutağa qarata qiymmät yuğaltuı bügenge köndä irekle bazarda 150% tiräsenä citte. 2018 nçe yılnıñ ğınwar ayında 44 meñ rial bulğan 1 Amerika dolları soñğı könnärdä 110 meñ rial buldı.

Amerika Quşma Ştatları İranğa qarata sankśiyälärne qabat ğamälgä kertkänçe İran iq’tisadınıñ bu qadär tirbäleşlär kiçerüe İrannıñ êmbargodan soñğı wäzğiyätenä işarät itä.

AQŞ ilbaşı Donal’d Trampnıñ İranğa qarata sankśiyäläre İrandağı rejimnı üzgärtüdän bigräk İrannıñ Yaqın Könçığıştağı êkspansionist säyäsäten tuqtatu häm İrannı töbäktä çikläw buluın äytergä kiräk.Çınlap ta  Farsı qultığı illäre häm İzrail’ İrannıñ töbäktäge êkspansionist säyäsätennän tınıçsız buluların häm Amerika Quşma Ştatları belän bergä İrannı çiklärgä teläwlären yäşermilär. İranğa êmbargolar kertep anı çikläw maqsat itep quyıla.

Amerika Quşma Ştatlarınıñ İranğa qarata sankśiyäläre belän İrannıñ Amerika dolları ,altın häm başqa qıymmätle metallar belän säwda başqaruın totqarlaw küzdä totıla. Êmbargolar qısasında İranğa oçqıç häm oçqıç detal’läre dä tapşırılmayaçaq. Çikläwlär İrandağı avtomobil’ tarmağın da maqsat itep ala.

 

AQŞnıñ sankśiya yanawınnan soñ İrandağı investiśiyälären tuqtatqan şirkätlär arasında “Daimler”da bar. Şirkät İrandağı investiśiyälären kiñäytü häm İranda yök maşinası citeşterüne planlaştırğanda AQŞ ilbaşı Trampnıñ İranğa êmbargo kertü plannarı şirkätneñ İran plannarın qabat küzdän kiçerügä säbäp buldı. AQŞ ilbaşı Tramp twitter aşa yasağan belderüendä êmbargolarğa qaramastan İran belän säwdä başqaruçı şirkätlärneñ Amerika Quşma Ştatlarında satu itä almayaçağın citkerde.

Fäqät’ AQŞ ilbaşınıñ kisken belderülärenä qaramastan Awrupa Berlege illäre êmbargolarğa qarşı çığa. Mäsälän,Germaniya tışqı êşlär ministrı Heiko Maas İranda êşçänlek başqaruçı awrupalı şirkätlärgä yawlaw kürsätergä süz birde.

İran belän säwdädä aqça küçerüneñ mömkin bulıp qaluı öçen êşçänlek başqaruların belderüçe Maas AQŞnıñ İranğa qarata çikläwlärneñ borçu tudıruın citkerde. Heiko Maas İran belän säwdä mönäsäbätläreneñ tabışqa nigezlänmäwen,İrandağı keşelärne uylawların beldersä dä, Awrupa Berlegeneñ İran belän säwdädän zur tabış alunı planlaştıruı häm İrannan neft’ häm gaz alıp Rusiyägä qarata bäylelegen kimetergä teläwe belenä.

Amerika Quşma Ştatlarınıñ başqa Awrupa illärenä ähämiyät birmiçä İran belän kileşüne özüe Awrupa Berlege häm Amerika Quşma Ştatları arasındağı bergälekne bozarğa mömkin.

 

AQŞnıñ soñğı däwerdä sankśiya häm êmbargo qararların arttıruı nigezdä Amerika tışqı säyäsätendäge üzgäreşne kürsätä. Törkiyägä Branson däğ’wası aşa sankśiya belän yanağan Amerika Quşma Ştatları şul uq waqıtta Rusiyägä qarata da sankśiya kertä. Qıtayğa da cäza salımnarı bar. Fälästin mäs’äläsendä Berläşkän Millätlär Oyışması tribunasınnan böten dönyağa yanağan Amerika Quşma Ştatlarınıñ sankśiya häm êmbargo säyäsäteneñ qısqa möddättä AQŞ öçen uñay näticäläre bulsa da ozın möddättä AQŞnıñ dönyadağı torışın qurqınıç astına quyarğa häm Amerika Quşma Ştatların yalğız qaldırırğa mömkin.

 

 

 



Bäyläneşle xäbärlär